Het Marvel Cinematic Universe (MCU) is een Amerikaanse filmfranchise. Er zijn meer dan twintig films van gemaakt. Het speelt zich af in een fictief universum met het decor van verschillende superheldenfilms en televisieshows gemaakt door Marvel Studios, gebaseerd op personages van Marvel Comics. Dit gedeelde universum werd in de films getoond door dezelfde personages te gebruiken of dezelfde gebeurtenissen te vermelden. Tony Stark verschijnt bijvoorbeeld aan het einde van The Incredible Hulk (2008), hoewel hij niets te maken heeft met de rest van het verhaal. Dit is dezelfde manier waarop de stripboeken werden gekoppeld aan hetzelfde universum.

De films in de serie hebben veel geld verdiend en zijn erg populair geworden, en de franchise heeft het meeste geld verdiend van alle filmfranchises vanaf juli 2019.

De films in het MCU zijn georganiseerd in secties die Phases worden genoemd. Tot nu toe zijn de fasen één, twee, drie en vier uitgekomen. Phase One begon in 2008 met de release van Iron Man en eindigde in 2012 met de release van The Avengers. Phase Two begon in 2013 met de release van Iron Man 3 en eindigde in 2015 met de release van Ant-Man. Phase Three begon in 2016 met de release van Captain America: Civil War en eindigde in 2019 met de release van Spider-Man: Far From Home. De eerste drie fasen in de franchise staan gezamenlijk bekend als "The Infinity Saga". Fase vier begon met de release van Black Widow in 2021 en eindigt met de release van Black Panther: Wakanda Forever in 2022. Fase Vijf begint met Ant-Man and the Wasp: Quantumania in 2023 en eindigt met de release van Blade in 2024. Phase Six begint met Deadpool 3 in 2024 en eindigt met de release van Avengers: Secret Wars in 2026. De tweede drie fasen staan gezamenlijk bekend als "The Multiverse Saga".

Marvel Television breidde het universum uit naar netwerktelevisie met Agents of S.H.I.E.L.D. op ABC in 2013, gevolgd door streaming televisie met Daredevil op Netflix in 2015 en Runaways op Hulu in 2017, en kabeltelevisie met Cloak & Dagger op Freeform in 2018. Marvel Television produceerde de digitale serie Agents of S.H.I.E.L.D.: Slingshot. Marvel Studios zelf breidde uit naar streaming met Disney+, te beginnen met WandaVision in 2021 als begin van Phase Four. Er zijn soundtrackalbums uitgebracht voor alle films en veel van de televisieseries, evenals compilatiealbums met bestaande muziek die in de films te horen is. Het MCU omvat comics die worden uitgegeven door Marvel Comics, terwijl Marvel Studios een reeks direct-to-video korte films heeft geproduceerd, genaamd Marvel One-Shots, en een virale marketingcampagne voor haar films en het universum met het nepnieuws programma WHIH Newsfront.

De franchise is commercieel succesvol en heeft over het algemeen positieve kritieken gekregen. Het heeft andere film- en televisiestudio's met rechten op de aanpassing van stripfiguren geïnspireerd om te proberen soortgelijke gedeelde universums te creëren. De MCU is het middelpunt geweest van andere media, buiten het gedeelde universum, waaronder attracties in verschillende Walt Disney Parken en Resorts, een attractie op Discovery Times Square, een tentoonstelling in de Queensland Gallery of Modern Art, twee televisiespecials, gidsen voor elke film, meerdere videogames en commercials.

 

Overzicht van films per fase

Onderstaande lijsten geven een beknopt overzicht van de belangrijkste bioscoopfilms in de eerste fasen van het MCU. Releases en planning van latere fasen kunnen wijzigen; Marvel kondigt regelmatig aanpassingen aan in releasedata en opzet.

  • Phase One (2008–2012)
    • Iron Man (2008)
    • The Incredible Hulk (2008)
    • Iron Man 2 (2010)
    • Thor (2011)
    • Captain America: The First Avenger (2011)
    • The Avengers (2012)
  • Phase Two (2013–2015)
    • Iron Man 3 (2013)
    • Thor: The Dark World (2013)
    • Captain America: The Winter Soldier (2014)
    • Guardians of the Galaxy (2014)
    • Avengers: Age of Ultron (2015)
    • Ant-Man (2015)
  • Phase Three (2016–2019)
    • Captain America: Civil War (2016)
    • Doctor Strange (2016)
    • Guardians of the Galaxy Vol. 2 (2017)
    • Spider-Man: Homecoming (2017)
    • Thor: Ragnarok (2017)
    • Black Panther (2018)
    • Avengers: Infinity War (2018)
    • Ant-Man and the Wasp (2018)
    • Captain Marvel (2019)
    • Avengers: Endgame (2019)
    • Spider-Man: Far From Home (2019)
  • Phase Four (begin 2021)
    • Black Widow (2021)
    • Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings (2021)
    • Eternals (2021)
    • Spider-Man: No Way Home (2021) — samenwerking met Sony
    • Doctor Strange in the Multiverse of Madness (2022)
    • Thor: Love and Thunder (2022)
    • Black Panther: Wakanda Forever (2022)

Fase V en Phase Six bevatten meerdere films en series gepland als onderdeel van de "Multiverse Saga". Omdat dat rooster regelmatig verandert, wordt aanbevolen om officiële aankondigingen van Marvel Studios te volgen voor de meest actuele releasedata en indelingen.

Belangrijke personages en acteurs

  • Tony Stark / Iron Man — Robert Downey Jr. (sleutelrol in vroege fasen)
  • Steve Rogers / Captain America — Chris Evans
  • Thor — Chris Hemsworth
  • Bruce Banner / Hulk — Mark Ruffalo (in latere films)
  • Black Widow / Natasha Romanoff — Scarlett Johansson
  • Doctor Strange — Benedict Cumberbatch
  • Peter Parker / Spider-Man — Tom Holland (in samenwerking met Sony)
  • Guardians of the Galaxy — ensemble met Chris Pratt, Zoe Saldana, Dave Bautista en anderen

Televisie, streaming en crossmedia

Naast bioscoopfilms heeft het MCU een uitgebreid aanbod aan televisieseries en streaming-only producties. Het universum begon op netwerk- en kabeltelevisie met producties van Marvel Television zoals Agents of S.H.I.E.L.D., en breidde later uit naar streamingplatforms zoals Netflix en Hulu. Sinds de lancering van Disney+ is Marvel Studios zelf de belangrijkste producent van series die direct verweven zijn met de films. Voorbeelden van series geproduceerd door Marvel Studios op Disney+ zijn:

  • WandaVision
  • The Falcon and the Winter Soldier
  • Loki
  • Hawkeye
  • Moon Knight
  • Ms. Marvel
  • She-Hulk: Attorney at Law
  • What If...? (animatieserie)

Daarnaast zijn er digitale shorts, specials en crossmediale projecten (podcasts, virale campagnes, games en attracties in pretparken) die het merk verder uitbreiden.

Muziek, comics en extra's

  • Voor bijna alle films en veel series zijn soundtrackalbums uitgebracht, met origineel filmmateriaal en samengestelde playlists.
  • Marvel Comics blijft nieuwe comics uitbrengen die deels aansluiten op de MCU, terwijl de strips ook vaak als inspiratie dienen voor films en series.
  • Marvel One-Shots zijn korte films die extra achtergrond bieden bij bepaalde elementen uit het MCU, al zijn die vooral relevant voor vroegere fasen.

Commercieel succes en kritische ontvangst

Het MCU is een van de meest succesvolle filmfranchises ooit: de films hebben wereldwijd miljarden dollars opgebracht en enkele titels verschijnen in de lijsten van meest verdienende films ooit. Kritische ontvangst varieert per titel — sommige films en series werden unaniem geprezen (bijv. Black Panther), terwijl andere projecten verdeeld ontvangen werden — maar over het geheel heeft het MCU een grote invloed uitgeoefend op de filmindustrie en popcultuur.

Invloed en naluik

Het succes van het MCU heeft andere studio's aangezet tot pogingen om gedeelde universums te creëren. Naast bioscoop- en streamingcontent heeft het MCU gezorgd voor:

  • Attracties en themaparkervaringen in Walt Disney Parken en Resorts.
  • Tentoonstellingen, merchandising, videogames en speciale evenementen.
  • Samenwerkingen met andere bedrijven en mediavormen.

Toekomst en waar op te letten

Marvel Studios blijft nieuwe films en series aankondigen en het verhaal van het MCU uitbouwen, onder meer via de zogeheten "Multiverse Saga". Omdat producties regelmatig van datum en opzet veranderen, is het verstandig om officiële kanalen van Marvel en Disney te volgen voor bevestigde data en line‑ups. Fans kunnen blijven rekenen op een mix van soloproducties, teamfilms en series die het gedeelde universum verder ontwikkelen.

Als je wilt, kan ik een gedetailleerde chronologische kijk- of leestipschema maken (bijvoorbeeld in volgorde van verhaallijn of in bioscooprelease-volgorde), of een overzicht geven van alle tv-series met korte samenvattingen.