Staatshooggerechtshof (VS): rol, selectie van rechters en beroepszaken
Alles over het staatshooggerechtshof (VS): rol, selectie van rechters, verkiezingen en beroepszaken. Begrijp invloed, belangenverstrengeling en beslissingen in één helder overzicht.
In de Verenigde Staten is een staatshooggerechtshof (in sommige staten bekend onder andere namen) het hoogste gerechtshof in het rechtssysteem van een bepaalde staat. De precieze benaming verschilt per staat: sommige staten gebruiken namen als "Supreme Court", "Court of Appeals" (zoals in New York), of "Supreme Judicial Court" (zoals in Massachusetts).
Rol en bevoegdheden
Over het algemeen is het hooggerechtshof van de staat, zoals de meeste beroepshoven, primair bestemd voor de behandeling van beroepen van lagere rechtbanken. Het hof doet geen uitspraak over de bewijslast in eerste aanleg en voert dus zelden zelf processen. Als een proefhof een flagrante fout heeft gemaakt in zijn vaststelling van feiten of in de toepassing van de wet, kan het hooggerechtshof de zaak terugsturen (remand) naar het proefhof voor een nieuwe behandeling of corrigerende maatregel.
Staatshooggerechtshoven fungeren bovendien vaak als laatste instantie voor de interpretatie van staatsrechtelijke vragen. Binnen het federale systeem hebben zij het laatste woord over de interpretatie van staatsrecht en staatsgrondwetten; interpretaties van federale grondrechten of federale wetgeving kunnen door het Amerikaanse Hooggerechtshof worden heroverwogen. De hoven geven ook richting aan lagere rechtbanken door het publiceren van bindende precedenten en beslissingen.
Daarnaast vervullen veel staatshooggerechtshoven administratieve taken: zij stellen vaak regels op voor de procedure, houden toezicht op de rechterlijke macht van de staat, regelen de toelating en tuchtrechtspraak voor advocaten en organiseren de zaaktoewijzing en roosters van lagere rechtbanken.
Selectie en benoeming van rechters
Het hof bestaat uit een panel van rechters die worden geselecteerd volgens de methoden die in de staatsgrondwet of staatswetgeving zijn vastgelegd. Er bestaat aanzienlijke variatie tussen staten wat betreft de wijze van selectie en de ambtstermijnen:
- Partijgebonden verkiezingen: kandidaten voeren campagne met partijvereniging op hun stembiljet.
- Partijloze (nonpartisan) verkiezingen: kandidaten staan zonder partijaanduiding op het stembiljet.
- Merit-systeem (bv. Missouri Plan): een commissie selecteert een beperkte lijst kandidaten waaruit de gouverneur benoemt; na enkele jaren volgt vaak een retention election (behoudsverkiezing) waarbij kiezers ja of nee stemmen over voortzetting.
- Gouverneursbenoeming: directe benoeming door de gouverneur, soms met bevestiging door de staatsvergadering of -senaten.
- Wettgevende benoeming: de staatspartij of het parlement kiest rechters (minder gebruikelijk).
Ambtstermijnen en aantal rechters variëren sterk per staat; sommige hoven tellen slechts enkele rechters, andere hebben er meer. Verwijdering uit ambt kan in veel staten via impeachmentprocedures, strafrechtelijke vervolging of disciplinaire procedures bij overtreding van gedragsregels.
Beroepszaken en procedurele kenmerken
Staatshooggerechtshoven behandelen civiele en strafrechtelijke beroepen, maar hun bevoegdheid kan beperkt zijn door wetgeving die bepaalde zaken door lagere hoven laat afhandelen of door het instellen van een verplicht tussenniveau van beroepshoven (intermediate appellate courts). Twee belangrijke procedurele onderscheidingen zijn:
- Discretionaire toetsing: het hooggerechtshof kan zelf kiezen welke zaken het behandelt (vergelijkbaar met certiorari bij het federale hof).
- Verplichte of automatische beroepen: voor bepaalde categorieën zaken (bijvoorbeeld doodstrafzaken in veel staten) is behandeling door het hooggerechtshof verplicht.
Het hof beoordeelt voornamelijk juridische vragen: toepassing en interpretatie van wet en procedure. Wanneer de feiten vaststaan maar juridische fouten gemaakt zijn, kan het hof het vonnis vernietigen en de zaak terugverwijzen voor hernieuwd feitelijk onderzoek of een nieuw proces.
Ethische kwesties, financiering en recusals
In veel staten worden rechters bij verkiezingen geconfronteerd met aanzienlijke campagnekosten.
Veel staten kiezen hun rechters voor het Hooggerechtshof en/of gebruiken verkiezingen om rechters te behouden. Sinds 2000 is het bedrag dat door de kandidaten voor het gerechtelijk apparaat wordt opgehaald, enorm gestegen. Speciale belangengroepen hebben bijgedragen aan veel van deze campagnes die vragen van onpartijdigheid oproepen.
De kwestie van invloed en partijdigheid kwam centraal te staan in het Caperton v. A.T. Massey Co. (2009)-arrest van het Amerikaanse Hooggerechtshof. In een 5–4-beslissing oordeelde het hof dat het nalaten van terugtreden (recusal) door een gekozen staatshofrechter, wanneer een partij of haar financier substantiële en doelgerichte bijdragen had geleverd aan de verkiezingscampagne van die rechter, een schending van het recht op een eerlijk proces kon vormen. De beslissing stelde geen vaste financiële drempel vast, maar benadrukte dat extreem financiële invloed in bepaalde omstandigheden tot noodzakelijke recusals kan leiden.
Staatshooggerechtshoven hanteren eigen regels voor recusals en onthouding van oordeel bij belangenconflicten; waar die regels onvoldoende zijn, kan publieke en juridische druk leiden tot aanvullende ethische normen of wetswijzigingen.
Organisatie, publicatie en precedent
De meeste staatshooggerechtshoven publiceren hun uitspraken en motiveren hun beslissingen met geschreven vonnissen die bindend zijn voor lagere rechtbanken binnen de staat (stare decisis). De mate van doctrinele stijfheid varieert; sommige hoven zijn terughoudender in het creëren van bindende precedent dan andere.
Administratief is er vaak een chief justice (voorzitter) met extra taken, zoals de leiding over de administratie van het hof en vertegenwoordiging van de rechterlijke macht naar de uitvoerende en wetgevende macht. Rechterlijke staf omvat clerks en juridisch personeel die onderzoek en conceptopstellen verzorgen.
Belang voor rechtsstaat en burgers
Staatshooggerechtshoven spelen een cruciale rol in de bescherming van rechten van burgers op staatsniveau, in de consistente toepassing van de wet en in de controle op lagere rechtbanken en bestuursinstanties. Hun samenstelling en wijze van selectie beïnvloeden de perceptie van legitimiteit en onpartijdigheid van het rechtssysteem. Debatten over verkiezing versus benoeming van rechters, over campagnfinanciering en over ethische standaarden zijn daarom onderwerp van voortdurend politiek en juridisch debat.
Samengevat: het staatshooggerechtshof is de hoogste juridische autoriteit binnen een staat voor interpretatie van staatsrecht, corrigeert fouten van lagere rechtbanken, oefent administratief gezag uit binnen de rechterlijke macht en staat voortdurend onder druk om onafhankelijkheid en onpartijdigheid te waarborgen te midden van politieke en financiële invloeden.
Vragen en antwoorden
V: Wat is een hooggerechtshof?
A: Een hooggerechtshof is het hoogste gerechtshof van een bepaalde staat. Het behandelt doorgaans beroepen van lagere rechtbanken en doet geen vaststellingen en voert geen processen.
V: Hoe worden de rechters voor het Hooggerechtshof geselecteerd?
A: Rechters voor het Hooggerechtshof worden geselecteerd volgens de methoden die in de grondwet van de staat zijn vastgelegd. In sommige staten worden de rechters gekozen of behouden door middel van verkiezingen.
V: Wat gebeurt er als een lagere rechtbank een grove fout maakt bij de vaststelling van de feiten?
A: Als een lagere rechtbank een ernstige fout maakt bij de vaststelling van de feiten, wordt de zaak teruggestuurd naar die rechtbank voor een nieuw proces door het Hooggerechtshof.
V: Waarom hebben belangengroepen sinds 2000 bijgedragen aan campagnes voor kandidaat-rechters?
A: Belangengroepen hebben sinds 2000 bijgedragen aan campagnes voor gerechtelijke kandidaten omdat deze kandidaten steeds meer geld inzamelden, wat vragen oproept over onpartijdigheid.
V: Wat werd er beslist in Caperton v. A.T Massey Co.?
A: Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde in Caperton v. A.T. Massey Coal Co. met 5-4 dat het een schending is van een eerlijk proces als een gekozen rechter van het Hooggerechtshof van een staat zitting neemt in een zaak waarbij een van zijn campagnemedewerkers betrokken is.
V: Doet het Hooggerechtshof bevindingen?
A: Nee, zoals de meeste hoven van beroep doet het US Supreme Court geen vaststellingen en houdt het dus ook geen processen.
Zoek in de encyclopedie