Wombats: het Australische buideldier — definitie, gedrag en verrassende feiten
Ontdek wombats — het Australische buideldier: gedrag, holen graven, nachtelijk leven, unieke kubieke uitwerpselen en verrassende feiten over hun leefwijze en biologie.
Een wombat is een buideldier uit de familie Vombatidae. Ze komen voor in verschillende delen van Australië, meestal in eucalyptusbossen, graslanden en droge streken. Er zijn twee geslachten met drie levende wombatsoorten: de gewone wombat en de twee harige wombatsoorten. Deze dieren zijn typische graafgravers en leven vaak in uitgebreide burchtstelsels.
Definitie en soorten
De familie Vombatidae omvat onder andere het geslacht Vombatus (waar de gewone wombat toe behoort) en Lasiorhinus (de harige wombats). De drie huidige soorten verschillen in uiterlijk, verspreiding en leefgebied: sommige geven de voorkeur aan natte eucalyptusbossen, andere aan drogere graslanden of halfwoestijnen. Wombats worden algemeen aangeduid als buideldieren omdat vrouwtjes een buidel (zakje) op de buik hebben om hun jongen te dragen en te beschermen.
Uiterlijk en lichaamsbouw
Wombats zijn middelgrote dieren met een gedrongen, gespierde bouw. Volwassen dieren zijn meestal ongeveer 70–120 cm lang, vaak rond de één meter, en wegen meestal tussen de 20 en 35 kilo, afhankelijk van soort en leefgebied. Ze hebben een dikke, vaak ruige vacht, korte poten met sterke klauwen om te graven, en kleine, afgeronde oren. Hun tanden lijken op die van knaagdieren: de snijtanden groeien continu en zijn geschikt om taaie planten af te bijten.
Een bijzonder kenmerk is de naar achteren gerichte buidel van het vrouwtje. De buidel wijst naar achteren in plaats van naar voren zoals bij de meeste buideldieren, zodat er tijdens het graven geen vuil in de buidel komt en de pasgeboren jongen beschermd blijven.
Gedrag en levenswijze
Wombats graven vaak uitgebreide holen en burchten met meerdere ingangen. Sommige soorten, zoals sommige harige wombats, leggen grote, gedeelde burchtstelsels aan die belangrijk zijn voor meerdere dieren. Ze zijn overwegend solitaire dieren en territoriaal: ze markeren hun territorium met geur en met hun kenmerkende uitwerpselen.
Wombats zijn meestal nachtelijk of schemeractief: ze slapen overdag in hun holen en komen 's nachts naar buiten om te foerageren. Bij gevaar kunnen ze zich terugtrekken in hun burcht en de ingang met hun verharde achterlijf afsluiten; de romp is dik en taai, wat bescherming biedt tegen roofdieren en tegen aanstormende dieren aan de toegang van het hol.
Voeding en spijsvertering
Wombats zijn herbivoren. Ze eten voornamelijk grassen, kruiden, wortels en andere taaie plantendelen. Omdat hun voedsel vaak weinig voedzaam is, hebben ze een zeer efficiënte, langzame spijsvertering: voedsel blijft lange tijd in het verteringsstelsel waardoor ze maximaal voedingsstoffen uit de vezelrijke planten kunnen halen. Daardoor kunnen ze ook in gebieden overleven met schaarse voedselbronnen.
Voortplanting en ontwikkeling
Na een korte draagtijd wordt een relatief onvolgroeid jong geboren dat zijn ontwikkeling in de buidel voortzet. Het jong brengt enkele maanden in de buidel door voordat het naar buiten komt; daarna blijft het meestal nog enige tijd in of bij de burcht en bij de moeder tot het zelfstandig is. Meestal bereikt het jong de geslachtsrijpheid na een paar jaar. De exacte duur van dracht en buidelperiode verschilt per soort, maar de korte draagtijd en langere buidelfase zijn kenmerkend voor de groep.
Verrassende feiten
- Kubusvormige uitwerpselen: Wombats zijn beroemd omdat ze als enige bekende zoogdieren uitwerpselen in kubieke vorm uitscheiden. Die blokvormige keutels rollen niet weg en worden gebruikt om territorium te markeren en te communiceren. De vorm ontstaat door variaties in de rekbaarheid van het laatste deel van het darmkanaal.
- Terra-ingenieurs: Door te graven veranderen wombats het landschap en creëren ze leefgebieden voor andere soorten. Hun burchten bieden beschutting aan verschillende kleine dieren en beïnvloeden bodemstructuur en plantengroei.
- Traag maar sterk: Wombats hebben een langzaam metabolisme en een robuuste bouw; ze kunnen hard graven en zijn in staat om zich fel te verdedigen tegen indringers en roofdieren.
Levensverwachting en bedreigingen
In het wild worden wombats meestal enkele jaren oud; in gevangenschap kunnen ze aanzienlijk ouder worden. Leeftijdsopgaven variëren per soort en omgeving, maar volwassen dieren kunnen in goede omstandigheden meer dan een decennium bereiken. Wombats worden lokaal bedreigd door habitatverlies door landbouw en verstedelijking, verkeersongevallen, honden- en vossenaanvallen en ziekten zoals sarcoptes-mijt (scabiës of schurft) die ernstige populatie-effecten kan hebben.
Sommige soorten, zoals de noordelijke harige wombat, zijn sterk bedreigd en worden met speciale beschermingsprogramma's geholpen. Beschermingsmaatregelen richten zich op behoud van leefgebied, bestrijding van ziekten, en beheer van invasieve soorten.
Tot slot
Wombats zijn fascinerende, unieke buideldieren die zich uitstekend hebben aangepast aan verschillende Australische landschappen. Hun graafgedrag, kubieke keutels en naar-achteren gerichte buidel maken hen tot opmerkelijke voorbeelden van evolutie en ecologische specialisatie.
Een Zuid-Harige Wombat (Lasiorhinus latifrons).
Taxonomie
- Familie Vombatidae: Wombats
- Gewone Wombat (Vombatus ursinus)
- Zuid-Harige Wombat (Lasiorhinus latifrons)
- Noord-Haarneus Wombat of Yaminon (Lasiorhinus krefftii)
Vragen en antwoorden
V: Wat is een wombat?
A: Een wombat is een buideldier uit de familie Vombatidae dat leeft in de Australische eucalyptuswouden. Er zijn twee geslachten met drie levende soorten: de gewone wombat en de harige wombats.
V: Hoe groot zijn wombats als ze volwassen zijn?
A: Wombats zijn meestal ongeveer een meter lang als ze volgroeid zijn.
V: Wat maakt wombats uniek onder de andere buideldieren?
A: Wombats hebben een buidel op hun buik waarin hun jongen zitten, maar die is naar achteren gericht in plaats van naar voren, zoals bij de meeste buideldieren. Dit voorkomt dat vuil zich ophoopt in de buidel en het jong bij het graven in het gezicht raakt.
V: Wat eten wombats?
A: Wombats zijn herbivoren en eten dus planten, wortels en grassen.
V: Zijn wombats overdag of 's nachts actief?
A: Wombats zijn nachtdieren, wat betekent dat ze overdag slapen en 's nachts tevoorschijn komen.
V: Hoeveel kunnen wombats wegen?
A: Sommige wombats hebben een dikke bruine vacht en zeer kleine oren en kunnen 20 tot 35 kilogram wegen.
V: Hoe lang kunnen wombats leven?
A: Wombats kunnen tot 7 jaar oud worden.
Zoek in de encyclopedie