De moderne evolutionaire synthese gaat over evolutie. Hierin wordt uitgelegd hoe de ontdekkingen van Gregor Mendel aansluiten bij Charles Darwins theorie van evolutie door middel van natuurlijke selectie. Mendel ontdekte hoe wij onze genen erven.
Belangrijke biologen die bijdroegen aan de synthese waren: Julian Huxley, Theodosius Dobzhansky, Ernst Mayr, Ronald Fisher, J.B.S. Haldane, Sewall Wright, G.G. Simpson, E.B. Ford, Bernhard Rensch en G. Ledyard Stebbins.
De moderne synthese bracht Darwins idee op de nieuwste stand. Zij overbrugde de kloof tussen verschillende soorten biologen: genetici, naturalisten en paleontologen.
Daarin staat dat:
Het idee dat nieuwe soorten ontstaan na splitsing van populaties is veelbesproken. Geografische isolatie leidt vaak tot soortvorming. Bij planten moet polyploïdie worden meegenomen in elke opvatting over soortvorming.
"Evolutie bestaat hoofdzakelijk uit veranderingen in de frequentie van allelen tussen de ene generatie en de andere".
Dit toont aan hoe sommige biologen de synthese zien.
Bijna alle aspecten van de synthese zijn wel eens aangevochten, met wisselend succes. Er bestaat echter geen twijfel over dat de synthese een grote mijlpaal was in de evolutiebiologie. Zij heeft veel verwarring weggenomen en was rechtstreeks verantwoordelijk voor het stimuleren van veel onderzoek na de Tweede Wereldoorlog.
Sinds de synthese zijn er verschillende ontdekkingen in de aardwetenschappen en de biologie gedaan. Hier volgen enkele van die onderwerpen die relevant zijn voor de evolutiesynthese, en die een gezonde basis lijken te hebben.
De aarde is het toneel waarop het evolutiespel wordt opgevoerd. Darwin bestudeerde evolutie in de context van de geologie van Charles Lyell, maar we kennen nu meer historische geologie.
Conclusie: Onze huidige kennis van de aardgeschiedenis suggereert sterk dat grootschalige geofysische gebeurtenissen macroevolutie en mega-evolutie hebben beïnvloed. Deze termen verwijzen naar evolutie boven het soortniveau, inclusief gebeurtenissen als massa-extinctie, adaptieve radiatie, en de grote overgangen in de evolutie.
Vanaf het einde van de 20e eeuw hebben wetenschappers opgravingen verricht in delen van de wereld die tot dan toe nauwelijks waren onderzocht. Ook is er een nieuwe waardering gekomen voor fossielen die in de 19e eeuw zijn ontdekt, maar destijds niet naar waarde werden geschat. Er zijn veel opmerkelijke ontdekkingen gedaan, en sommige daarvan hebben implicaties voor de evolutietheorie.
Belangrijke werkzaamheden op het gebied van de genetica hebben geleid tot een nieuwe benadering van de ontwikkeling van dieren. Dit gebied wordt evolutionaire ontwikkelingsbiologie genoemd, of kortweg evo-devo.
Er is duidelijk bewijs dat een groot deel van de ontwikkeling nauw wordt gecontroleerd door speciale genetische systemen waarbij hox-genen betrokken zijn. In zijn Nobelprijslezing zei E.B. Lewis: "Uiteindelijk moeten vergelijkingen van de [controle-complexen] in het gehele dierenrijk een beeld geven van hoe de organismen, evenals de [controle-genen], zijn geëvolueerd".
In 2000 werd een speciale sectie van de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) gewijd aan evo-devo, en in 2005 werd een volledige uitgave van het Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution gewijd aan de belangrijkste evo-devo-onderwerpen van evolutionaire innovatie en morfologische nieuwheid.
Een overzicht van het gebied voor de algemene lezer geeft voorbeelden.
