Eetbare slaapmuis (Glis glis): biologie, geschiedenis en verspreiding
Ontdek de eetbare slaapmuis (Glis glis): biologie, geschiedenis, traditionele consumptie en verspreiding in Europa — van Romeinse gliraria tot moderne populaties.
De eetbare slaapmuis of 'vette slaapmuis' (Glis glis) is een kleine relmuis en de enige soort in het geslacht Glis. Het is de grootste van de Europese slaapmuizen en valt op door zijn gedrongen lichaam, dikke staart en relatief dikke vacht.
Biologie en uiterlijk
Volwassen eetbare slaapmuizen hebben een kop-romplengte van ongeveer 12–19 cm, een staart van 10–17 cm en wegen doorgaans tussen 80 en 150 gram; vlak voor de winterslaap kunnen ze door vetopslag zwaarder worden. De vacht is meestal grijsbruin op de rug en lichter op de buik. Kenmerkend zijn de grote, donkere ogen en relatief korte, behaarde oren.
- Leefwijze: nachtdier, vooral actief in de schemering en nacht.
- Habitat: loofbossen, beuken- en eikenbossen, en bosranden; ook in tuinen en boomgaarden met veel schuilplaatsen.
- Voortplanting: één tot twee worpen per jaar, meestal 4–6 jongen; draagtijd ongeveer 30 dagen.
- Levensduur: in het wild meestal 3–6 jaar, afhankelijk van predatie en omstandigheden.
- Voeding: voornamelijk noten, zaden, vruchten en knoppen; af en toe insecten, vogel- en eiermateriaal.
Gedrag en winterslaap
De eetbare slaapmuis is een goede klimmer die veel tijd in bomen doorbrengt. In koude perioden houdt hij een lange winterslaap (hibernatie), die in gematigde streken van oktober/november tot april/mei kan duren. In de aanloop naar de winterslaap hamsteren en vetmesten ze zich; in sommige jaren en omstandigheden kunnen ze grote voorraden vet aanleggen.
Relatie met mensen: geschiedenis en gebruik
De relatie tussen mensen en de eetbare slaapmuis is historisch interessant. Al bij de oude Romeinen werden deze dieren gehouden en vetgemest om gegeten te worden (vaak als tussendoortje). Men hield ze in kuilen of in terra cotta bakken die gliraria heetten; die constructies dienden als een soort vroege “ratten- of hamsterkooien” om dieren dik te maken voor consumptie.
In sommige gebieden, bijvoorbeeld in delen van Slovenië, wordt de eetbare slaapmuis nog steeds als voedsel gewaardeerd en bestaat er een jagende traditie. Oude documenten uit de 13e eeuw noemen zowel het gebruik van slaapmuizen voor voedsel en bont als het gebruik van slaapmuisvet als medicijn. In tijden van schaarste werden vooral arme en hongerige boeren naar deze dieren gegrepen omdat ze een relatief goede eiwitbron vormden.
Verspreiding, introducties en status
De eetbare slaapmuis komt algemeen voor in grote delen van Europa, van West-Europa tot in delen van Centraal- en Zuidoost-Europa. Een berucht voorbeeld van introductie buiten het normale verspreidingsgebied is de vestiging in Engeland: de soort werd per ongeluk in de omgeving van Tring in Engeland geïntroduceerd nadat in 1902 enkele exemplaren ontsnapten uit de privécollectie van Lionel Walter Rothschild. De Britse populatie wordt op ongeveer 10.000 dieren geschat en is beperkt tot een gebied van circa 520 km2 in een driehoek tussen Beaconsfield, Aylesbury en Luton.
Over het algemeen geldt de soort als IUCN-status Least Concern (niet bedreigd) vanwege de ruime verspreiding en de vaak stabiele populaties, maar lokaal kunnen aantallen afnemen door habitatverlies, versnippering en andere verstoringen.
Conflicten en bescherming
Soms wordt de eetbare slaapmuis als plaagdier gezien, bijvoorbeeld wanneer hij fruitbomen of jonge boomaanplant aantast. Tegelijkertijd kent de soort in sommige landen beschermende regelgeving of beperkingen op de bestrijding. In het Verenigd Koninkrijk staan delen van de Wildlife and Countryside Act 1981 bepaalde methoden om ze te doden niet toe; voor het verplaatsen of verwijderen van slaapmuizen kan een vergunning nodig zijn. Lokale beheermaatregelen richten zich vaak op preventie (zoals het afschermen van kasten en opslagplaatsen) en, waar nodig, humane verwijdering onder vergunning.
Dreigingen en beheer
Belangrijke bedreigingen zijn verlies en versnippering van geschikt bos- en struikgewas, intensief bosbeheer dat oude bomen met holen verwijdert, en aanmerkelijke predatie in bepaalde gebieden. Beheermaatregelen die de soort ondersteunen omvatten het behoud en herstel van loofbossen, het laten staan van oude bomen en holtes, en voorlichting aan bewoners over conflictoplossing zonder onnodige doding.
Samenvattend is de eetbare slaapmuis (Glis glis) een markante Europese soort met een lange culturele geschiedenis als voedselbron, een uitgesproken nachtritme en specifieke habitatsbehoeften. Hoewel de soort lokaal conflicten kan geven, is zij op grote schaal niet bedreigd en reageert zij goed op maatregelen die bosstructuur en rust waarborgen.
eetbare relmuis
Vragen en antwoorden
V: Wat is de eetbare relmuis?
A: De eetbare relmuis is een kleine soort relmuis en de enige soort in het geslacht Glis. Hij staat ook bekend als de vette relmuis en is een van de grootste relmuizen in Europa.
V: Hoe gebruikten de oude Romeinen ze?
A: De oude Romeinen fokten ze om ze op te eten, meestal als snack, vandaar de naam "eetbaar".
V: Waar worden tegenwoordig nog wilde eetbare relmuizen gegeten?
A: Wilde eetbare relmuizen worden nog steeds gegeten in Slovenië, en het vangen ervan voor voedsel en bont is een Sloveense traditie.
V: Wie heeft dit dier in Engeland geïntroduceerd?
A: Dit dier werd per ongeluk in Engeland geïntroduceerd nadat er in 1902 enkele ontsnapt waren uit de privé-collectie van Lionel Walter Rothschild.
V: Hoeveel Britse eetbare relmuizen bestaan er vandaag de dag?
A: Er leven ongeveer 10.000 Britse eetbare relmuizen in een driehoek van 520 km2 tussen Beaconsfield, Aylesbury en Luton.
V: Wordt dit dier door sommige mensen als een plaag gezien?
A: Ja, dit dier wordt door sommige mensen als een plaag gezien. In het Verenigd Koninkrijk zijn er wetten die bepaalde manieren om ze te doden niet toestaan, en om ze uit een gebied te verwijderen kan een vergunning nodig zijn.
V: Waarom zouden arme boeren deze in de winter eten?
A: Arme boeren zouden ze in de winter eten omdat ze een goede eiwitbron vormen wanneer voedsel schaars of moeilijk verkrijgbaar is.
Zoek in de encyclopedie