Lateen

Een lateen (van het Franse latine, wat "latijn" betekent) of latijnvlot is een driehoekig zeil dat op een lange ra staat die schuin aan de mast is bevestigd. Het loopt in een voor-en-acht richting.

De lateen, die teruggaat tot de Romeinse navigatie, werd het favoriete zeil in de tijd van de ontdekkingsreizigers. Dit was vooral omdat het een boot in staat stelde om "tegen de wind in" overstag te gaan. Het is gebruikelijk in de Middellandse Zee, de bovenloop van de Nijl en de noordwestelijke delen van de Indische Oceaan. Het is het standaardtuig voor felucca's en dhows. Een andere vorm wordt gebruikt op kleine pleziervaartuigen zoals de Sailfish en Sunfish.

18e eeuwse Pojama met lateien zeilen
18e eeuwse Pojama met lateien zeilen

Operatie

Een vierkant zeil is een zeer eenvoudig apparaat. Het vangt de wind en duwt het schip vooruit. Het lateenzeil is complexer. Het staat onder een hoek ten opzichte van de wind. Het werkt door een verschil in luchtdruk te creëren tussen de twee zijden (concaaf en convex) van het zeil. Dit is dezelfde manier waarop een voor-en-acht-zeil werkt. Daarom wordt het lateenzeil beschouwd als de voorvader van het voor-en-achtzeil. De voordelen van het lateenzeil zijn dat het effectief is bij lichtere wind. Het veroorzaakt minder weerstand en is dus efficiënter. Het laat het schip toe veel "dichter aan de wind" te varen (d.w.z. het kan tot ongeveer 45 graden in de wind varen). Dit maakte het latijnzeil tot een zeer belangrijke uitvinding.

Ontwikkeling

Het lateenzeil is niet rechtstreeks afgeleid van het vierkante zeil. Er was een tussenzeiltype dat het lugzeil werd genoemd. Het was een van de vroegste voor-en-acht tuigages. Het werd ontwikkeld voor gebruik op de Indische Oceaan. Zeelieden wisten dat de wind niet altijd van achteren kwam. Zij leerden dat het vierkante zeil efficiënter kon worden gemaakt door het op de mast te draaien, zodat het in een rechte hoek ten opzichte van de wind bleef. Wanneer het gebruikt werd met een kiel en een vorm van besturing, bood het meer mogelijkheden. In plaats van alleen maar voor de wind te zeilen, kon het schip in verschillende richtingen bewegen ten opzichte van de windrichting. Als de wind van de breedte (zijkant van het schip) kwam, was het draaien van het zeil minder effectief. Maar als het voorlijk (de rand van het zeil) naar de wind werd gericht en strak werd gehouden, zou het zeil voorwaartse beweging geven. Dit kon doeltreffender worden gemaakt als de ra (of rondhout) die het zeil vasthoudt, schuin naar beneden in de wind stond. Uit deze ontdekking ontstond de lug, en vervolgens de lateen.

Een lug zeil
Een lug zeil

Geschiedenis

In de oudheid werd het vierkante zeil gebruikt in de Middellandse Zee. Het werd gebruikt op zeeschepen van de Feniciërs, Egyptenaren, Grieken en Romeinen. In Noord-Europa werd in die tijd alleen het vierkante zeil gebruikt. Dit was zelfs nog nadat de schepen in de Middellandse Zee de driehoekige lateenzeilen gebruikten.

De karavaan uit de 15e en 16e eeuw was een favoriet scheepstype dat werd gebruikt op de Portugese en Spaanse ontdekkingsreizen. Naast hun kenmerkende enkelvoudige achtersteven voerden ze ook lateen zeilen. In die tijd ontwikkelde de karveel zich tot een zeer snel en zeer wendbaar schip. Twee van de schepen van Christoffel Columbus, de Niña en de Pinta waren caravels. Hij prees de Niña herhaaldelijk als zijn snelste en favoriete schip.

Columbus' karavaan de Niña
Columbus' karavaan de Niña


AlegsaOnline.com - 2020 / 2021 - License CC3