Regering van het Verenigd Koninkrijk — definitie, structuur en werking

Alles over de regering van het VK: definitie, structuur en werking — rol van premier, kabinet, parlement en monarch; helder inzicht in Britse macht en besluitvorming.

De regering van het Verenigd Koninkrijk, officieel aangeduid als Hare Majesteits regering, is de centrale uitvoerende macht van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland. Zij wordt in de volksmond ook wel de Britse regering genoemd.

Structuur

De regering staat formeel onder leiding van de premier, die op grond van politieke machtsverhoudingen de andere ministers benoemt. De machtigste ministers vormen samen het kabinet, dat de belangrijkste beleidsbeslissingen neemt en richting geeft aan het overheidsbeleid. Ministers zijn doorgaans leden van het parlement —zij zijn dus parlementariërs— en vervullen daarnaast leidinggevende rollen binnen regeringsdepartementen.

Het parlement bestaat uit twee kamers: het Lagerhuis (House of Commons) en het Hogerhuis (House of Lords). Wetten worden aangenomen door het parlement; dat wordt ook wel de wetgevende macht genoemd. De door het parlement goedgekeurde wetten vormen de zogenaamde primaire wetgeving. Daarnaast bestaat er uitvoerende regelgeving of secondary legislation, die door ministers kan worden vastgesteld binnen kaders die door het parlement zijn gezet.

Aanstelling en politieke verantwoording

De regering wordt indirect door het volk gekozen. Burgers kiezen vertegenwoordigers in het parlement tijdens algemene verkiezingen (minimaal eenmaal per vijf jaar, tenzij eerder ontbonden). De monarch benoemt formeel de premier; in de praktijk wordt als premier gekozen de persoon die naar verwachting de steun van het Lagerhuis zal genieten, meestal de partijleider van de grootste fractie. De premier leidt de regering en oefent de uitvoerende macht uit namens de monarch, binnen de grenzen die door het parlement zijn gesteld.

De regering is politiek verantwoordelijk tegenover het parlement. Als het Lagerhuis het vertrouwen in de regering onthoudt (bijvoorbeeld via een motie van wantrouwen), moet de regering aftreden of een nieuw parlementaire situatie mogelijk maken. Een ander belangrijk beginsel is de collectieve ministeriële verantwoordelijkheid: ministers steunen gezamenlijk het kabinetsbeleid en dragen daar samen verantwoordelijkheid voor.

Monarch, prerogatief en Privy Council

Volgens de ongeschreven Britse grondwet wordt wetgeving door het parlement gemaakt; de bevoegdheid om de wetten formeel te bekrachtigen ligt bij de monarch (koning of koningin). In de praktijk verleent de monarch zelden of nooit tegenadvies: sinds de 17e eeuw wordt het advies van de regering normaalgezien opgevolgd. Veel van de traditionele koninklijke bevoegdheden (de zogeheten prerogatiefsbeginselen) worden door de regering uitgeoefend, zoals het sluiten van verdragen of het bevel voeren over de krijgsmacht, maar vaak op basis van ministerieel advies.

Kabinetsleden treden ook op als adviseurs van de vorst binnen de Privy Council. Daarnaast leiden ministers hun departementen en voeren zij het beleid en de administratie uit —dit geheel wordt de uitvoerende macht genoemd.

De ambtelijke organisatie

Het dagelijkse bestuur en de continuïteit van het staatsapparaat liggen bij het politiek neutrale ambtenarenapparaat (the Civil Service). Ambtenaren voeren beleid uit, bereiden wetsvoorstellen voor en adviseren ministers. Zij blijven in functie bij regeringswisselingen, zodat de overheid institutionele continuïteit behoudt.

Devolutie en regionale regeringen

Het Verenigd Koninkrijk heeft gedifferentieerde bestuurlijke samenstellingen: er zijn afzonderlijke regeringen en parlementen in Wales, Schotland en Noord-Ierland. Deze gedevolveerde parlementen/vergaderingen hebben bevoegdheden op allerlei gebieden zoals onderwijs, gezondheidszorg en vervoer, binnen grenzen die het parlement in Westminster heeft vastgelegd. Engeland heeft geen apart nationaal parlement; zaken die niet zijn gedevolveerd worden door de centrale regering in Westminster behandeld. Binnen Engeland bestaan wel lokale en regionale overheden met verschillende bevoegdheden.

Werking van wetgeving en bestuur

Wetsvoorstellen kunnen door de regering of door individuele parlementsleden worden ingediend; voorstellen van de regering hebben doorgaans de grootste kans van slagen. Nadat beide kamers van het parlement een wetsvoorstel hebben goedgekeurd, is nog de formele instemming van de monarch nodig (royal assent) voordat het een wet wordt. De uitvoering van wetten gebeurt door ministeries en agentschappen, onder toezicht van het parlement.

Belangrijke conventies en praktijken

• Verantwoordingsplicht: ministers moeten het parlement informeren en kunnen door parlementsleden ondervraagd worden (bijvoorbeeld tijdens debat- en vragenuurtjes).
• Ministeriële verantwoordelijkheid: individueel (voor het functioneren van het departement) en collectief (voor kabinetsbeleid).
• Prerogatief en ministerieel advies: veel staatsbevoegdheden zijn nog koninklijk van vorm, maar de uitvoering ervan berust bij de regering en haar ministers.

Recente context

De samenstelling van regeringen verandert met verkiezingen en politieke ontwikkelingen. Recente premiers zijn onder meer Theresa May en Boris Johnson. De huidige premier is Rishi Sunak, leider van de conservatieve partij. Elke nieuwe regering bouwt voort op bestaande instituties en wordt beoordeeld op beleid, bestuur en haar vermogen het vertrouwen van het parlement te behouden.

De Britse regering wordt vaak aangeduid als een parlementaire regering, omdat zij direct afhankelijk is van het vertrouwen van het parlement en omdat de uitvoerende en wetgevende machten nauw met elkaar verweven zijn.

Vragen en antwoorden

V: Wat is de regering van het Verenigd Koninkrijk?

V: Hoe wordt zij formeel genoemd?

V: Welke andere namen gebruikt zij?

V: Waar regeert zij?

V: Wie zijn haar burgers?

Zoek op letter