Ancient woodland (oerbos/old growth forest): definitie en bescherming in VK

Ontdek 'ancient woodland' (oerbos) in het VK: definitie, belang voor zeldzame soorten, wettelijke bescherming, kaartregistratie en uitdagingen voor behoud.

Ancient woodland is de term die in het Verenigd Koninkrijk wordt gebruikt voor bossen die ononderbroken bestaan sinds 1600 of eerder in Engeland en Wales (of 1750 in Schotland). Vóór die data was de aanplant van nieuw bos ongewoon, zodat een bos dat in 1600 aanwezig was, zich waarschijnlijk op natuurlijke wijze had ontwikkeld. De Amerikaanse naam voor deze bossen is "old growth forest".

Waarom ancient woodland belangrijk is

Voor veel dier- en plantensoorten vormen oerbosgebieden de enige habitat. Voor vele anderen zijn de omstandigheden in deze gebieden veel geschikter dan die in andere gebieden. Het oerbos in het VK is, net als het regenwoud in de tropen, de habitat van zeldzame en bedreigde soorten, meer dan welke andere habitat in het VK ook. Om deze redenen wordt oerbos vaak omschreven als een onvervangbare hulpbron, of "kritisch natuurlijk kapitaal".

• Ecologische kenmerken: oude houtwallen en bossen herbergen veteran bomen, veel dood hout, specifieke bodemstructuren en een rijk bodemleven. Deze kenmerken zijn vaak niet snel herstelbaar na vernietiging.
• Soortenindicatoren: typische bosplanten zoals boshyacint, bosanemoon, hondsdraf en specifieke mossen, korstmossen en paddenstoelen duiden vaak op langdurige boscontinuïteit.
• Ecosysteemdiensten: carbonopslag, waterregulatie en recreatie- en landschapswaarden zijn belangrijk voor mensen en natuur.

Registratie en juridische status

Oerbossen worden formeel op kaarten vastgelegd door Natural England en soortgelijke instanties via inventarissen zoals de Ancient Woodland Inventory. Binnen de aanduiding bestaan subcategorieën zoals Ancient Semi-Natural Woodland (ASNW) en Plantations on Ancient Woodland Sites (PAWS). Veel ancient woodlands hebben wettelijke bescherming, maar een ancient woodland is niet automatisch volledig beschermd.

• Bescherming door beleid: nationale en lokale planningsregels (bijvoorbeeld het nationale planningbeleid en richtlijnen) beschouwen oude bossen als onmisbare habitats; ontwikkeling wordt in de praktijk vaak sterk afgeraden of geweigerd wanneer het bestaande ancient woodland aantast.
• Formele beschermingen: sommige bossen vallen onder statutaire beschermingen zoals SSSI (Site of Special Scientific Interest), Tree Preservation Orders (TPO's), of binnen beschermde landschappen zoals National Parks en Areas of Outstanding Natural Beauty.
• Beperkingen: juridische bescherming is echter niet absoluut: verlies kan nog steeds optreden door vergunningverlening, onzorgvuldige aanleg van infrastructuur, of door omvorming naar andere landgebruikstypen.

Belangrijkste bedreigingen

• Verdwijning en versnippering door woningbouw en infrastructuur.
• Aanplant van niet-inheemse coniferen (PAWS), wat oorspronkelijke structuur en biodiversiteit kan onderdrukken.
• Invasieve exoten die inheemse flora en fauna verdringen.
• Overbegrazing door hoge hertenstanden, waardoor ondergroei en natuurlijke verjonging wegvallen.
• Ziekten en plagen (bijv. essentaksterfte/ash dieback) en de effecten van klimaatverandering.

Beheer, herstel en mitigerende maatregelen

Herstel van beschadigd ancient woodland is mogelijk, maar kostbaar en tijdrovend. Enkele gebruikelijke maatregelen:

• Vermijden vóór compenseren: planningsbeleid hanteert vaak de hiërarchie van vermijden — beperken — compenseren; bij ancient woodland is voorkomen van schade de voorkeur, omdat compensatie zelden gelijkwaardige ecologische waarde kan leveren.
• Restauratie van PAWS: langzaam verwijderen van niet-inheemse bomen en bevorderen van natuurlijke verjonging of heraanplant met inheemse soorten.
• Bescherming van randzones: buffers rondom het bos verminderen verstoring, invasieve soorten en invloeden van stikstofdepositie.
• Actief beheer: controle op invasieve soorten, regulering van wildstand, beheer van dood hout en behoud van veteran bomen.

Wat kunt u doen

• Informeer uzelf met lokale gegevens en de Ancient Woodland Inventory voordat u plannen maakt voor ontwikkeling of beheer.
• Steun of word vrijwilliger bij organisaties die zich inzetten voor behoud en herstel van oorspronkelijke bossen (zoals de Woodland Trust, lokale bosgroepen, bosbeheerinstanties).
• Meld schade, illegale kap of verdachte activiteiten bij lokale autoriteiten of beheerders.
• Bij aankoop of beheer van grond: geef prioriteit aan behoud van boscontinuïteit, vermijd kaalkap en stimuleer herstel met inheemse soorten.

Samenvattend: ancient woodland in het VK is een ecologisch en cultureel waardevolle, vaak onvervangbare habitat. Hoewel veel van deze bossen op kaarten staan en gedeeltelijk beschermd kunnen zijn, vereist hun behoud actieve bescherming, zorgvuldig beheer en beleidsmatige aandacht om verdere achteruitgang te voorkomen.

Vragen en antwoorden

V: Wat is oerbos?

V: Is de aanplant van nieuw bos vóór 1600 gebruikelijk?

V: Wat is de Amerikaanse naam voor ancient woodland?

V: Waarom zijn oerbossen belangrijk voor veel dier- en plantensoorten?

V: Hoe zijn de omstandigheden in oerbosgebieden te vergelijken met die in andere gebieden?

V: Wat voor soorten leven er in oerbossen?

V: Is elk oud bos beschermd?

Zoek op letter