J.B.S. Haldane — Britse geneticus en grondlegger van populatiegenetica
J.B.S. Haldane — Britse geneticus en pionier van de populatiegenetica; invloedrijke evolutionair bioloog, populairwetenschappelijk schrijver en controversiële denker die naar India emigreerde.
John Burdon Sanderson Haldane FRS (3 november 1892 - 1 december 1964), bekend als Jack (maar die in zijn gedrukte werken "J.B.S." gebruikte), was een Brits geneticus en evolutiebioloog die tegen het einde van zijn leven naar India emigreerde. Hij was een van de grondleggers (samen met Ronald Fisher en Sewall Wright) van de populatiegenetica. Haldane is vooral bekend om zijn vermogen om wiskundige modellen toe te passen op biologische problemen, en om enkele kernbegrippen en formules te introduceren die nog steeds in de moderne evolutiebiologie worden gebruikt.
Jack Haldane was communist, atheïst en schrijver van populair-wetenschappelijke boeken en artikelen voor de Daily Worker. Zijn belangrijkste professionele werk was zijn bijdrage van wiskundige verhandelingen over de evolutietheorie, die de moderne evolutionaire synthese hebben geholpen.
Leven en opleiding
Haldane werd geboren in een intellectueel gezin; zijn vader, John Scott Haldane, was een bekend fysioloog. Hij kreeg een brede wetenschappelijke vorming en ontwikkelde al vroeg grote interesse in zowel experimentele als theoretische biologie. Naast zijn wetenschappelijke werk stond Haldane bekend als een kleurrijke publieke figuur: hij schreef veel populaire essays en columns, gaf helder commentaar op maatschappelijke en politieke kwesties en combineerde een uitgesproken links politiek standpunt met een passie voor wetenschap en rationeel denken.
Wetenschappelijke bijdragen
Haldane leverde fundamentele bijdragen aan de wiskundige basis van de evolutietheorie. Enkele kernpunten uit zijn werk:
- Populatiegenetica: hij ontwikkelde wiskundige modellen voor selectie, mutatie en migratie in populaties en toonde aan hoe genfrequenties door generaties heen kunnen veranderen onder verschillende omstandigheden.
- Haldane's rule: een bekende observatie in de studie van soortvorming die zegt dat, bij hybriden tussen twee soorten, het heterogamete geslacht (bijvoorbeeld mannelijk bij vogels of vrouwelijk bij insecten, afhankelijk van het systeem) vaker onvruchtbaar of inviable is.
- Haldane's mappingfunctie: een formule die in genetische kaartberekeningen wordt gebruikt om recombinatiefrequenties te relateren aan genetische afstand onder de aanname van onafhankelijkheid van overkruisingen.
- Haldane's dilemma: een argument over de snelheid waarmee genetische veranderingen kunnen worden gefixeerd in een populatie zonder onaanvaardbare fitnesskosten voor die populatie — dit zette aan tot verder onderzoek naar de mechanismen en tempo van evolutionaire verandering.
Veel van zijn belangrijkste ideeën verschenen in wiskundige artikelen en in toegankelijk geschreven boeken en essays. Haldane was vaardig in het vertalen van complexe theoretische concepten naar heldere formules en voorbeelden, waardoor zijn werk zowel voor specialisten als voor een breder publiek van grote invloed bleef.
Publieke rol en popularisering
Niettegenstaande zijn diepe vakinhoudelijke bijdragen, bleef Haldane een productieve populairwetenschappelijke schrijver. Hij publiceerde essays over wetenschap, filosofie en samenleving, en behandelde thema's als genetica, biologie van de toekomst en de maatschappelijke implicaties van wetenschappelijke vooruitgang. Zijn schrijfstijl was vaak scherp, geestig en prikkelend, wat hem tot een van de bekendste wetenschappelijke publieke intellectuelen van zijn tijd maakte.
Latere jaren en nalatenschap
Tegen het einde van zijn leven verhuisde Haldane naar India, waar hij verder ging met zijn onderzoek en onderwijs. Zijn theoretische verhandelingen lagen mee aan de basis van de moderne evolutionaire synthese en bleven inspireren: vele begrippen die hij introduceerde dragen nog steeds zijn naam en komen regelmatig terug in onderzoek en onderwijs. Haldane wordt herinnerd als een veelzijdig wetenschapper — theoreticus, essayist en publiek denker — die grote invloed had op de manier waarop biologie en evolutie wiskundig en conceptueel worden benaderd.
Carrière
Tussen 1919 en 1922 was hij Fellow van New College, OxfordUniversity, waarna hij verhuisde naar Cambridge University, waar hij een lectoraat aanvaardde in de Biochemie aan Trinity College en daar les gaf tot 1932. Gedurende zijn negen jaar in Cambridge werkte Haldane aan enzymen en genetica, met name aan de mathematische kant van de genetica. Haldane schreef vele populaire essays over wetenschap, die uiteindelijk werden verzameld en gepubliceerd in 1927 in een bundel getiteld Possible Worlds.
Vervolgens aanvaardde hij een ambt als hoogleraar in de genetica en verhuisde hij naar het University College London, waar hij het grootste deel van zijn academische loopbaan doorbracht. Vier jaar later werd hij de eerste Weldon Professor in de Biometrie aan het University College London.
Haldane's verhuizing naar India, aanvankelijk naar het Indiase Instituut voor Statistiek (ISI), werd door een aantal factoren beïnvloed. Officieel verklaarde hij dat zijn voornaamste politieke reden een reactie was op de Suez-crisis. Hij schreef: "Tenslotte ga ik naar India omdat ik van mening ben dat de recente daden van de Britse regering in strijd zijn met het internationaal recht".
Zijn belangstelling voor India had ook te maken met zijn belangstelling voor biologisch onderzoek, zijn overtuiging dat het warme klimaat hem goed zou doen en dat India hem vrijheid en gedeelde socialistische dromen bood. Bij het ISI stond hij aan het hoofd van de biometrie-eenheid en bracht hij tijd door met het onderzoeken van een reeks onderwerpen en het begeleiden van andere onderzoekers om hem heen.
Vragen en antwoorden
V: Wie was John Burdon Sanderson Haldane?
A: John Burdon Sanderson Haldane was een Brits geneticus en evolutiebioloog.
V: Wat heeft John Burdon Sanderson Haldane bijgedragen aan de populatiegenetica?
A: John Burdon Sanderson Haldane was een van de grondleggers (samen met Ronald Fisher en Sewall Wright) van de populatiegenetica.
V: Wat was John Burdon Sanderson Haldane's bijnaam en hoe noemde hij zichzelf in zijn gepubliceerde werken?
A: John Burdon Sanderson Haldane's bijnaam was Jack, maar hij gebruikte 'J.B.S.' in zijn gedrukte werken.
V: Wat waren enkele van John Burdon Sanderson Haldane's persoonlijke overtuigingen?
A: John Burdon Sanderson Haldane was communist en atheïst.
V: Waar schreef John Burdon Sanderson Haldane, naast zijn wetenschappelijke werk, nog meer over?
A: John Burdon Sanderson Haldane was een schrijver van populair-wetenschappelijke boeken en schreef artikelen voor de Daily Worker.
V: Wat was het belangrijkste professionele werk van John Burdon Sanderson Haldane?
A: John Burdon Sanderson Haldane's belangrijkste professionele werk was zijn bijdrage aan wiskundige papers over de evolutietheorie, die de moderne evolutionaire synthese hielpen.
V: Waarheen emigreerde John Burdon Sanderson Haldane tegen het einde van zijn leven?
A: John Burdon Sanderson Haldane emigreerde tegen het einde van zijn leven naar India.
Zoek in de encyclopedie