In de muziek betekent het woord variatie het spelen van een muziekstuk en de noten veranderen of er delen aan toevoegen, maar het ook op een andere manier laten klinken als het muziekstuk.
Veel componisten hebben stukken geschreven die voorbeelden zijn van thema en variatie. Soms is het thema zelf verzonnen, soms namen ze een thema dat een andere componist al had geschreven en brachten er dan variaties op aan.
Er zijn veel manieren om een melodie te variëren, en elke variatie zal de melodie op een andere manier veranderen. Een variatie kan het deuntje veel sneller of veel langzamer spelen, het kan het deuntje veranderen door extra kruizen en mollen of andere siernoten toe te voegen, of door het deuntje in octaven te spelen. Het kan de harmonie of het ritme veranderen of andere instrumenten gebruiken. Het kan de melodie in verschillende delen combineren (contrapunt).