Ceratosauria (ceratosaurussen) — definitie, kenmerken en evolutie

Ceratosauria (ceratosaurussen): ontdek definitie, unieke kenmerken en evolutie van deze zuidelijk-halfrond theropoden — van Ceratosaurus tot abelisauriden.

Ceratosaurussen zijn een groep van theropode dinosauriërs die in de moderne taxonomie meestal worden gedefinieerd als "alle theropoden die een meer recente gemeenschappelijke voorouder delen met Ceratosaurus dan met vogels". Deze groep vormt een aparte tak van de vleesetende dinosauriërs en omvat een aantal morfologisch uiteenlopende lijnen, van slanke, snelle vormen tot kortarmige, zwaar gebouwde jagers.

Definitie en belangrijkste ingesloten geslachten

Tot de klassieke en vaak genoemde leden van Ceratosauria behoren bijvoorbeeld de vormen uit het Hogere Jura tot het Hogere Krijt zoals Ceratosaurus, Elaphrosaurus, en Abelisaurus. Veel van de typische ceratosauriërs — met name de abelisauriden en noasauriden — worden vooral gevonden op het zuidelijk halfrond, in gebieden die ooit deel uitmaakten van Gondwana.

Kenmerken

Ceratosaurussen vertonen enkele gemeenschappelijke morfologische kenmerken, al zijn er grote variaties tussen de diverse groepen binnen Ceratosauria. Belangrijke eigenschappen zijn onder andere:

• Schedel en ornamentatie: sommige ceratosauriërs, vooral abelisauriden, hebben korte, brede schedels met ruwe, verdikte of geornamenteerde botten (horens, knobbelige richels).
• Voorste ledematen: bij abelisauriden zijn de voorpoten sterk gereduceerd en vaak zeer kort; bij meer basale vormen zijn de voorpoten nog relatief lang en functioneel.
• Postcraniaal skelet: variatie in bouw: van lichtgebouwde, lange poten bij vormen als Elaphrosaurus tot gedrongen, krachtige lichamen bij abelisauriden zoals Abelisaurus en verwanten.
• Loopstijl en ecologie: veel ceratosauriërs waren tweebenig en waarschijnlijk actieve jagers; kleinere noasauriden konden gespecialiseerde prooikeuze hebben of een ander ecologisch niche innemen.

Evolutie en verspreiding

Het fossielenbestand toont dat ceratosauriërs al vroeg in de jurassische periode aanwezig waren. Een belangrijk fossiel is Eoabelisaurus, een vroeg abelisauride uit het Midden-Jurassicum van Patagonië. Dit taxon laat zien hoe vroeg bepaalde abelisauride-kenmerken zich begonnen te ontwikkelen; het staat ruim vóór vele later bekende abelisauriden en illustreert dat de afsplitsing van sommige ceratosauriële lijnen al vroeg plaatsvond.

Over het algemeen zijn ceratosauriërs bekend van het Bovenste Trias (voor sommige oudere, meer basale vormen) tot in delen van het Hogere Krijt, met regionale en temporele verschillen in diversiteit. De meeste goed bekende abelisauriden komen uit Gondwanese continentstukken (Zuid-Amerika, Afrika, India, Madagaskar), terwijl sommige basale vormen en Ceratosaurus zelf ook in Laurasische afzettingen worden gevonden.

Fossielbewijs en belangrijke geslachten

Belangrijke en vaak aangehaalde geslachten binnen Ceratosauria en aanverwante groepen zijn onder meer:

• Ceratosaurus — bekend uit de Jura (bijvoorbeeld Noord-Amerika), vaak een voorbeeld voor het basale ceratosauriër-lichaamstype.
• Elaphrosaurus — een lichtgebouwde, vermoedelijk snelle vorm uit het Laat-Jura.
• Abelisaurus en verwanten (abelisauriden) — kenmerkend voor het Laat-Krijt van Gondwana met sterk gereduceerde voorpoten en vaak opvallende schedelornamenten.
• Eoabelisaurus — een vroeg voorbeeld dat laat zien dat bepaalde kenmerken van abelisauriden al in het Midden-Jurassicum bestonden.

Classificatiegeschiedenis

Historisch werd Ceratosauria soms veel ruimer gedefinieerd en omvatte het ook sommige vroege theropoden zoals coaelofysoïden en bepaalde dilofosauriden. Zo werden in oudere beschrijvingen taxa uit het Bovenste Trias tot en met het Onderste Jurassische toegeschreven aan bredere ceratosauriër-groepen, waaronder geslachten als Coelofyse en Dilophosaurus. Dit betekende dat men vroeger aannam dat de divergentie tussen ceratosauriërs en andere theropoden veel vroeger had plaatsgevonden.

Recente fylogenetische analyses hebben dit beeld aangescherpt: veel van die vroege theropoden blijken geen natuurlijke groep te vormen met de meer afgeleide ceratosauriërs (zoals abelisauriden en noasauriden), en worden daarom buiten de moderne Ceratosauria geplaatst. Tegenwoordig wordt vaak onderscheid gemaakt tussen basale ceratosauriërs en de meer afgeleide clade Neoceratosauria (waaronder abelisauriden en noasauriden).

Paleobiologie en levenswijze

Ceratosauriërs vervulden uiteenlopende ecologische rollen. Grote abelisauriden, zoals Carnotaurus en Majungasaurus (niet in de oorspronkelijke tekst gelinkt), waren apex-predatoren in hun ecosystemen. Kleinere noasauriden en basale vormen konden wendbaarder zijn en mogelijk andere prooikeuzes hebben gehad. Reductie van de voorpoten bij abelisauriden wijst op een verminderd gebruik van de armen bij het grijpen van prooien; het hoofd en de kaken speelden daarentegen een belangrijke rol bij de jacht en verwerking van voedsel.

Samenvatting

Ceratosauria is een diverse groep theropoden met een lange geschiedenis in de fossiele afzettingen. De groep wordt vandaag de dag gezien als een afzonderlijke evolutionaire lijn binnen de theropoden, met variatie in bouw, grootte en ecologie. Hoewel de afbakening van de groep in de loop van de tijd is herzien — waardoor sommige vroegere leden zoals Coelofyse en Dilophosaurus nu vaak buiten Ceratosauria vallen — blijven geslachten als Ceratosaurus, Elaphrosaurus en Abelisaurus belangrijke voorbeelden voor het begrip van deze evolutionaire lijn.

Vragen en antwoorden

V: Wat zijn ceratosaurussen?

V: Hoe worden ceratosaurussen gedefinieerd?

V: Welke theropoden vallen onder Ceratosauria?

V: Wat is de vroegst bekende ceratosaurus?

V: Wat onthult het bijna complete skelet van de Eoabelisaurus?

V: Welke theropoden werden oorspronkelijk opgenomen in Ceratosauria maar later uitgesloten?

V: Op welk halfrond komen de ceratosauriërs voornamelijk voor?

Zoek op letter