Op 28 april 1905 verklaarde de Amerikaanse astronoom William H. Pickering dat hij een tiende maan van de planeet Saturnus had waargenomen. Pickering gaf deze veronderstelde satelliet de naam Themis. Geen enkele andere waarnemer kon daarna Themis terugvinden; wegens het ontbreken van bevestigende observaties rekenen moderne astronomen Themis niet tot de officiële manen van Saturnus, en wordt de maan als onbetrouwbaar of hypothetisch beschouwd.

Aard van Pickering's waarneming en voorgestelde baan

Pickering baseerde zijn bewering op fotografische waarnemingen. Hij probeerde een baan voor Themis te bepalen en publiceerde de volgende baankarakteristieken: een inclinatie van 39,1° ten opzichte van de ecliptica, een excentriciteit van 0,23 en een halve grote as van 1.457.000 km. Volgens zijn berekeningen zou Themis een baan hebben vergelijkbaar met die van de manen Titan en Hyperion, en ongeveer 20,85 dagen nodig hebben om een volledige omloop te maken, in een progradische beweging (in dezelfde draairichting als Saturnus).

Maat, fouten en moderne inschatting

Pickering gaf een zeer kleine diameter voor Themis — ongeveer 38 mijl (61 km). Hij had eerder ook de maan Phoebe ontdekt, maar gaf daarvoor een onjuiste diameter (42 mijl / 68 km) door een fout in zijn interpretatie van fotografische beelden en magnitude-schaal. Doordat moderne astronomen die foutanalyse hebben teruggevonden en het foutieve kalibratieprobleem konden verklaren, is men in staat een realistischer schatting te maken: als Themis werkelijk had bestaan en een helderheid had zoals Pickering rapporteerde, dan zou de reële diameter van die object zou liggen rond de ~200 km (afhankelijk van de veronderstelde oppervlaktereflectie / albedo).

Waarom wordt Themis niet geaccepteerd?

  • Alleen één waarnemer (Pickering) rapporteerde Themis; onafhankelijke bevestiging ontbreekt.
  • Fotografische platen uit die tijd kunnen gevoelig zijn voor ruis, ontwikkelingsartefacten, of verwarring met zwakke achtergrondsterren of asteroïden.
  • Later ontdekte en bevestigde manen van Saturnus hebben banen die niet overeenkomen met Pickering's geclaimde baan voor Themis.

Andere historische valse meldingen en context

Deze zaak staat niet op zichzelf. In april 1861 dacht Hermann Goldschmidt ook een nieuwe satelliet van Saturnus te hebben ontdekt tussen Titan en Hyperion en noemde die vermeende maan Chiron. Ook die ‘maan’ bleek niet te bestaan; de naam Chiron werd veel later wel gebruikt voor het object 2060 Chiron, dat als komeet/asteroïde bekend staat (komeet/asteroïde).

Erkenning en latere ontwikkelingen

Ondanks het uitblijven van bevestiging kreeg Pickering in 1906 de Lalande-prijs van de Franse Academie van Wetenschappen voor zijn vermeende "ontdekking van de negende en tiende satelliet van Saturnus". Historische prijzen weerspiegelen soms de waardering van het tijdsgewricht, ook wanneer latere verificatie uitblijft.

De werkelijke tiende satelliet van Saturnus (in volgorde van ontdekking) bleek later Janus te zijn: deze werd ontdekt in 1966 en pas in 1980 bevestigd — en zijn baan ligt ver van de door Pickering voorgestelde baan voor Themis.

Tot slot bestaat er ook een asteroïde met de naam 24 Themis, maar dat is een geheel ander object en staat los van de historische bewering van Pickering over een Saturnusmaan.