Archibald Primrose, 5e graaf van Rosebery (1847–1929) — Brits premier
Archibald Primrose, 5e graaf van Rosebery (1847–1929) — liberaal staatsman en Brits premier; levensloop, politieke successen en invloed op Victoriaans Groot-Brittannië.
Archibald Philip Primrose, 5th Earl of Rosebery (7 mei 1847 - 21 mei 1929) was een Brits liberaal politicus en premier van het Verenigd Koninkrijk. Hij stond bekend als Lord Dalmeny in de periode 1851–1868, voordat hij in 1868 het Schotse graafschap van zijn grootvader erfde.
Vroege leven en opleiding
Rosebery werd geboren in een adellijke familie en kreeg een traditioneel kostschool- en universitaire opleiding. Hij bezocht Eton en studeerde daarna aan Oxford (Balliol College), waar hij belangstelling ontwikkelde voor geschiedenis, literatuur en politiek. Door zijn afkomst en opleiding kon hij gemakkelijk toegang krijgen tot de hogere kringen van de Britse politiek en cultuur.
Privéleven
Rosebery trouwde met Hannah de Rothschild, erfgename van een welgestelde tak van de Rothschild-familie; die verbinding bracht hem aanzienlijke financiële middelen en invloed. Hij was een gepassioneerd verzamelaar van kunst en boeken, een liefhebber van paardenraces en van Schotse landhuizen. Zijn smaak en levensstijl maakten hem een bekende figuur in de society van zijn tijd.
Politieke loopbaan
Als prominent lid van de Liberale Partij bekleedde Rosebery verschillende politieke functies en werd hij een van de leidende persoonlijkheden van zijn partij. Zijn stijl werd gekenmerkt door welsprekendheid, intellect en een neiging tot cultuur-georiënteerde politiek. Binnen de partij bestond soms onenigheid over zijn standpunten, met name over buitenlandse politiek en imperiale zaken, waarop hij vaak een assertievere lijn nastreefde dan sommige collega’s.
Premierschap (1894–1895)
Rosebery werd premier in maart 1894, na het aftreden van William Ewart Gladstone, en bleef aan tot juni 1895. Zijn ambtstermijn was relatief kort en werd gekenmerkt door interne verdeeldheid binnen de Liberale Partij en tegenstand van de conservatieve oppositie. Belangrijke kwesties in die periode waren imperialistische thema’s, buitenlandse betrekkingen en de politieke nasleep van debatten over Iers bestuur. Zijn regering slaagde er niet in een stabiele meerderheid te handhaven, wat uiteindelijk leidde tot verlies van het kabinet en aanhoudende politieke onrust.
Latere jaren en nalatenschap
Na zijn vertrek uit het premierschap trad Rosebery geleidelijk terug uit het actieve politieke toneel. Hij bleef echter een invloedrijke publieke figuur: een mecenas van de kunsten, een schrijver en een veelbesproken opinieleider. In latere jaren ondersteunde hij diverse culturele en maatschappelijke initiatieven en toonde hij belangstelling voor internationale onderwerpen die toen in opkomst waren, waaronder enkele vroege zionistische ideeën en de positie van Joodse gemeenschappen — mede onder invloed van familiaire banden met de Rothschilds.
Rosebery wordt herinnerd als een kleurrijke en intellectuele aristocraatpoliticus: briljant en welsprekend, maar ook omstreden binnen zijn eigen partij. Zijn premierschap was kort maar markeerde een periode van overgang in de Britse politiek aan het einde van de 19e eeuw. Hij overleed op 21 mei 1929 en liet een gemengd politiek en cultureel erfgoed achter.
Politieke carrière
Hij raakte betrokken bij de politiek, werd liberaal en was betrokken bij Gladstone's Midlothian campagne, waardoor de liberalen in 1880 weer aan de macht kwamen. In de daaropvolgende liberale regering bekleedde Rosebery lagere functies, waaronder die van staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, voordat hij in maart 1885 in het kabinet kwam als Lord Privy Seal.
Rosebery werd leider van de liberale imperialistische factie van de Liberale Partij, en in Gladstone's derde (1886) en vierde (1892-1894) regeringen was Rosebery minister van Buitenlandse Zaken. Toen Gladstone in 1894 met pensioen ging, werd Rosebery zijn opvolger als premier, tot afschuw van de meer linkse liberalen. Rosebery's regering was grotendeels onsuccesvol - zijn plannen voor de buitenlandse politiek, zoals uitbreiding van de vloot, werden tenietgedaan door onenigheid binnen de Liberale Partij, terwijl het door de Tory's gedomineerde House of Lords alle binnenlandse wetgeving van de Liberalen tegenhield. In 1895 trad Rosebery af en een conservatieve regering onder Lord Salisbury nam zijn plaats in.
Rosebery trad af als leider van de Liberale Partij in 1896, en verwijderde zich geleidelijk aan steeds verder van de hoofdstroom van de partij, steunde de Boerenoorlog en was tegen Ierse zelfbestuur, een standpunt dat hem verhinderde deel te nemen aan de Liberale regering die in 1905 weer aan de macht kwam. In zijn latere jaren ging Rosebery schrijven, waaronder biografieën van Lord Chatham, Pitt de Jonge, Napoleon en Lord Randolph Churchill. Hij was ook beroemd om zijn racepaarden.
Roseberry's landerijen
Roseberry was extreem rijk, zelfs naar de maatstaven van de aristocratie voor de Eerste Wereldoorlog. Hij bezat 12 huizen, allemaal groots en sommige van enorme omvang.
Door het huwelijk verwierf hij:
- Mentmore Towers in Buckinghamshire, een enorm neo-renaissance statig huis, verkocht in de jaren 1970
- Nummer 40, Piccadilly, in Londen.
Met zijn fortuin kocht hij:
- een schiethut bij Carrington in Midlothian
- een Georgische villa in Postwick in Norfolk
- In 1897 kocht hij Villa Delahente in Posillipo, met uitzicht op de baai van Napels, tegenwoordig een officiële residentie van de president van de Italiaanse Republiek, nog steeds bekend als Villa Rosebery.
- 38 Berkeley Square, Londen
- De Durdans, Epsom, waar hij in 1929 overleed.
Als Graaf van Rosebery, was hij heer van:
- Dalmeny House aan de oevers van de Firth of Forth (foto)
- Barnbougle Castle op het terrein van Dalmeny Estate, gebruikt door Rosebery (een slapeloze) voor privacy.
Hij huurde:
- een huis in Randolph Crescent, Edinburgh, tijdens de Eerste Wereldoorlog
- Lansdowne House, in Londen, van de Markies van Lansdowne.
Dalmeny House was de voorouderlijke zetel van de graven van Rosebery en het decor voor de politieke huisfeesten van Lord en Lady Rosebery.
Mentmore Towers
Villa Delahente nu Villa Rosebery
Geruchten
Het gerucht ging dat Rosebery homoseksueel of biseksueel was. Net als Oscar Wilde, werd hij opgejaagd door Queensbury voor zijn omgang met een van Queensberry's zonen. Het was Francis Douglas, die Roseberry's privé-secretaris was. De suggestie was dat Queensberry had gedreigd de premier te ontmaskeren als zijn regering Wilde niet krachtig vervolgde vanwege Wilde's relatie met Francis Douglas' jongere broer, Lord Alfred Douglas. Queensberry geloofde, zoals hij het in een brief uitdrukte, dat "Snob Queers zoals Rosebery" zijn zonen hadden gecorrumpeerd, en hij hield Rosebery indirect verantwoordelijk voor de dood van Drumlanrig.
Zoek in de encyclopedie