Leeuwstaartmakaak (Macaca silenus) – kenmerken, leefgebied & bescherming

Ontdek de leeuwstaartmakaak (Macaca silenus): zeldzame, boombewonende makak uit de West-Ghats met unieke staart — leefgebied, gedrag en dringende beschermingsmaatregelen.

De leeuwstaartmakaak (Macaca silenus) is een aap uit de Oude Wereld. Hij leeft in het West-Ghats gebergte van India.

Kenmerken

Het haar van de makaak met leeuwenstaart is donkerbruin tot zwart, met een opvallende zilverwitte manen rond het gezicht en een duidelijke, behaarde pluk aan het uiteinde van de staart die doet denken aan de staart van een leeuw. De kop-staartlengte bedraagt ongeveer 45 tot 60 cm; de staart zelf is relatief kort vergeleken met veel andere makaken. Volwassen dieren wegen tussen de 3 en 10 kg, waarbij mannetjes doorgaans groter en zwaarder zijn dan vrouwtjes. De soort vertoont enige seksuele dimorfie in omvang en in de omvang van de manen.

Leefgebied en verspreiding

De soort is strikt gebonden aan tropisch en subtropisch regenwoud in het West-Ghats-gebergte, vooral in de staten Kerala, Karnataka en Tamil Nadu. Leeuwstaartmakaken komen voor op verschillende hoogtes, van laaglandregenwoud tot bergbossen; ze geven de voorkeur aan ononderbroken, hoog opgaand bos met dichte boomkruinen. In tegenstelling tot veel andere makaken vermijdt deze soort menselijke nederzettingen en aangepast landschap.

Gedrag en voeding

De leeuwstaartmakaak is een overwegend dagactieve en sterk arborale soort: hij brengt het grootste deel van zijn tijd door in de hogere takken van bomen. Het dier is een goede klimmer en springt behendig tussen takken. Socialisatie speelt een belangrijke rol; groepen bestaan meestal uit meerdere vrouwtjes met hun jongen en één of enkele volwassen mannetjes, met groepsgroottes variërend van ongeveer 10 tot 30 dieren. Binnen de groep zijn er duidelijke sociale banden, waarin wassen, verzorging en hiërarchieën een rol spelen.

Hun dieet is gevarieerd en bestaat hoofdzakelijk uit vruchten, maar ook uit bladeren, bloemen, zaden, schors, insecten en af en toe kleine gewervelden. Het frugivore dieet maakt hen kwetsbaar voor veranderingen in het bos, omdat ze afhankelijk zijn van fruitproductie en van aaneengesloten habitat om voedsel te vinden.

Voortplanting en levensduur

Paring en voortplanting verlopen grotendeels seizoensgebonden; het vrouwtje draagt gewoonlijk één jong na een draagtijd van ongeveer vijf tot zes maanden. De jongen worden intensief verzorgd en blijven enige maanden afhankelijk van de moeder. Vrouwtjes bereiken seksuele volwassenheid eerder dan mannetjes; vrouwtjes rond 4 jaar, mannetjes vaak later. In gevangenschap kunnen leeuwstaartmakaken twee decennia of langer leven; in het wild is de levensverwachting korter door predatie en habitatstress.

Bedreigingen

De leeuwstaartmakaak is een van de zeldzaamste primaten en wordt ernstig bedreigd door habitatverlies en fragmentatie. Belangrijke oorzaken zijn ontbossing voor landbouw (onder andere thee-, koffie- en rubberplantages), houtkap, infrastructuurontwikkeling (wegen, dammen) en bosfragmentatie die populaties isoleert. Doordat ze menselijk contact vermijden, profiteren ze niet van half-urbane omgevingen zoals sommige andere makaken, wat hun overlevingskansen in verstoorde landschappen vermindert. Andere bedreigingen zijn illegale jacht en vangst voor de handel of voor medische experimenten, hoewel dit minder frequent is.

Bescherming en maatregelen

De soort staat op de Rode Lijst van de IUCN als Bedreigd (Endangered) en is beschermd onder nationale en internationale wetgeving. Belangrijke beschermingsmaatregelen zijn het behoud en herstel van aaneengesloten bosgebieden, het aanleggen van ecologische corridors tussen fragmenten, beheer en bescherming van nationale parken en reservaten in het West-Ghats-gebied, en gemeenschapsgerichte projecten die conflict tussen mens en dier verminderen.

Veel dierentuinen nemen deel aan fokprogramma's om deze soort te helpen overleven. Naar verluidt leven 368 van deze makaken in dierentuinen. Ook wetenschappelijk onderzoek, monitoring van populaties en voorlichtingscampagnes zijn essentieel om de soort kans op herstel te geven.

Wat u kunt doen

• Ondersteun (lokale) natuurorganisaties die zich inzetten voor behoud van het West-Ghats-regenwoud.
• Promoot en kies voor producten die niet bijdragen aan ontbossing (bijvoorbeeld gecertificeerde koffie en thee).
• Bezoek en steun erkende natuurereservaten en educatieve programma's die gericht zijn op bewustwording en behoud van biodiversiteit.

Door behoud van intact bos en samenwerken met lokale gemeenschappen kan de toekomst van de leeuwstaartmakaak verbeterd worden, maar dat vergt gerichte inspanningen op lange termijn.

Zoek op letter