Rachitis is een aandoening die vooral bij jonge kinderen voorkomt en ontstaat door onvoldoende botmineralisatie. Het wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine D en vaak ook onvoldoende calcium en fosfaat, waardoor groeischijven en botten niet goed verharden. In medische termen is het een ziekte die leidt tot verbrede groeischijven en zwakkere botstructuur; op röntgenfoto's zijn grotere ruimtes tussen beenbalkjes zichtbaar, een verschijnsel dat men soms beschrijft als poreus of "als sponzen" (ruimtes in de botten, sponzig). Typische zichtbare gevolgen zijn bijvoorbeeld dat de benen bol of juist X-vormig groeien, waardoor de knieën elkaar kunnen raken of ver uit elkaar staan (knieën).

Oorzaken

De belangrijkste oorzaken zijn een tekort aan vitamine D of onvoldoende calcium in de voeding. Tekorten ontstaan door beperkte blootstelling aan zonlicht, onvoldoende voedingsinname, malabsorptie in het maag-darmkanaal of bepaalde nier- en leveraandoeningen die de vitamine D-stofwisseling verstoren. Er bestaan ook zeldzamere erfelijke vormen van rachitis waarbij de regulatie van fosfaat verstoord is.

Kenmerken en klachten

Rachitis uit zich meestal met groeiachterstand, pijn of gevoeligheid in botten en gewrichten, spierzwakte en tandproblemen. Bij jonge kinderen vallen kromme benen, borstbeenveranderingen en brede polsen of enkels op. Op onderzoek en röntgenfoto's zijn verbrede groeischijven en verminderde botdichtheid zichtbaar. Laboratoriumonderzoek toont vaak afwijkingen in calcium-, fosfaat- en vitamine D-spiegels.

Diagnose en behandeling

De diagnose wordt gesteld op basis van anamnese, lichamelijk onderzoek, beeldvorming en bloedonderzoek. Behandeling bestaat uit het aanvullen van vitamine D en calcium, correctie van voeding en bijhouden van de biochemische waarden. Bij ernstige botdeformaties kan orthopedische ingreep nodig zijn. Ook is het belangrijk onderliggende oorzaken, zoals malabsorptie of nierziekten, te behandelen.

Geschiedenis en naam

Rachitis werd in de vorige eeuwen veel gezien in stedelijke gebieden met weinig zonlicht, vooral tijdens en na de industriële revolutie. De term zelf is afgeleid van het oude Griekse woord rhakhis, dat betrekking heeft op de ruggengraat, en werd historisch gebruikt voor aandoeningen van het skelet.

Belangrijke feiten en preventie

  • Bij volwassenen leidt eenzelfde tekort tot osteomalacie; dit is het volwassen equivalent van rachitis.
  • Preventie richt zich op voldoende zonlicht, evenwichtige voeding en, waar nodig, supplementen voor zuigelingen en risicogroepen.
  • Publieke maatregelen zoals voedselverrijking en voorlichting verminderen het voorkomen van rachitis in veel landen.

Vroegtijdige herkenning en behandeling keren veel gevolgen om of beperken blijvende vervormingen; bij onduidelijkheid over klachten is medisch advies aangewezen.