Oude Rome

Rome begon als een kleine boerengemeenschap in de 8e eeuw voor Christus. De stad Rome werd volgens de legende gesticht op 21 april 753 voor Christus. Het werd een stad en een staat en had de Latijnse naam: Roma, die volgens de Romeinse mythologie afkomstig was van hun eerste koning, Romulus. Rome was eerst een koninkrijk, maar de laatste koning, Tarquinius Superbus, werd weggestuurd in een revolutie die door Lucius Junius Brutus was begonnen. De Romeinse staat werd een republiek. De stadstaat groeide uit tot een heerser over het Italiaanse schiereiland tijdens de Hellenistische periode, en vocht de Punische oorlogen uit met de Carthaagse Republiek. Na het overwinnen van de Carthagers werd de Romeinse Republiek de machtigste staat in het westelijke Middellandse Zeegebied.

De Romeinen werden de machtigste staat in het oostelijke Middellandse Zeegebied na oorlogen met Macedonië en de Mithridatische oorlogen met het koninkrijk Pontus. De Hellenistische periode en de Romeinse Republiek eindigden toen Julius Caesar werd vermoord. De Romeinen voerden een lange burgeroorlog. Aan het einde van deze oorlogen overwon Augustus zijn Romeinse vijanden en de Ptolemeïsche dynastie, die het koninkrijk Egypte beheerste. Augustus werd de eerste Romeinse keizer, en de Romeinse beschaving beheerste alle landen rond de Middellandse Zee.

Bijna drie eeuwen later, in 293 na Christus, splitste Diocletianus de regering van het Rijk in twee delen, Oost en West. Vanaf de tijd van Diocletianus was er meestal meer dan één keizer tegelijk, die elk een deel van het Rijk bestuurde.

In de 5e eeuw na Christus vielen de landen van het West-Romeinse Rijk uiteen in verschillende koninkrijken. Na Romulus Augustulus waren er geen keizers meer in het West-Romeinse Rijk, en de regering van het West-Romeinse Rijk eindigde in 476 na Christus. In West-Europa is dit het einde van de Oudheid en het begin van de Vroege Middeleeuwen. De Romeinen verloren de controle over Rome en het grootste deel van het Italiaanse schiereiland. Daarna wordt het Romeinse Rijk in de Middeleeuwen soms het Oost-Romeinse Rijk of Byzantijnse Rijk genoemd. Historici gebruiken deze naam omdat de hoofdstad van de Romeinen Constantinopel was (ook wel Byzantium genoemd), en de keizers de oostelijke helft van het Middellandse Zeegebied beheersten. Het Romeinse Rijk bestond tot de val van Constantinopel in 1453, toen het werd verslagen door het Ottomaanse Rijk.

De Romeinse cultuur verspreidde zich naar West-Europa en het gebied rond de Middellandse Zee. Haar geschiedenis heeft nog steeds een grote invloed op de wereld van vandaag. Zo zijn de Romeinse ideeën over wetten, bestuur, kunst, literatuur en taal belangrijk voor de Europese cultuur. De Romeinse taal, het Latijn, ontwikkelde zich langzaam tot het moderne Frans, Spaans, Italiaans, Roemeens en vele andere talen. Het Latijn beïnvloedde indirect ook veel andere talen, zoals het Engels.

Grieks-Romeins polytheïsme

De meest voorkomende godsdienst van het oude Rome in de eerste eeuwen was het Grieks-Romeinse polytheïsme. De traditionele godsdienst van de stad Rome was polytheïstisch (met vele goden). De belangrijkste goden waren de Capitolijnse triade: drie goden die op de Capitolijnse heuvel werden vereerd. De drie waren Jupiter (de vader en koning van de goden), Juno (de koningin van de goden) en Minerva (de godin van de wijsheid). De godin Minerva werd zonder moeder geboren uit het lichaam van Jupiter. Volgens de Romeinse mythologie behoorden tot de voorouders van de Romeinen Venus (godin van de liefde) en Mars (oorlogsgod en zoon van Jupiter en Juno). De goden Apollo en Bacchus werden door de Romeinen overgenomen uit de Griekse mythologie, en veel van de religieuze praktijken van de Romeinen waren dezelfde als die van de oude Grieken. De Romeinen vereerden ook de godinnen Cybele en Isis, wier cultussen zij overnamen uit het hellenistische Anatolië en Egypte.

De Romeinse verering nam vaak de vorm aan van offers. De Romeinen probeerden de goden te behagen door voedsel of andere geschenken te geven aan de goden en aan andere godheden, waaronder de zielen van overledenen. Met dergelijke offers hoopten de Romeinen ongeluk te voorkomen en geluk te brengen, zoals vruchtbaarheid en een succesvolle oogst, of overwinning in de oorlog. De Romeinen bouwden tempels voor de beelden van hun goden. Deze beelden waren meestal beelden, en de Romeinen brachten offers door voedsel of wierook te verbranden. Kostbare voorwerpen werden in rituelen aan de goden gegeven en in de tempels bewaard. De Romeinen geloofden dat dit de goden behaagde. De Romeinen deden ook aan rituele zuivering, om ongeluk te voorkomen en de goden en geesten niet te beledigen.

Joods-christelijk monotheïsme

Het jodendom was gebruikelijk in de oude Romeinse wereld, en er was een joodse diaspora in vele steden, zoals Rome, vanaf de Hellenistische periode. Het christendom begon in het oostelijke Romeinse Rijk, in het hellenistische Judea. In de klassieke oudheid hield de Romeinse overheid niet van het christendom. Soms gaven Romeinse gouverneurs of keizers opdracht tot vervolging van christenen. Onder keizer Diocletianus werd de vervolging van christenen het sterkst. Het christendom werd een officieel ondersteunde godsdienst in het Romeinse Rijk onder Constantijn I. Met de ondertekening van het Edict van Milaan door Licinius en Constantijn in 313 werd het de machtigste godsdienst, en begon de christelijke kerk met de vervolging van christenen met wie de officiële ("orthodoxe" en "katholieke") het niet eens was. Toen, in 391 na Christus, maakte een edict van Theodosius I het christendom tot de officiële godsdienst van Rome. De staatskerk van het Romeinse Rijk werd de staatsgodsdienst in het rijk. (De staatskerk splitste zich later op in de moderne orthodoxe kerk en de rooms-katholieke kerk).

Mensen die traditionele, niet-christelijke godsdiensten beoefenden kwamen veel voor in de late oudheid. De christenen noemden deze mensen "heidenen". De Romeinse keizers vervolgden het Grieks-Romeinse polytheïsme. Vanaf de 5e eeuw werden de bezittingen van niet-christelijke godsdiensten afgenomen, en veel Romeinse tempels werden omgebouwd tot kerken.

De Byzantijnen werden bedreigd door de opkomst van de islam, waarvan de volgelingen het grondgebied van Syrië, Armenië en Egypte overnamen en al snel Constantinopel dreigden in te nemen. In de volgende eeuw veroverden de Arabieren ook Zuid-Italië en Sicilië.

De Byzantijnen overleefden de 8e eeuw en namen vanaf de 9e eeuw delen van de veroverde landen terug. In 1000 na Christus was het Oosterse Rijk op zijn grootste punt, en cultuur en handel bloeiden. De uitbreiding werd echter plotseling gestopt in 1071 bij de Slag bij Manzikert. Hierdoor begon het rijk uiteindelijk zwakker te worden. Na eeuwen van gevechten en Turkse invasies riep keizer Alexius I Comnenus in 1095 de hulp in van het Westen.

Het Westen reageerde met de kruistochten, die uiteindelijk resulteerden in de Vierde Kruistocht, waarmee Constantinopel in 1204 werd veroverd. Verschillende Romeinse staten namen stukken van het nu kleinere rijk in. Na de herovering van Constantinopel door de Romeinen was het rijk niet veel meer dan een Grieks sprekende staat, beperkt tot de kust van de Egeïsche Zee en de Zee van Marmara. Aan het rijk kwam een einde toen Mehmed II op 29 mei 1453 Constantinopel veroverde.

Overblijfselen van Romeinse werken en architectuur zijn gevonden in de verste uithoeken van het late Rijk.

• Grenzen van het Romeinse Rijk
• Romeinse huizen
• Romeinse wegen in Groot-Brittannië

• Romeins Koninkrijk
• Romeinse Republiek
• Romeinse Rijk
• West-Romeinse Rijk
• Byzantijnse Rijk
• Cultuur van het oude Rome