Vroege jaren
Rimsky-Korsakov werd geboren in 1844. Verschillende mensen uit zijn familie hadden carrière gemaakt in het Russische leger en de marine. Zijn beide grootmoeders waren echter eenvoudige mensen die op het platteland hadden gewoond. Toen hij jong was toonde hij een grote belangstelling voor muziek. Hij zong elk deuntje dat hij hoorde en kende, zonder te kijken, de namen van de noten die hij op de piano hoorde spelen. Toen hij zes was begon hij met pianolessen. De opera Leven voor de Tsaar van Glinka maakte grote indruk op hem. Hij wilde echter bij de marine, dus ging hij in 1862 naar het College van Marinecadetten, waar zijn broer (die 22 jaar ouder was) directeur was.
Hij bleef piano leren spelen toen hij op de cadettenschool zat. Hij was nooit een briljant pianist, maar hij speelde graag deuntjes uit opera's op de piano. Hij leerde verschillende jonge componisten kennen die al beroemd aan het worden waren: Balakirev, Cui en Moesorgski. Balakirev gaf hem advies over zijn composities. Hij begon een symfonie te schrijven, maar toen moest hij voor tweeëneenhalf jaar naar zee. Hij voer op een klipper genaamd Almaz. De boot ging naar Gravesend, de Oostzee, New York, Rio de Janeiro en de Middellandse Zee. Toen hij terugkwam, dwong Balakirev hem de symfonie af te maken.
Carrière en muzikaal werk
Rimsky-Korsakov werkte nu ongeveer twee of drie uur per dag voor de marine. De rest van de tijd besteedde hij aan componeren of aan het bezoeken van vrienden. Hij ontmoette meer componisten, waaronder Borodin en Dargomizjsky, en hij componeerde liederen en pianomuziek, hoewel hij niet goed genoeg was om piano te spelen voor publiek. Zijn vrienden realiseerden zich echter dat hij heel goed was in het schrijven voor orkest en hij werd gevraagd om verschillende stukken te orkestreren. Dargomizjsky, die stervende was, had zijn opera De Stenen Gast nog niet georkestreerd, dus vroeg hij Rimski-Korsakov om het te doen.
Hoewel hij geen formele muzikale opleiding had genoten, kreeg hij een baan aangeboden als professor in de compositie aan het conservatorium van Petersburg. In 1872 trouwde hij met een meisje, Nadezjda genaamd. Zij was een mooie vrouw en een uitstekende pianiste, en zij hielp hem veel, vooral bij het maken van piano-arrangementen van zijn orkestmuziek.
Hij schreef drie symfonieën en een opera De maagd van Pskov, maar in 1897 stopte hij voor enkele jaren met componeren. Hij bracht zijn tijd door met het inspecteren van marine bands en bestudeerde tot in detail hoe muziekinstrumenten werkten. Dan, in 1880 produceerde hij een nieuwe opera Meinacht. Die werd opgevoerd in het Mariinsky Theater. Een van de hoofdrollen werd gezongen door Fjodor Stravinski, die de vader was van Igor Stravinski. Rimsky-Korsakov was nu echt geïnteresseerd geraakt in Russische volkswijsjes en sprookjes. Zijn volgende opera was Sneeuwmeisje. Toen stierf zijn vriend Moesorgski, en liet veel composities onvoltooid achter. Rimsky-Korsakov besteedde veel tijd aan de voorbereiding voor publicatie. Hij bracht wijzigingen aan in sommige harmonieën van Moessorgski, zodat het paste bij zijn romantische smaak. Tegenwoordig vinden veel mensen dat de versies van Mussorgsky beter zijn en dat Rimsky-Korsakov niet goed begrepen had wat Mussorgsky had geprobeerd te doen. Hij voltooide en orkestreerde ook Borodins opera Prins Igor nadat Borodin was overleden. Hij componeerde twee zeer populaire orkestwerken: Spaans Capriccio (1887) en Sheherazade (1888). Hierna schreef hij nauwelijks nog muziek die alleen voor orkest was, hij concentreerde zich in plaats daarvan op het schrijven van opera's, bijvoorbeeld De bruid van de tsaar (1899).
Latere jaren
Hij kreeg nog meer belangstelling voor opera nadat Karl Muck vier keer de Ring Cyclus van Richard Wagner had gedirigeerd in Sint Petersburg, maar de muziek van Wagner had geen invloed op zijn eigen stijl. Hij had echter ook veel zorgen, vooral over de gezondheid van sommige leden van zijn familie. Hij begon depressief te worden en maakte zich zorgen dat hij zijn vermogen om te componeren zou verliezen. Hij werd rustiger nadat hij verhuisde naar een nieuw huis op het platteland. Hij componeerde de opera's Christmas Eve en Sadko. Hij schreef veel mooie liederen en bracht veranderingen aan in sommige van zijn vroegere muziek. Hij schreef ook een autobiografie.
Nikolai Rimsky-Korsakov stierf aan hartproblemen in 1908.
