Quarantaine: definitie, doelen en maatregelen tegen ziekteverspreiding

Quarantaine: uitleg, doelen en praktische maatregelen om ziekteverspreiding te voorkomen—regels voor isolatie van mensen, dieren en gebieden.

Quarantaine is het isoleren van dieren, mensen of een gebied om de verspreiding van ziekten of plagen te voorkomen. Landen verbieden vaak dat dieren en planten van elders worden ingevoerd, tenzij bekend is dat ze geen ziekte dragen.

Wat wordt met quarantaine bedoeld?

Quarantaine betekent dat personen, dieren of objecten die mogelijk zijn blootgesteld aan een infectie of plaag tijdelijk worden afgescheiden van anderen. Het doel is te verhinderen dat een ziekte zich verspreidt tijdens de periode waarin iemand mogelijk nog geen symptomen heeft, maar wel besmettelijk kan zijn.

Belangrijkste doelen van quarantaine

• Voorkomen van introductie van nieuwe ziekteverwekkers in een gebied of land.
• Beheersen van uitbraken door mensen of dieren die mogelijk zijn blootgesteld tijdelijk te scheiden.
• Beschermen van kwetsbare groepen, zoals ouderen of personen met een verzwakt immuunsysteem.
• Tijd winnen om contactonderzoek, testen en andere maatregelen te organiseren.
• Ondersteunen van surveillance zodat gezondheidsdiensten tijdig tekenen van ziekte kunnen detecteren.

Vormen en voorbeelden van maatregelen

• Thuisquarantaine: mensen blijven thuis en vermijden contact met anderen.
• Instellingsquarantaine: gebruik van speciale centra of faciliteiten waar mensen of dieren worden gehouden.
• Grenstoegang en invoerbeperkingen: controle van dieren, planten en goederen bij import; soms verbod op invoer.
• Medische controles: testen, temperatuurcontroles en medische observatie gedurende de incubatieperiode.
• Omgevingsmaatregelen: desinfectie, bestrijding van vectoren (bijv. muggen), en schoonmaak van gedeelde ruimtes.
• Beweeg- en verzamelverboden: beperkingen op reizen en bijeenkomsten om contacten te verminderen.

Duur van quarantaine

De lengte van quarantaine hangt af van de incubatieperiode van de ziekte (de tijd tussen blootstelling en het optreden van symptomen). Voor sommige ziektes is dat enkele dagen, voor andere meerdere weken. Gezondheidsautoriteiten geven doorgaans richtlijnen over de aanbevolen duur, soms in combinatie met testen aan het einde van de quarantaine.

Quarantaine versus isolatie

• Quarantaine is bedoeld voor mensen of dieren die mogelijk zijn blootgesteld maar (nog) geen ziekteverschijnselen hebben.
• Isolatie is voor mensen of dieren die wél symptomen hebben of waarvan is vastgesteld dat ze besmet zijn; isolatie voorkomt dat zieke personen anderen besmetten.

Wettelijk kader en handhaving

Quarantaine kan gebaseerd zijn op nationale wetgeving en internationale regels (bijvoorbeeld internationale gezondheidsovereenkomsten). Overheden kunnen maatregelen beveiligen door voorschriften, controles aan grenzen en boetes of andere handhavingsmiddelen. Tegelijkertijd moeten maatregelen proportioneel zijn en mensenrechten en rechtsstaatbepalingen respecteren.

Effectiviteit en beperkingen

• Quarantaine verlaagt de overdracht van ziekte door het aantal contacten te verminderen en zo de reproductiefactor (R) te verlagen.
• Effectiviteit hangt sterk af van tijdigheid, naleving, ondersteuning voor getroffen personen (zoals inkomen, voedsel en medische zorg) en het beschikbaar zijn van testen en contactopsporing.
• Mogelijke nadelen zijn economische schade, psychische belasting en sociale stigmatisering; daarom zijn begeleidende maatregelen belangrijk.

Praktische tips voor mensen in quarantaine

• Volg de aanwijzingen van lokale gezondheidsautoriteiten en artsen.
• Houd afstand van andere huisgenoten; gebruik indien mogelijk een aparte kamer en badkamer.
• Let op symptomen en houd dagelijks contact met de huisarts of gezondheidsdienst.
• Zorg voor voldoende voedsel, medicijnen en benodigdheden vooraf of laat deze bezorgen.
• Blijf mentaal actief en sociaal verbonden via telefoon of internet; zoek hulp als de stress te groot wordt.

Geschiedenis en bekende voorbeelden

Quarantaine als maatregel bestaat al eeuwen en werd o.a. toegepast tijdens de pest, met schepen die 40 dagen (van het Italiaanse 'quaranta') moesten wachten voordat aan land gegaan werd. Recente voorbeelden zijn maatregelen tegen COVID-19, uitbraken van ebola, en quarantaine bij dierenziekten zoals mond- en klauwzeer.

Aanvullende overwegingen

• Transparantie en communicatie: heldere informatie maakt naleving en begrip groter.
• Sociaal-economische ondersteuning: zorgt ervoor dat mensen quarantaine kunnen volhouden zonder onaanvaardbare verliezen.
• Gezondheidszorgcapaciteit: quarantaine moet samengaan met testen, contactopsporing en behandelcapaciteit.

Voor actuele richtlijnen en praktische informatie over quarantaine voor een specifieke ziekte of regio, raadpleeg altijd de website van uw lokale of nationale gezondheidsautoriteit.

Zoek op letter