Boris Abramovitsj Berezovski (23 januari 1946 - 23 maart 2013) was een Russisch-Britse zakenman, miljardair en voormalig wiskundige. Hij was vooral bekend om de machtige functies die hij in de jaren negentig bekleedde toen Boris Jeltsin president van Rusland was.
Geboren in Moskou, kreeg Berezovski een academische opleiding en begon zijn loopbaan als wiskundige en onderzoeker. In de jaren tachtig en negentig schakelde hij over naar de zakelijke wereld, waar hij snel een prominente rol verwierf tijdens de ingrijpende economische en politieke veranderingen na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.
In de jaren negentig bekleedde hij politiek invloedrijke functies, waaronder adjunct-secretaris van de Russische veiligheidsraad. Hij was een vertrouweling en bondgenoot van mensen in de kring rond president Jeltsin en had nauwe banden met familieleden, onder wie Jeltsin's dochter Tatjana. In die periode verwierf Berezovski aanzienlijke invloed op de media: hij had effectieve controle over wat sommige kranten mochten publiceren en welke boodschappen televisiestations uitzonden — vaak ten gunste van Jeltsin en zijn beleid.
Zijn zakelijke belangen waren divers. Berezovski bouwde in de jaren negentig een fortuin op, onder meer door handel in auto’s en later door investeringen in de energiesector. Hij verwierf belangen in de auto-industrie en was een van de betrokkenen bij AvtoVAZ-activiteiten. Tevens was hij eigenaar en mede-eigenaar van oliebedrijven, waaronder de oliemaatschappij Sibneft. Met de politieke verschuivingen aan het begin van de jaren 2000 verloor hij echter veel van zijn invloed en delen van zijn zakelijke imperium gingen over in handen van anderen.
Nadat Poetin aan de macht kwam, verhuisde Berezovski naar Londen. Vanuit het Verenigd Koninkrijk profileerde hij zich als politieke tegenstander van Poetin en vroeg hij om bescherming. Russische autoriteiten beschuldigden hem van verschillende misdrijven en zetten hem internationaal in verband met complotten tegen critici van het Kremlin. Zo bestonden er beschuldigingen van betrokkenheid bij plannen om prominente critici van Poetins regime te schaden of te liquideren, waaronder namen als Aleksandr Litvinenko en journaliste Anna Politkovskaja. Berezovski ontkende betrokkenheid bij dergelijke acties. In verschillende landen, onder meer in Zwitsers recht, waren er daarnaast onderzoeken naar mogelijke financiële onregelmatigheden en transacties.
In Rusland en daarbuiten richtten justitiële vervolgingen en civiele procedures zich tegen Berezovski. Hij werd in sommige zaken gezocht door Russische autoriteiten en voerde een langdurige juridische strijd in het Verenigd Koninkrijk, waar hij zowel aanklachten aanvocht als zelf juridische stappen ondernam tegen tegenstanders en zakenpartners. Een opvallende zaak in Londen betrof een civiele procedure tegen een andere oligarch, waarin de rechtbank uiteindelijk kritiek uitte op de betrouwbaarheid van bepaalde verklaringen.
Zijn leven als balling kende periodes van spanningen en geweldsdreiging. In 1994 en in daaropvolgende jaren was hij slachtoffer van aanslagpogingen of bedreigingen — hij verklaarde dat sommige van die pogingen waren uitgevoerd door dienstverleners of agenten met banden met de Russische staat.
Berezovsky stond internationaal bekend als een omstreden figuur: door sommige waarnemers gezien als een product van de chaotische privatiseringen en de politiek van de jaren negentig, door anderen gezien als slachtoffer van politieke repressie toen de machtsverhoudingen na 2000 veranderden. Zijn politieke campagnes tegen Poetin en zijn publieke kritiek op het Kremlin maakten hem tot een polariserende persoonlijkheid binnen de Russische oppositie in ballingschap.
Berezovsky overleed op 23 maart 2013 in Sunninghill, Berkshire, Engeland, op 67‑jarige leeftijd. Hij woonde lange tijd in Londen. De Britse politie meldde kort na zijn dood dat de oorzaak ophanging was en dat er geen duidelijke tekenen van een worsteling waren gevonden. Zijn overlijden leidde tot veel speculatie en uiteenlopende interpretaties over de omstandigheden, en sommigen wezen op de complexe politieke en zakelijke context van zijn leven.
Nalatenschap en betekenis: Berezovski blijft een belangrijke, omstreden figuur in de recente Russische geschiedenis. Hij illustreert de nauwe verwevenheid van politiek, media en zakenbelangen in het post‑Sovjet‑tijdperk en de risico’s van politieke rivaliteit in de jaren rond de machtsovergang van Jeltsin naar Poetin. Zijn zaak benadrukt ook het belang en de grenzen van rechtsbescherming, zowel in Rusland als internationaal.