Citaten en toespraken
Aanhalingstekens geven aan dat een deel van de tekst een spreker of een citaat is. In de Verenigde Staten worden doorgaans dubbele aanhalingstekens gebruikt, terwijl in het Verenigd Koninkrijk en andere landen van het Gemenebest zowel enkele als dubbele aanhalingstekens worden gebruikt. De stijl van een uitgever of auteur is belangrijker dan nationale voorkeuren. De stijl van de openings- en sluitingsaanhalingstekens moet echter wel op elkaar worden afgestemd:
"Goedemorgen, Frank," zei HAL.
"Goedemorgen, Frank," zei HAL.
De andere markering wordt gebruikt voor binnencitaten, binnen een citaat:
Frank meldde dat "HAL zei: "Goedemorgen, Dave,".
Frank meldde dat "HAL zei: 'Goedemorgen, Dave,'".
Soms worden citaten in meer dan twee niveaus genest. In sommige vertalingen van de Bijbel komen geneste niveaus tot vijf voor. In deze gevallen rijzen vragen over de te gebruiken vorm (en namen) van de aanhalingstekens. De meest gebruikelijke manier is om gewoon de twee vormen af te wisselen, dus:
"...'..."...' ... ... '......'..."
Wordt een dergelijke passage in een andere publicatie verder geciteerd, dan moeten alle vormen ervan één niveau worden opgeschoven.
In de meeste gevallen moeten citaten die meerdere alinea's beslaan, worden ingesteld als blokcitaten, zodat er geen aanhalingstekens nodig zijn. Aanhalingstekens worden in sommige gevallen gebruikt voor citaten uit meerdere alinea's, vooral in verhalen. In het Engels is het gebruikelijk om bij de eerste en elke volgende alinea een aanhalingsteken te plaatsen, maar alleen bij de laatste alinea van het citaat een afsluitend aanhalingsteken te gebruiken, zoals in het volgende voorbeeld uit het boek Pride and Prejudice:
De brief luidde als volgt:
"Mijn lieve Lizzy,
"Ik wens je vreugde. Als je half zo veel van Mr. Darcy houdt als ik van mijn lieve Wickham, moet je wel heel gelukkig zijn. Het is een grote troost dat u zo rijk bent, en als u niets anders te doen hebt, hoop ik dat u aan ons zult denken. Ik weet zeker dat Wickham heel graag een plaats aan het hof zou willen, en ik denk niet dat we genoeg geld zullen hebben om van te leven zonder hulp. Elke plaats is goed, van ongeveer drie- of vierhonderd per jaar; maar spreek er niet over met Mr. Darcy, als u dat liever niet doet.
"De uwe, enz."
Zoals hieronder wordt opgemerkt, wordt in sommige oudere teksten het aanhalingsteken elke regel herhaald, in plaats van elke alinea. De Spaanse conventie gebruikt afsluitende aanhalingstekens aan het begin van alle volgende alinea's na de eerste.
Wanneer geciteerde tekst wordt onderbroken, zoals met de zin hij zei, wordt een afsluitend aanhalingsteken gebruikt vóór de onderbreking, en een openend aanhalingsteken erna. Er worden ook vaak komma's gebruikt voor en na de onderbreking, vaker voor spraakcitaten dan voor tekstcitaten:
"HAL," merkte Frank op, "zei dat alles buitengewoon goed ging."
Het is onjuist om aanhalingstekens te gebruiken bij een parafrase. Een parafrase is namelijk een indirect citaat, en in de loop van een werkstuk is het belangrijk te documenteren wanneer men een citaat gebruikt en wanneer men een geparafraseerd idee gebruikt.
Als HAL zegt: "Alle systemen zijn functioneel," dan:
Onjuist: HAL zei dat "alles buitengewoon goed ging."
Juist: HAL zei dat alles uitstekend verliep.
Een andere conventie bij het citeren van tekst in de kern van een alinea of zin - bijvoorbeeld in een essay - is het herkennen van dubbele aanhalingstekens als aanduiding van een exact citaat, en enkele aanhalingstekens als aanduiding van een geparafraseerd citaat of een citaat waarbij de grammatica, voornaamwoorden of meervoudigheid zijn veranderd om te passen in de zin die het citaat bevat (zie gerapporteerde spraak).
Ironie
Een ander veelgebruikt gebruik van aanhalingstekens is om ironische of verkeerd gebruikte woorden aan te geven of de aandacht erop te vestigen:
Hij deelde zijn "wijsheid" met mij.
De lunchdame gooide een klodder "eten" op mijn dienblad.
Ze probeerde haar "kracht" te gebruiken om het gewicht op te tillen.
Aanhalingstekens die ironie of een ander bijzonder gebruik aangeven, worden soms schrikaanhalingstekens genoemd. In mondelinge taal worden ze soms aangeduid met luchtaanhalingstekens.
Signalering van ongebruikelijk gebruik
Aanhalingstekens worden ook gebruikt om aan te geven dat de schrijver beseft dat een woord niet in zijn huidige algemeen aanvaarde betekenis wordt gebruikt.
Kristallen "weten" op de een of andere manier tot welke vorm ze moeten uitgroeien.
Naast het overbrengen van een neutrale houding en de aandacht vestigen op een neologisme, of slang, of speciale terminologie (ook wel jargon genoemd), kan citeren ook woorden of zinnen aanduiden die beschrijvend maar ongewoon zijn, colloquiaal, volks, opzienbarend, humoristisch, metaforisch, of een woordspeling bevatten:
Dawkins' concept van een meme zou kunnen worden omschreven als een "evoluerend idee".
Mensen gebruiken aanhalingstekens ook op deze manier om:
- de schrijver distantiëren van de terminologie in kwestie om er niet mee geassocieerd te worden. Bijvoorbeeld om aan te geven dat een geciteerd woord geen officiële terminologie is, of dat een geciteerde zin dingen veronderstelt waar de schrijver het niet noodzakelijkerwijs mee eens is.
- speciale terminologie aangeven die omwille van de nauwkeurigheid als de terminologie van iemand anders moet worden aangeduid, bijvoorbeeld als een term (met name een controversiële term) dateert van vóór de schrijver of de opvattingen van iemand anders vertegenwoordigt, eventueel zonder oordeel (contrasteer dit neutraal-verstorende citeren met het negatieve gebruik van aanhalingstekens)
De Chicago Manual of Style (CMS), 15e editie erkent dit soort gebruik, maar waarschuwt tegen overmatig gebruik in paragraaf 7.58: "Aanhalingstekens worden vaak gebruikt om lezers erop te wijzen dat een term wordt gebruikt in een niet-standaard, ironische of andere speciale betekenis [...] Ze impliceren 'Dit is niet mijn term,' of 'Dit is niet hoe de term gewoonlijk wordt toegepast'. Zoals elk van deze middelen, verliezen scare quotes hun kracht en irriteren ze de lezers als ze te vaak worden gebruikt."
Onderscheid tussen gebruik en vermelding
Het gebruik van aanhalingstekens of cursief kan benadrukken dat een instantie van een woord verwijst naar het woord zelf, en niet naar het bijbehorende concept.
Kaas wordt gemaakt van melk.
"Cheese" is afgeleid van een woord uit het Oudengels.
Kaas bevat calcium, eiwitten en fosfor.
Kaas heeft drie es in de spelling.
Soms wordt een onderscheid gemaakt tussen normaal gebruik van een woord (geen aanhalingstekens), het begrip achter het woord (enkele aanhalingstekens) en het woord zelf (dubbele aanhalingstekens):
Als het gaat om "gebruik", gebruik dan "gebruik".
De logica voor deze vorm komt voort uit de noodzaak om gebruiksvormen te onderscheiden, gekoppeld aan de opdracht om een consistente notatie te behouden voor gelijksoortige gebruiksvormen. Het wisselen tussen dubbele en enkele aanhalingstekens in geneste aanhalingstekens toont hetzelfde literaire middel om dubbelzinnigheid te verminderen.
Boeken over taal gebruiken vaak cursief voor het woord zelf en enkele aanhalingstekens voor een gloss:
Het Franse woord canif 'zakmes' is ontleend aan het Oudengelse cnif 'mes'.
Titels van artistieke werken
Voor de titels van kortere werken worden meestal aanhalingstekens gebruikt in plaats van cursief. Of deze enkel of dubbel zijn, is weer een kwestie van stijl; veel stijlen, vooral voor poëzie, geven echter de voorkeur aan het gebruik van enkele aanhalingstekens.
- Korte fictie, poëzie, enz.: Arthur C. Clarke's "The Sentinel".
- Boek hoofdstukken: Het eerste hoofdstuk van 3001: The Final Odyssey is "Comet Cowboy".
- Artikelen in boeken, tijdschriften, vakbladen, enz.: "Extra-Terrestrial Relays", Wireless World, oktober 1945.
- Nummers van albums, singles, enz.: David Bowie's "Space Oddity".
In de regel wordt een hele publicatie gecursiveerd, terwijl de titels van minder belangrijke werken (zoals gedichten of korte verhalen in de bundel) met aanhalingstekens worden geschreven.
- Shakespeare's Romeo en Julia
- Dahls "smaak" in totaal onverwachte verhalen
Bijnamen en valse titels
Aanhalingstekens kunnen ook een bijnaam in een echte naam compenseren, of een valse of ironische titel in een echte titel; bijvoorbeeld Nat "King" Cole, Miles "Tails" Prower, of John "Hannibal" Smith.
Nadruk (onjuist gebruik)
Citaten worden soms ten onrechte gebruikt voor nadruk in plaats van onderstreping of cursivering, meestal op borden of plakkaten. Dit gebruik kan worden verward met ironisch of gewijzigd citaatgebruik, soms met onbedoelde humor. Bijvoorbeeld: Te koop: "verse" vis, "verse" oesters, kan zo worden uitgelegd dat vers niet in de alledaagse betekenis wordt gebruikt, of dat de vis of oesters allesbehalve vers zijn. En ook "Kassa's open tot de middag voor uw "gemak" zou kunnen betekenen dat het gemak voor de bankmedewerkers was, niet voor de klanten.
