Ernst Röhm - SA-leider, vermoord tijdens Nacht van de Lange Messen (1934)

Biografie van Ernst Röhm: SA-oprichter en leider, carrière en rol in WOI, politieke invloed en gewelddadige dood tijdens de Nacht van de Lange Messen (1934).

Ernst Julius Röhm (28 november 1887 in München - 1 juli 1934 in München) was een van de belangrijkste leiders en medeoprichters van de Sturmabteilung (SA), de paramilitaire “Stormtroopers” die een grote rol speelden bij de opkomst van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij. Hij was ook lid van de Duitse Rijksdag, waar hij van 1933 tot 1934 minister was. Röhm werd vermoord tijdens de Nacht van de Lange Messen in 1934; volgens de historische bronnen gaf Adolf Hitler gaf opdracht tot de arrestatie en executie van meerdere SA-leiders, waaronder Röhm.

Vroege leven en militaire loopbaan

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vocht Röhm als officier in het Duitse leger en diende op verschillende fronten. Voor zijn prestaties tijdens de oorlog kreeg hij het IJzeren Kruis Eerste Klasse. Na de oorlog raakte hij betrokken bij verschillende paramilitaire verbanden en trad hij in de jaren twintig toe tot de opkomende nationaalsocialistische beweging, waar hij een bepalende rol kreeg bij de organisatie en uitbouw van de SA.

Opkomst in de NSDAP en de rol als SA-leider

Onder Röhm groeide de SA uit van straatbende tot een massabeweging die functioneerde als voorzorgsleger van de partij. De SA zorgde voor bescherming van partijbijeenkomsten, intimideerde tegenstanders en droeg bij aan het creëren van een sfeer van geweld en dreiging die de Duitse politiek van eind jaren twintig en begin jaren dertig sterk beïnvloedde. In korte tijd kreeg de SA honderdduizenden, later zelfs miljoenenaantal leden, waardoor ze een belangrijke machtsfactor werd binnen de beweging.

Röhm pleitte voor een „tweede revolutie”: hij wilde dat de SA een grotere politieke rol en invloed kreeg en bepleitte soms radicalere sociaal-economische maatregelen. Daarnaast streefde hij naar een nauwere binding tussen de SA en het reguliere leger, hetgeen de conservatieve elite en de leiding van het leger (Reichswehr) alarmerend vonden. Zijn houding en de massale omvang van de SA maakten hem tot een potentieel gevaarlijke rivaal voor zowel de traditionele machthebbers als – in de ogen van sommigen – voor Hitler zelf.

Persoonlijk leven en controverse

Röhm stond bekend als homoseksueel; dit was in niet zo'n openbare zin als later vaak gesuggereerd, maar zijn seksuele geaardheid was binnen NS-kringen bekend en werd door politieke tegenstanders later gebruikt als een van de argumenten om zijn reputatie aan te tasten. De combinatie van zijn persoonlijke leven, zijn politieke ambities en de omvang van de SA gaf tegenstanders voldoende redenen om hem te bestrijden.

De val en de Nacht van de Lange Messen

In juni 1934 escaleerden spanningen tussen de SA, de Reichswehr en conservatieve politieke krachten. Om steun van het leger en van invloedrijke conservatieven te behouden en om interne tegenstanders uit te schakelen, gaf Hitler opdracht tot een grootscheepse zuivering. Tijdens de gebeurtenissen die bekend werden als de Nacht van de Lange Messen (30 juni–2 juli 1934) werden talrijke SA-leiders en andere politieke tegenstanders gearresteerd en gedood.

Röhm zelf werd op 30 juni 1934 gearresteerd (hij verbleef op dat moment in een kuuroord) en naar de gevangenis overgebracht. Op 1 juli 1934 werd hij in Stadelheim-gevangenis doodgeschoten. De precieze omstandigheden van zijn dood zijn onderwerp van historische bestudering, maar vaststaat dat hij op bevel van de hoogste leiding van de partij werd geëxecuteerd en dat zijn executie onderdeel was van de bredere zuivering waarbij de macht van de SA sterk werd ingeperkt.

Gevolgen en nalatenschap

De uitkomst van de zuivering was dat de SA in invloed krimpt en dat de SS, onder leiding van Heinrich Himmler, aan invloed wint. De gebeurtenissen verstevigden Hitlers greep op de macht: hij verweet Röhm en anderen verraad en rechtvaardigde de acties als noodzakelijke staatsinterventie. Voor historici markeert de Nacht van de Lange Messen een keerpunt in de consolidatie van het nationaalsocialistische regime en een duidelijk voorbeeld van hoe interne machtsstrijd binnen totalitaire bewegingen leidt tot gewelddadige uitschakeling van tegenstanders.

Röhm blijft een controversiële figuur: enerzijds een belangrijke organisator die heeft bijgedragen aan de opkomst van de NSDAP, anderzijds een politicus wiens ambities en stijl van leidinggeven hem in conflict brachten met zowel conservatieve elites als met andere leiders binnen de beweging, wat uiteindelijk zijn ondergang betekende.

Betrokkenheid bij de Nazi Partij

In 1919 werd Röhm lid van de Duitse Arbeiderspartij (Duits: Deutsche Arbeiter Partei (DAP)). Dit was de voorloper van de nazi-partij. Een jaar later werd hij lid van de Duitse nazi-partij. Hij kreeg het lidmaatschapsnummer 623. Röhm hielp Hitler betrekkingen aan te knopen met de Beierse politici en industriëlen. Twee jaar later richtten Röhm en Hitler de Sturmabteilung (SA) op, waarbij veel mannen uit het Freikorps werden aangetrokken. Het werd opgericht als een paramilitaire groep voor de Duitse nazi-partij. Hitler maakte Röhm de leider van de SA.

Röhm nam deel aan de Bier Hall Putsch in 1923. De nazi-partij probeerde de regering omver te werpen, maar dat mislukte. Röhm werd gearresteerd en beschuldigd van hoogverraad. De rechters verklaarden hem op 1 april 1924 schuldig. Röhm ging voor vijf maanden de gevangenis in en verloor zijn baan in het leger. Na het proces werden zowel de nazi-partij als de Sturmabteilung illegaal.

In 1924 hielp Röhm bij de oprichting van de Frontbann, een alternatief voor de Sturmabteilung. Na een ruzie met Adolf Hitler, trok Röhm zich terug als leider van de SA. Hij zei dat hij slechts een soldaat was en geen politicus. Tussen 1928 en 1930 werkte hij als adviseur voor het Boliviaanse leger.

Röhm (tweede van rechts) na de rechtszaak na de Bier Hall Putsch

Leider van de Sturmabteilung

Op 1 november 1930 ging hij terug naar Duitsland en sloot zich een tweede maal aan bij de nazi-partij. In januari 1931 gaf Adolf Hitler Röhm de leiding over de Sturmabteilung. In iets meer dan een jaar breidde hij deze uit van 70.000 tot 170.000 leden. In april 1932 verbood Bondskanselier Heinrich Brüning de SA opnieuw. Franz von Papen, die na Heinrich Brüning kanselier was, maakte het verbod in juni ongedaan. In 1933 werd Ernst Röhm Reichsminister, een minister van de Rijksdag. In 1934 had de SA meer dan 4.500.000 leden. De macht van de SA nam toe. Hierdoor begonnen Adolf Hitler en de Schutzstaffel (SS) een nieuw conflict met Röhm. De SA was ongeveer 20 keer groter in ledenaantal dan de Reichswehr; Röhm droomde ervan de Reichswehr over te nemen.

Hitler was bang voor Röhm's macht. Röhm wilde de Sturmabteilung laten opgaan in het algemene leger, met hem als leider. Hij wilde ook een "tweede nazi-revolutie" om Duitsland socialistischer te maken. Hij was een antikapitalist, en in deze tijd probeerde Hitler bevriend te raken met de industriëlen van Duitsland. Hitler was van plan Röhm te vermoorden.

Röhm met Hitler, beiden dragen het SA-uniform in 1933

Zoek op letter