Parabels van Jezus

Als vertaling van het Hebreeuwse woord מָשָׁל mashal kan het woord gelijkenis ook verwijzen naar een raadsel. In alle tijden van hun geschiedenis waren de Joden bekend met het onderwijs door middel van gelijkenissen en een aantal gelijkenissen bestaan ook in het Oude Testament. Het gebruik van gelijkenissen door Jezus was dan ook een natuurlijke leermethode die past in de traditie van zijn tijd. De gelijkenissen van Jezus zijn sinds het begin van het christendom geciteerd, onderwezen en besproken.

Canonieke evangelies

De drie synoptische evangeliën bevatten de gelijkenissen van Jezus. Het Evangelie van Johannes bevat alleen de verhalen van de Wijnstok en de Goede Herder, die door sommigen als gelijkenissen worden beschouwd, anders bevat het allegorieën maar geen gelijkenissen. Verschillende auteurs zoals Barbara Reid, Arland Hultgren of Donald Griggs merken op dat "gelijkenissen merkbaar afwezig zijn in het Evangelie van Johannes".

De katholieke Encyclopedie stelt: "Er zijn geen gelijkenissen in het St. John's Gospel. In de Synoptiek ... rekenen we in totaal drieëndertig; maar sommigen hebben het aantal zelfs verhoogd tot zestig, door spreekwoordelijke uitdrukkingen op te nemen". Het Evangelie van Lucas bevat zowel het grootste totaal aantal parabels (24) als achttien unieke parabels; het Evangelie van Matteüs bevat 23 parabels waarvan er elf uniek zijn; en het Evangelievan Marcus bevat acht parabels waarvan er twee uniek zijn.

In Harmonie van de Evangeliën zorgen Cox en Easley voor een Evangelieharmonie voor de gelijkenissen op basis van de volgende tellingen: Alleen in Matteüs: 11, alleen in Marcus: 2, alleen in Lucas: 18, Matteüs en Lucas: 4, Matteüs, Marcus en Lucas: 6. Ze noemen geen gelijkenissen voor het Evangelie van Johannes.

Andere documenten

De aan Jezus toegeschreven gelijkenissen zijn ook in andere documenten te vinden, behalve in de Bijbel. Sommige daarvan overlappen die in de canonieke evangeliën en andere maken geen deel uit van de Bijbel. Het niet-canonieke Evangelie van Thomas bevat tot vijftien parabels, waarvan elf parallellen in de vier gecanoniseerde Evangelies. De onbekende auteur van het Evangelie van Thomas had geen speciaal woord voor "gelijkenis", waardoor het moeilijk was om te weten wat hij als een gelijkenis beschouwde. Tot de gelijkenissen die uniek zijn voor Thomas behoren de gelijkenis van de moordenaar en de gelijkenis van de lege kruik.

De niet-kanonieke Apocrief van Jakobus bevat ook drie unieke gelijkenissen die aan Jezus worden toegeschreven. Ze staan bekend als "De gelijkenis van het Graanoor", "De gelijkenis van het Graan van Koren", en "De gelijkenis van de Date-Palmscheut".

Het hypothetische Q-document wordt gezien als een bron voor enkele van de parabels in Mattheüs, Lucas en Thomas.

In het Evangelie van Matteüs (13:10-17) geeft Jezus een antwoord op de vraag naar zijn gebruik van gelijkenissen:

De discipelen kwamen naar hem toe en vroegen: "Waarom praat je met de mensen in gelijkenissen?" Hij antwoordde,

 

"De kennis van de geheimen van het koninkrijk der hemelen is aan u gegeven, maar niet aan hen. Wie dat heeft, zal meer krijgen, en hij zal een overvloed hebben. Wie niet heeft, zelfs wat hij heeft, zal van hem worden afgenomen. Daarom spreek ik met hen in gelijkenissen:

Hoewel ze zien, zien ze niet; hoewel ze horen, horen of begrijpen ze niet."

Terwijl Marcus 4:33-34 en Matteüs 13:34-35 misschien suggereren dat Jezus alleen in gelijkenissen met de "menigte" zou spreken, terwijl hij onder vier ogen alles aan zijn discipelen zou uitleggen, ondersteunen moderne schriftgeleerden het argument van de privé-verklaringen niet en veronderstellen zij dat Jezus gelijkenissen als een leermethode gebruikte. Dwight Pentecost suggereert dat, gezien het feit dat Jezus vaak preekte voor een gemengd publiek van gelovigen en ongelovigen, hij gelijkenissen gebruikte om de waarheid aan sommigen te onthullen, maar deze voor anderen te verbergen.

De christelijke auteur Ashton Axenden suggereert dat Jezus zijn gelijkenissen construeerde op basis van zijn goddelijke kennis over hoe de mens kan worden onderwezen:

Dit was een manier van lesgeven, die onze gezegende Heer met bijzonder veel plezier leek toe te passen. En we mogen er zeker van zijn, dat Hij, als 'Hij wist wat er in de mens zat', beter dan wij weten, Hij niet zou hebben onderwezen door de parabels, als Hij niet het gevoel had gehad dat dit het soort onderwijs was dat het beste bij onze wensen paste.

In de 19e eeuw verklaarden Lisco en Fairbairn dat in de gelijkenissen van Jezus "het aan de zichtbare wereld ontleende beeld vergezeld gaat van een waarheid uit de onzichtbare (geestelijke) wereld" en dat de gelijkenissen van Jezus niet "louter similitudes zijn die het doel van de illustratie dienen, maar interne analogieën zijn waar de natuur een getuige wordt voor de geestelijke wereld".

Evenzo stelt William Barclay in de 20e eeuw, die een gelijkenis "een aards verhaal met een hemelse betekenis" noemt, dat de gelijkenissen van Jezus bekende voorbeelden gebruiken om de geest van de mensen naar hemelse begrippen te leiden. Hij suggereert dat Jezus zijn gelijkenissen niet louter als analogieën vormde, maar gebaseerd was op een "innerlijke affiniteit tussen de natuurlijke en de geestelijke orde".

Een aantal gelijkenissen die in een of meer evangeliën aan elkaar grenzen, hebben een vergelijkbaar thema. De gelijkenis van de Hemel volgt de gelijkenis van het Mosterdzaadje in Matteüs en Lukas, en deelt het thema van het Koninkrijk der Hemelen dat groeit vanuit een klein begin. De gelijkenis van de Verborgen Schat en de gelijkenis van de Parel vormen een paar dat de grote waarde van het Hemelse Koninkrijk illustreert, en de noodzaak van actie om dit te bereiken.

De gelijkenissen van het Verloren Schaap, de Verloren Munt en de Verloren (verloren) Zoon vormen een trio in Lucas dat zich bezighoudt met verlies en verlossing.

De gelijkenis van de trouwe dienaar en de gelijkenis van de Tien Maagden, die in Mattheus aan elkaar grenzen, houden het wachten op een bruidegom in en hebben een eschatologisch thema: wees voorbereid op de dag van de afrekening. De gelijkenis van de Taren, de gelijkenis van de Rijke Dwaas, de gelijkenisvan de ontluikende vijgenboom en de gelijkenis van de onvruchtbare vijgenboom hebben ook een eschatologisch thema.

Andere gelijkenissen staan op zichzelf, zoals de gelijkenis van de onvergeeflijke dienaar, die te maken heeft met vergeving; de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, die te maken heeft met praktische liefde; en de gelijkenis van de Vriend in de Nacht, die te maken heeft met volharding in het gebed.

Parabels van het Koninkrijk der Hemelen: horen, zoeken en groeien

Parabelen van verlies en verlossing

Parabels over liefde en vergeving

Parabels over het gebed

Eschatologische parabels

Andere parabelen

Van de een dertigtal parabels in de canonieke evangeliën werden er vier in de middeleeuwse kunst getoond, bijna met uitsluiting van de andere, maar niet vermengd met de verhalende scènes van het Leven van Christus. Dit waren: de Tien Maagden, de Rijke en Lazarus, de verloren zoon en de barmhartige Samaritaan. Bekende kunstenaars voor het uitbeelden van parabels zijn onder andere Martin Schongauer, Pieter de Oude Bruegal en Albrecht Dürer. De Arbeiders in de Wijngaard komt ook voor in vroeg-middeleeuwse werken. Vanaf de Renaissance werden de getoonde getallen iets breder en werden de verschillende taferelen van de verloren zoon duidelijk favoriet, waarbij de barmhartige Samaritaan ook populair werd. Albrecht Dürer maakte een beroemde gravure van de verloren zoon onder de varkens (1496), een populair onderwerp in de Noordelijke Renaissance, en Rembrandt verbeeldde het verhaal verschillende keren, hoewel minstens een van zijn werken, De verloren zoon in de herberg, een portret van zichzelf als de zoon, verrukt met zijn vrouw, is zoals vele kunstenaars afbeeldingen, een manier om een genre taverne scène te waarderen. Zijn late Return of the Prodigal Son (Hermitage Museum, St. Petersburg) is een van zijn populairste werken.

Naast het feit dat het in de kunst wordt afgebeeld en in proza wordt besproken, vormen een aantal parabels de inspiratiebron voor religieuze poëzie en hymnen. Zo is de hymne "The Ninety and Nine" van Elizabeth C. Clephane (1868) geïnspireerd op de gelijkenis van het Verloren Schaap:

Er waren negentig en negen die veilig in
de schuilplaats van de kudde lagen
.
Maar eentje lag op de heuvels,
ver weg van de goudpoorten.
Weg op de bergen, wild en kaal.
Weg van de tedere Shepherd's zorg.
Weg van de tedere Shepherd's zorg.

Evenzo is "My Hope Is Built" (Edward Mote, ca. 1834) geïnspireerd op de gelijkenis van de Wijze en Dwaze Bouwers, en "How Kind the Good Samaritan" (John Newton, ca. 1779) is geïnspireerd op de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan.

Een voorbeeld-Gospelharmonie voor de parabels, gebaseerd op de lijst van belangrijke episodes in de Canonieke Evangeliën, wordt in de onderstaande tabel gepresenteerd. Omwille van de consistentie wordt deze tabel automatisch gesubstitueerd aan de hand van de lijst van belangrijke episodes in de Canonical Gospels, die in het Evangelie-artikel is opgenomen. Gewoonlijk worden er geen parabels geassocieerd met het Evangelievan Johannes, alleen maar allegorieën.

Parallellen buiten de canonieke evangeliën

Een aantal parabels hebben parallellen in niet-kanonieke evangeliën, de Didache en de brieven van de Apostolische Vaders. Echter, gezien het feit dat de niet-canonieke evangelies over het algemeen geen tijdsverloop hebben, is deze tabel geen evangelische harmonie.

• Evangelieharmonie
• Wonderen van Jezus
• Parabel
• Parabels in de Koran