Paardenhoofdnevel (Barnard 33) — Donkere nevel in Orion

De Paardenkopnevel (ook bekend als Barnard 33) is een donkere nevel in het sterrenbeeld Orion. De nevel is een scherp silhouet tegen de achtergrond van de emissienevel IC 434 en maakt deel uit van het veel grotere Orion-complex. De nevel ligt net ten zuiden van de ster Alnitak, de meest oostelijke van de drie sterren in de gordel van Orion. Hij maakt tevens deel uit van het grotere Orion Moleculaire Wolk Complex.

De karakteristieke 'paardenkop'-vorm ontstaat omdat dicht interstellair stof en koud moleculair gas het licht van de achterliggende emissienevel IC 434 absorberen, waardoor een donkere silhouetvorm zichtbaar wordt. De nevel bestaat voornamelijk uit stof en moleculair waterstof (H₂) en behoort tot een actief stervormingsgebied in het Orion-complex. De Paardenkopnevel bevindt zich op een afstand van ongeveer 1 500 lichtjaar (ongeveer 400 parsec) en heeft een fysieke afmeting van enkele lichtjaren (grofweg 3–4 lichtjaar in de grootste richting).

Voor waarnemers is de Paardenkopnevel een uitdagend object: met het blote oog is hij niet zichtbaar, en in kleine telescopen is de vorm meestal alleen bij zeer donkere hemel en goede seeing te onderscheiden. Fotografie met lange belichtingstijden, en vooral het gebruik van smalbandfilters zoals Hα, brengt de contrasten tussen de donkere wolk en de rode emissie van IC 434 goed naar voren. Grote telescopen en ruimtetelescopen, zoals de Hubble, hebben zeer gedetailleerde beelden gemaakt. Het object is een populair doel voor astrofotografen en is vooral goed te zien tijdens de wintermaanden op het noordelijk halfrond.

Historisch werd de Paardenkopnevel duidelijk zichtbaar op fotografische platen aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw en later opgenomen in de catalogus van de astronoom Edward Emerson Barnard onder het nummer Barnard 33. Vanwege zijn herkenbare vorm en locatie vlakbij Alnitak is de nevel één van de bekendste en meest gefotografeerde donkere nevels aan de hemel.