De hersenzenuwen zorgen voor motorische en sensorische stimulatie, hoofdzakelijk van plaatsen in het hoofd en de nek. Deze zintuiglijke prikkeling omvat gewaarwordingen zoals temperatuur, tast, smaak, zicht, reuk, evenwicht en gehoor.
Geur (I)
De reukzenuw (CN 1) zendt informatie over geuren van de neus naar de hersenen. In de hersenen wordt deze informatie verwerkt en omgezet in olfactie, oftewel ons reukvermogen. De reukzenuw is een afferente sensorische zenuw, wat betekent dat hij informatie van de buitenwereld opneemt en naar het centrale zenuwstelsel zendt.
Structuur
De reukzenuw is de kortste hersenzenuw. Het is een van de twee hersenzenuwen die niet in verbinding staan met de hersenstam, de andere is de oogzenuw (CN 2).
De reukzenuw is niet slechts één zenuw, maar een groep neuronen die samenwerken om dezelfde taak uit te voeren. De reukneuronen beginnen vertakt in de neusholte. Van hieruit reiken ze door het dak van de neusholte naar boven en maken verbinding met de bulbus olfactorius.
De reukzenuw is uniek omdat het de enige hersenzenuw is die delen van zichzelf kan regenereren als hij beschadigd is.
Pad van gevoel
Geurmoleculen, aromaten genaamd, komen via de neus in de neusholte terecht. Hier worden ze gedetecteerd door olfactorische neuronen. Deze neuronen zijn vertakt langs de bekleding van de neusholte. Olfactorische neuronen nemen het signaal van de geurmoleculen op en maken elektrische signalen die actiepotentialen worden genoemd. De actiepotentialen bewegen zich langs de reukneuronen omhoog door het dak van de neusholte, ook wel de spleetplaat genoemd. Na het passeren van de cribiforme plaat sturen de olfactorische neuronen de actiepotentialen naar de bulbus olfactorius. Van hieruit worden signalen door het reukorgaan naar verschillende delen van de hersenen gestuurd. Sommige signalen worden bijvoorbeeld naar de frontale kwab gestuurd, waar geuren worden geïdentificeerd en gelabeld.
Schade aan dit pad kan anosmie veroorzaken, of verlies van het vermogen om te ruiken.
Visie (II)
De oogzenuw (CN II) geeft visuele informatie door van het netvlies naar de hersenen.
Oogbeweging (III, IV, VI)
De oculomotorische zenuw (CN III) bestuurt de meeste spieren die te maken hebben met de beweging van het oog, waaronder de oogleden en de controle van de pupil. De n. trochlear (CN IV) en de n. abducens (CN VI) zijn elk verantwoordelijk voor hun eigen afzonderlijke oogspieren.
Gevoel in het gezicht, beweging van de kaak (V)
De nervus trigeminus (CN V) wordt "trigeminus" genoemd omdat hij uit 3 delen bestaat. Samen zijn al deze delen verantwoordelijk voor het gevoel in het gezicht en de grotere bewegingen in het gezicht, zoals bijten en kauwen.
Gezichtsuitdrukking (VII)
De aangezichtszenuw (CN VII) bestuurt de spieren van de gezichtsuitdrukking en helpt bij het overbrengen van smaakgewaarwordingen van het achterste van de tong en de mond.
Gehoor en evenwicht (VIII)
De nervus vestibulocochlearis (CN VIII) zendt geluids- en evenwichtsinformatie van het binnenoor door naar de hersenen.
Mondgevoel, smaak en speekselvloed (IX)
De nervus glossopharyngeus (CN IX) is een gemengde zenuw die een breed scala van sensorische en motorische informatie doorgeeft.
Controle van hart en spijsvertering (X)
De nervus vagus (CN X) zorgt voor de parasympathische controle van het hart en het spijsverteringskanaal. Het is de langste zenuw van het autonome zenuwstelsel in het menselijk lichaam.
Schouderheffing en draaien van het hoofd (XI)
De nervus accessivus (CN XI) is een hersenzenuw die de spieren sternocleidomastoideus en trapezius aanstuurt.
Tongbeweging (XII)
De hypoglossale zenuw (CN XII) is betrokken bij het controleren van de tongbewegingen die nodig zijn voor het spreken en slikken.
