Johann Strauss II (geboren Wenen, 25 oktober 1825; overleden Wenen 3 juni 1899) was een Oostenrijks componist, dirigent en violist. Zijn vader, ook Johann genoemd, was ook een zeer beroemd componist, en staat nu bekend als Johann Strauss I (of Johann Strauss Sr) terwijl zijn oudste zoon Johann Strauss II (of Johann Strauss Jr) wordt genoemd. Strauss werd zeer beroemd door zijn walsen. Hij stond bekend als de "Koning van de Wals". Zijn beroemdste wals heette An der schönen, blauen Donau (in het Engels bekend als The Blue Danube).

Jeugd en opleiding

Strauss groeide op in een muzikaal gezin; zijn vader was een van de leidende danscomponisten van Wenen. Hoewel zijn vader aanvankelijk liever zag dat hij een burgerlijk beroep zou kiezen, kreeg Johann Strauss II al vroeg muziekonderricht en leerde hij viool spelen. Hij begon zijn muzikale loopbaan als violist en begon later eigen orkesten en dansmuziek te componeren en uit te voeren.

Carrière en muzikale ontwikkeling

Strauss ontwikkelde zich tot een van de populairste dirigenten en componisten van lichte muziek in de 19e eeuw. Hij breidde het genre van de Weense wals uit door rijke orkestratie, melodische soepelheid en variatie in dansvormen. Naast walsen schreef hij ook polka's, marsen, quadrilles en operettes. Zijn productieve carrière omvat meer dan 500 composities, waarmee hij het dansrepertoire van ballen en feestelijkheden in Europa sterk beïnvloedde.

Belangrijke werken

  • An der schönen, blauen Donau — zonder twijfel zijn bekendste wals en een symbool van Wenen.
  • Die Fledermaus — een succesvolle operette die tot op heden regelmatig op de wereldopera- en operettapodiums wordt uitgevoerd.
  • Der Zigeunerbaron (The Gypsy Baron) — een populaire operette met aanstekelijke melodieën.
  • Geschichten aus dem Wienerwald (Tales from the Vienna Woods) — wals waarin ook de zither een plekje krijgt.
  • Rosen aus dem Süden (Roses from the South), Frühlingsstimmen (Voices of Spring) en Künstlerleben (Artist’s Life) — voorbeelden van zijn vocale en instrumentale populariteit.

Stijl en betekenis

Strauss moderniseerde en verfijnde de wals: hij verlengde vaak de muzikale vorm, gebruikte subtiele dynamische en ritmische variaties en zorgde voor rijkere orkestratie. Zijn muziek combineert slimme dansbaarheid met lyrische verbeelding, waardoor zowel feestelijke als concertante uitvoeringen succesvol konden zijn. Dankzij hem verwierf de Weense wals internationale faam.

Persoonlijk leven en tournees

Strauss trad op met eigen orkesten en maakte tournees door heel Europa; hij dirigeerde vaak in steden als Wenen, Berlijn en Sint-Petersburg. Hij trouwde en had een gezinsleven dat — zoals bij veel kunstenaars uit die tijd — zowel hoogte- als dieptepunten kende. In privé en openbaar lag zijn leven vaak in het centrum van de aandacht vanwege zijn faam en de vele publieke optredens.

Nalatenschap

Johann Strauss II wordt nog steeds herinnerd als de centrale figuur die de wals mondiaal populair maakte. Zijn werken behoren tot het vaste repertoire van symfonieorkesten, operahuizen en vooral van Nieuwjaarsconcerten en balletten. In Wenen en daarbuiten dragen pleinen, gedenktekens en jaarlijkse uitvoeringen bij aan zijn blijvende reputatie.

Overlijden en herdenkingen

Strauss stierf op 3 juni 1899 in Wenen. Zijn muziek blijft wereldwijd geliefd en wordt regelmatig uitgevoerd, opgenomen en gebruikt in film en media. Als componist die dansmuziek en lichte muziek naar hoge artistieke kwaliteit tilde, blijft Johann Strauss II synoniem voor de gouden eeuw van de Weense wals.