Griekenland (Grieks: Ελλάδα [eˈlaða] of Ελλάς [eˈlas]), officieel de Helleense Republiek (Grieks: Ελληνική Δημοκρατία [eliniˈkʲi ðimokraˈtia]), (historisch bekend als Hellas) (Grieks: Ελλάς), is een land in Zuidoost-Europa. De hoofdstad is Athene. Griekenland heeft een lange geschiedenis, uiteenlopende landschappen en een sterke culturele invloed op de westerse beschaving.

Het grenst in het noorden aan Albanië, Noord-Macedonië en Bulgarije, en in het oosten aan Turkije. Ten oosten en zuiden van het Griekse vasteland ligt de Egeïsche Zee, ten westen de Ionische Zee. Beide maken deel uit van de oostelijke Middellandse Zee en hebben veel eilanden. Ongeveer 80% van het land is bergachtig, met de berg Olympus als hoogste top. Het Griekse landschap wisselt van ruige bergen en kloven tot vruchtbare valleien en lange kustlijnen met duizenden eilanden, waaronder grote eilanden als Kreta, Euboea en Lesbos.

Geschiedenis

Het oude Griekenland legde de basis voor veel aspecten van de westerse cultuur: de ontwikkeling van de democratie in Athene, belangrijke bijdragen aan filosofie (zoals Plato en Aristoteles), fundamentele vernieuwingen in wetenschap en wiskunde, maar ook in toneel en theater. De eerste Olympische Spelen vonden plaats in het oude Griekenland en hebben sindsdien een blijvende invloed gehad.

Het oude Griekenland bestond uit autonome stadstaten (polis) met elk een eigen politiek systeem. Bekende voorbeelden zijn Athene, Sparta en Korinthe. De regio Macedonië in het noorden werd onder koning Filips II en vooral onder zijn zoon Alexander de Grote een machtig rijk dat grote delen van het oostelijke Mediterrane gebied en het Midden-Oosten veroverde.

Later kwamen grote delen van het Griekse gebied onder Romeins en vervolgens Byzantijns bestuur. Na eeuwen van Byzantijnse heerschappij en daarna Ottomaanse overheersing (vanaf de 15e eeuw) brak in 1821 de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog uit. Het moderne Griekenland ontstond in de 19e eeuw; het land was tot 1821 bezet door het Ottomaanse Rijk. In de 20e eeuw kende Griekenland periodes van politieke instabiliteit, een militaire junta (1967–1974) en later democratisering.

In recente decennia trad Griekenland toe tot belangrijke internationale organisaties: het was stichtend lid van de Verenigde Naties, trad in 1952 toe tot de NAVO, werd in 1981 lid van de Europese Unie en voerde in 2001 de euro in als munteenheid. De 21e eeuw werd deels bepaald door de Griekse schuldencrisis, met meerdere internationale steunpakketten en hervormingen tot gevolg.

Geografie en klimaat

Griekenland ligt op het zuidelijke puntje van het Balkan-schiereiland en omvat een uitgestrekte archipel in de Egeïsche en Ionische Zee. Het land heeft duizenden eilanden (ongeveer 6.000, waarvan rond de 200 bewoond), scherpe kusten, diepe baaien en veel bergketens. Belangrijke geografische eenheden zijn het vasteland, de Peloponnesos en eilanden als Kreta, de Cycladen, de Dodekanesos en de Ionische eilanden.

Het klimaat is voornamelijk mediterraan: hete, droge zomers en milde, natte winters langs de kusten. In de bergen is het klimaat koeler en voorjaars- en herfstweer kan sterk verschillen per regio. De variatie in klimaat en landschap ondersteunt een rijke biodiversiteit en uiteenlopende landbouwproductie.

Bevolking, taal en religie

De officiële taal is Grieks, dat door het overgrote deel van de bevolking wordt gesproken. Griekse dialecten bestaan nog steeds, maar standaardmoderngrieks is dominant in onderwijs en media. Naast Grieks spreken veel Grieken ook Engels, en in scholen worden vaak Engels, Frans en Duits onderwezen.

Griekenland identificeert zich grotendeels als christelijk-orthodox; de Grieks-orthodoxe Kerk speelt een belangrijke rol in cultuur en feestdagen. Er bestaan ook kleinere religieuze en etnische minderheden, onder andere in stedelijke centra en grensregio's.

Politiek en bestuur

Griekenland is een parlementaire republiek. De leider van de partij met de meeste zetels in het parlement is de premier en vormt de regering. Het land heeft een president die voornamelijk ceremonieel is en fungeert als staatshoofd; deze wordt weldoor het parlement gekozen en niet rechtstreeks door de bevolking. Het parlement is unicameraal en telt doorgaans 300 zetels.

Administratief is Griekenland verdeeld in regionale eenheden en gemeenten. Als lid van de Europese Unie en de NAVO speelt het land een actieve rol in regionale en internationale politiek, mede vanwege zijn geostrategische ligging tussen Europa, Azië en Afrika.

Economie

De economie van Griekenland is de grootste op de Balkan en steunt op verschillende pijlers:

  • Toerisme: een van de belangrijkste inkomstenbronnen; elk jaar trekken miljoenen bezoekers naar steden, stranden en eilanden.
  • Scheepvaart: Griekenland heeft een van de grootste koopvaardijvloten ter wereld en de scheepvaartsector heeft groot economisch gewicht.
  • Diensten en handel: de dienstensector, inclusief transport en detailhandel, is dominant.
  • Agrarische producten en voedselindustrie: olijfolie, wijn, fruit en groenten zijn belangrijke exportproducten.

Na de kredietcrisis rond 2010 raakte Griekenland diep in de schuldencrisis en ontving het internationale steunpakketten, wat leidde tot bezuinigingen en hervormingen. Sindsdien is er herstel zichtbaar in groei en toerisme, maar uitdagingen blijven, zoals hoge staatsschuld en structurele werkloosheid.

Cultuur en erfgoed

De Griekse cultuur heeft een blijvende invloed op kunst, literatuur, filosofie en wetenschap. Tal van Griekse woorden en concepten werden onderdeel van andere talen en wetenschappelijke vakgebieden. Architectuur (klassieke tempels, Byzantijnse kerken), beeldende kunst, podiumkunsten en muziek vormen een rijk cultureel erfgoed.

Belangrijke archeologische en culturele bezienswaardigheden zijn onder meer de Akropolis in Athene, Delphi, Olympia, Meteora en monastieke centra zoals Mount Athos. Veel historische centra en sites staan op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

De Griekse keuken is wereldwijd bekend: de mediterrane keuken met olijfolie, verse vis, groenten, yoghurt en gerechten zoals moussaka en souvlaki staat centraal in de culinaire traditie.

Toerisme en bereikbaarheid

Griekenland is een populaire bestemming voor zon-, cultuur- en eilandvakanties. Steden als Athene en Thessaloniki combineren stedelijke bezienswaardigheden met archeologie. Eilanden als Santorini, Mykonos, Kreta en Rhodos trekken miljoenen toeristen vanwege stranden, historische sites en nachtleven. Het land is goed verbonden via internationale luchthavens, veerdiensten tussen eilanden en een netwerk van bus- en spoorlijnen op het vasteland.

Griekenland staat algemeen bekend om zijn rijke geschiedenis, gastvrijheid (filoxenia) en gevarieerde natuur — van bergen en bossen tot azuurblauwe zeeën en schilderachtige dorpjes.