Ernst Julius Röhm (28 november 1887 in München - 1 juli 1934 in München) was een van de belangrijkste leiders en medeoprichters van de Sturmabteilung (SA), de paramilitaire “Stormtroopers” die een grote rol speelden bij de opkomst van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij. Hij was ook lid van de Duitse Rijksdag, waar hij van 1933 tot 1934 minister was. Röhm werd vermoord tijdens de Nacht van de Lange Messen in 1934; volgens de historische bronnen gaf Adolf Hitler gaf opdracht tot de arrestatie en executie van meerdere SA-leiders, waaronder Röhm.

Vroege leven en militaire loopbaan

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vocht Röhm als officier in het Duitse leger en diende op verschillende fronten. Voor zijn prestaties tijdens de oorlog kreeg hij het IJzeren Kruis Eerste Klasse. Na de oorlog raakte hij betrokken bij verschillende paramilitaire verbanden en trad hij in de jaren twintig toe tot de opkomende nationaalsocialistische beweging, waar hij een bepalende rol kreeg bij de organisatie en uitbouw van de SA.

Opkomst in de NSDAP en de rol als SA-leider

Onder Röhm groeide de SA uit van straatbende tot een massabeweging die functioneerde als voorzorgsleger van de partij. De SA zorgde voor bescherming van partijbijeenkomsten, intimideerde tegenstanders en droeg bij aan het creëren van een sfeer van geweld en dreiging die de Duitse politiek van eind jaren twintig en begin jaren dertig sterk beïnvloedde. In korte tijd kreeg de SA honderdduizenden, later zelfs miljoenenaantal leden, waardoor ze een belangrijke machtsfactor werd binnen de beweging.

Röhm pleitte voor een „tweede revolutie”: hij wilde dat de SA een grotere politieke rol en invloed kreeg en bepleitte soms radicalere sociaal-economische maatregelen. Daarnaast streefde hij naar een nauwere binding tussen de SA en het reguliere leger, hetgeen de conservatieve elite en de leiding van het leger (Reichswehr) alarmerend vonden. Zijn houding en de massale omvang van de SA maakten hem tot een potentieel gevaarlijke rivaal voor zowel de traditionele machthebbers als – in de ogen van sommigen – voor Hitler zelf.

Persoonlijk leven en controverse

Röhm stond bekend als homoseksueel; dit was in niet zo'n openbare zin als later vaak gesuggereerd, maar zijn seksuele geaardheid was binnen NS-kringen bekend en werd door politieke tegenstanders later gebruikt als een van de argumenten om zijn reputatie aan te tasten. De combinatie van zijn persoonlijke leven, zijn politieke ambities en de omvang van de SA gaf tegenstanders voldoende redenen om hem te bestrijden.

De val en de Nacht van de Lange Messen

In juni 1934 escaleerden spanningen tussen de SA, de Reichswehr en conservatieve politieke krachten. Om steun van het leger en van invloedrijke conservatieven te behouden en om interne tegenstanders uit te schakelen, gaf Hitler opdracht tot een grootscheepse zuivering. Tijdens de gebeurtenissen die bekend werden als de Nacht van de Lange Messen (30 juni–2 juli 1934) werden talrijke SA-leiders en andere politieke tegenstanders gearresteerd en gedood.

Röhm zelf werd op 30 juni 1934 gearresteerd (hij verbleef op dat moment in een kuuroord) en naar de gevangenis overgebracht. Op 1 juli 1934 werd hij in Stadelheim-gevangenis doodgeschoten. De precieze omstandigheden van zijn dood zijn onderwerp van historische bestudering, maar vaststaat dat hij op bevel van de hoogste leiding van de partij werd geëxecuteerd en dat zijn executie onderdeel was van de bredere zuivering waarbij de macht van de SA sterk werd ingeperkt.

Gevolgen en nalatenschap

De uitkomst van de zuivering was dat de SA in invloed krimpt en dat de SS, onder leiding van Heinrich Himmler, aan invloed wint. De gebeurtenissen verstevigden Hitlers greep op de macht: hij verweet Röhm en anderen verraad en rechtvaardigde de acties als noodzakelijke staatsinterventie. Voor historici markeert de Nacht van de Lange Messen een keerpunt in de consolidatie van het nationaalsocialistische regime en een duidelijk voorbeeld van hoe interne machtsstrijd binnen totalitaire bewegingen leidt tot gewelddadige uitschakeling van tegenstanders.

Röhm blijft een controversiële figuur: enerzijds een belangrijke organisator die heeft bijgedragen aan de opkomst van de NSDAP, anderzijds een politicus wiens ambities en stijl van leidinggeven hem in conflict brachten met zowel conservatieve elites als met andere leiders binnen de beweging, wat uiteindelijk zijn ondergang betekende.