Tesla werd op 10 juli 1856 geboren in Smiljan, in het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk (het huidige Kroatië). Tesla's vader, Milutin Tesla, was priester in de Servisch-Orthodoxe Kerk. Zijn moeder, Georgina-Djuka, een huisvrouw, een dochter van een Servisch-orthodoxe kerkpriester, ("pop") Nikola Mandic, een zuster van twee orthodoxe priesters, een kleindochter van weer een andere Servisch-orthodoxe priester, zij was ook geweldig in het uitvinden van nuttige huishoudelijke hulpmiddelen. Hoewel zeer slim en met een uitstekend geheugen, (ze kende duizenden regels uit "Gorski Vijenac" van Petar Petrovic Njegos) moest ze voor haar broers en zussen zorgen toen haar moeder, Sofia Budisavljevic, overleed. Nikola Tesla's moeder had een grote invloed op hem. Zijn beide ouders waren geboren in Lika, Kroatië. Hij was het vierde kind van de vijf. Hij had een oudere broer, Dane, die stierf toen Tesla 5 was, twee oudere zussen, Angelina en Milka, en een jonger zusje, Marica. Tesla, die van wetenschap hield, was bang dat hij na de toevallige dood van zijn broer de familietraditie zou moeten voortzetten en priester zou worden. Nadat hij was afgestudeerd aan een prestigieuze middelbare school in Karlovac, Kroatië, ging hij in de zomer terug naar Gospic om zijn familie te zien en stierf bijna aan cholera. Hij vroeg zijn vader of hij ingenieur mocht gaan studeren als hij het wonder boven wonder zou overleven, en de vader beloofde zijn stervende zoon om hem naar de beste school in de hele wereld te sturen. Nikola's gezondheid verbeterde snel en zijn vader stuurde hem in 1875 naar de Tecnische Hogeschool in Graz, Oostenrijk.
Tesla had een baan in de telefonie en de elektrotechniek voordat hij in 1884 naar de Verenigde Staten verhuisde om voor Thomas Edison te werken. Zij kregen ruzie en al snel begon Tesla voor zichzelf te werken met andere mensen die in zijn werk investeerden. Hij richtte laboratoria en bedrijven op om een reeks elektrische apparaten te ontwikkelen. Zijn gepatenteerde elektrische wisselstroommotor (inductiemotor) en transformator werden in licentie gegeven door de Amerikaanse industrieel George Westinghouse.
Westinghouse huurde Tesla ook voor een jaar in om te helpen bij de ontwikkeling van een elektriciteitssysteem dat gebruik maakt van wisselstroom. Het voordeel dat wisselstroom populair maakte, is het gebruik van transformatoren voor elektrische stroomtransmissie over lange afstand. Tesla is ook bekend om zijn experimenten met hoogspanning en hoogfrequente stroom in New York en Colorado Springs, Colorado, waaronder uitvindingen en ideeën die werden gebruikt bij de uitvinding van radiocommunicatie, om zijn experimenten met röntgenstraling, en om zijn mislukte poging tot wereldwijde draadloze transmissie in zijn onvoltooide Wardenclyffe Tower-project.
Tesla's prestaties maakten hem zeer beroemd. Dat gold ook voor zijn vaardigheden als showman, die zijn schijnbaar wonderbaarlijke uitvindingen demonstreerde. Hoewel hij veel geld verdiende met zijn patenten, gaf hij ook veel uit aan zijn experimenten. Hij woonde het grootste deel van zijn leven in een reeks hotels in New York City. Het einde van zijn octrooi-inkomsten en zijn uiteindelijke faillissement leidden ertoe dat hij in veel armere omstandigheden ging leven. Tesla bleef nog steeds de pers uitnodigen op feestjes die hij op zijn verjaardag hield om nieuwe uitvindingen waar hij mee bezig was aan te kondigen en (soms ongebruikelijke) uitspraken te doen. Door zijn wonderlijke uitspraken zonder resultaten of bewijzen kreeg Tesla in de populaire cultuur de reputatie van archetypische "gekke wetenschapper". Hij overleed in kamer 3327 van het New Yorker Hotel op 7 januari 1943.
Tesla's werk raakte na zijn dood in de vergetelheid, maar sinds de jaren 1990 is zijn reputatie in de populaire cultuur weer helemaal terug. Zijn werk en vermeende uitvindingen staan ook centraal in veel samenzweringstheorieën en zijn ook gebruikt ter ondersteuning van diverse pseudowetenschappen, UFO-theorieën en New Age occultisme. In 1960 heeft de Algemene Conferentie voor maten en gewichten voor het Internationale Stelsel van Eenheden, ter ere van Tesla, de term "tesla" gewijd aan de SI-eenheid voor de magnetische veldsterkte.
