AlegsaOnline.com

Lijst van Jupiters manen

Overzicht van de manen van Jupiter: kenmerken, de vier Galileïsche reuzen, kleinere onregelmatige satellieten, ontdekkingsgeschiedenis en wetenschappelijk belang.

Schrijver: Leandro Alegsa Aanmaakdatum: 17 december 2020 Laatste update: 21 april 2026

simple.wikipedia.org · Public domain

Jupiter is omgeven door een grote en gevarieerde familie van natuurlijke satellieten: van de vier grote, gemakkelijk waarneembare reuzen tot tientallen kleine, zwakke objecten met onregelmatige banen. De grootste massa in het systeem wordt geconcentreerd in de vier zogenaamde Galileïsche manen; de overige satellieten en de ringen vormen samen slechts een klein aandeel van de totale massa in Jupiters baan. In dit artikel beschrijven we de belangrijkste groepen, hun eigenschappen, de historische ontdekkingen en waarom deze manen wetenschappelijk belangrijk zijn.

Belangrijkste groepen en karakteristieken

De manen die om Jupiter draaien, kunnen globaal worden ingedeeld in twee categorieën: grote, inwendige satellieten met bijna cirkelvormige banen en veel kleinere, vaak onregelmatige objecten op verre, excentrische en soms sterk hellende banen. Over de exacte aantallen zijn moderne waarnemingen voortdurend in beweging; al sinds de 19e en 20e eeuw zijn er tientallen nieuwe, kleine manen ontdekt en geclassificeerd (aantal, baanstabiliteit).

De Galileïsche manen

De vier grootste en meest bekende Joviaanse manen werden onafhankelijk van elkaar in 1610 waargenomen en gedocumenteerd door Galileo Galilei en Simon Marius. Ze behoren tot de helderste en meest bestudeerde objecten in het zonnestelsel en hebben elk unieke kenmerken:

Io — bekend om zijn intense vulkanische activiteit veroorzaakt door getijdenopwarming.
Europa — ijsoppervlak met sterke aanwijzingen voor een onderliggend zoutwateroceaan.
Ganymedes — de grootste maan van het zonnestelsel; heeft een eigen magnetosfeer.
Callisto — zwaar gecastreerd oppervlak met een oude, bewaarde inslaggeschiedenis.

Deze vier worden samen vaak de Galileïsche manen genoemd. Hun ontdekking door Galileo was van fundamenteel belang voor de astronomie omdat het aantoonde dat niet alles om de Aarde draait.

Kleinere en onregelmatige manen

Buiten de Galileïsche groep zijn er vele tientallen kleinere manen, meestal met diameters van enkele kilometers tot enkele honderden kilometers. De meeste hebben onregelmatige, vaak retrograde banen en zijn verdeeld in clusters die mogelijk resten zijn van grotere lichamen die door inslagen zijn gebroken. Typische groepen zijn onder andere de Himalia-, Carme-, Ananke- en Pasiphae-families. De banen variëren sterk in vorm en helling (vormen, excentriciteit, helling), en hun omlooptijden lopen uiteen van enkele uren voor de binnenste satellieten tot jaren voor de verste onregelmatige objecten (baanperiodes).

Ontdekking, naamgeving en onderzoek

Na de eerste waarnemingen in 1610 bleef het aantal gekende manen in de loop van de eeuwen langzaam groeien; met betere telescopen en digitale detectietechnieken werden in de 20e en 21e eeuw vele zwakkere objecten gevonden. De Internationale Astronomische Unie hanteert regels voor naamgeving: nieuwe maanlichamen krijgen vaak namen afgeleid van verhoudingen van de godheid Jupiter/Zeus in mythologieën. Moderne missies zoals de Galileo-sonde, de Juno-sonde en toekomstige missies die zich richten op Europa en andere manen, vergroten onze kennis over structuur, interne samenstelling en veranderingsprocessen.

Wetenschappelijk belang en opvallende feiten

De manen van Jupiter bieden een natuurlijke laboratorium om planetaire processen te bestuderen: getijdenopwarming, magnetosferische interacties, ijs-dynamica en de mogelijkheid van bewoonbare ondergrondse oceanen. Dat maakt ze tot prioritaire doelen voor het onderzoek naar habitabiliteit buiten de Aarde. Verder zijn er nauwe verbanden met het ringenstelsel en de geschiedenis van het Jupiter-systeem als geheel (ringen).

Voor meer informatie en verdere bronnen zie onder meer: vergelijking met de Aardmaan, Jupiter overzicht, detectie en aantallen, baanstabiliteitstudies, Galileïsche details, historische bronnen, ringen en randverschijnselen, Io in detail, Europa-onderzoek, Ganymedes-facts, Callisto, maanvergelijking, baanvormen, excentriciteiten, baanhellingen, omlooptijden.

Lijst van manen

Deze lijst begint met degenen die het snelst rond Jupiter (baan) gaan. Dat wil zeggen, ze hebben de kortste omlooptijd. Manen met een paarse kleur zijn de "Galileïsche manen", manen met een donkergrijze kleur hebben een retrograde baan, en manen met een regelmatige witte achtergrond hebben een programmabaan.

	Label	Naam	Uitspraak (sleutel)	Afbeelding	Diameter (km)	Massa (×1016 kg)	Semi-hoofdas (km)	Omloopperiode (d)	Helling (°)	Excentriciteit	Ontdekkingsjaar	Ontdekker	Groep
1	XVI	Metis	ˈmiːtɨs		60×40×34	~3.6	127,690	+7u 4m 30s	0.06°	0.0002	1979	Synnott (Voyager 1)	Innerlijke
2	XV	Adrastea	ˌædrəˈstiːə		20×16×13	~0.2	129,000	+7u 9m 30s	0.03°	0.0015	1979	Jewitt (Voyager 2)	Innerlijke
3	V	Amalthea	ˌæməlˈθiːə		250×146×128	208	181,366	+11u 57m 23s	0.374°	0.0032	1892	Schuur	Innerlijke
4	XIV	Thebe	ˈθiːbiː		116×98×84	~43	221,889	+16u 11m 17s	1.076°	0.0175	1979	Synnott (Voyager 1)	Innerlijke
5	I	Io	ˈaɪ.oʊ		3,660.0×3,637. 4×3,630.6	8,900,000	421,700	+1.769 137 786	0.050°	0.0041	1610	Galilei	Galileeër
6	II	Europa	jʊˈroʊpə		3,121.6	4,800,000	671,034	+3.551 181 041	0.471°	0.0094	1610	Galilei	Galileeër
7	III	Ganymedes	ˈɡænɨmiːd		5,262.4	15,000,000	1,070,412	+7.154 552 96	0.204°	0.0011	1610	Galilei	Galileeër
8	IV	Callisto	kəˈlɪstoʊ		4,820.6	11,000,000	1,882,709	+16.689 018 4	0.205°	0.0074	1610	Galilei	Galileeër
9	XVIII	Themisto	θɨˈmɪstoʊ		8	0.069	7,393,216	+129.87	45.762°	0.2115	1975/2000	Kowal & Roemer/ Sheppard et al.	Themisto
10	XIII	Leda	ˈliːdə		16	0.6	11,187,781	+241.75	27.562°	0.1673	1974	Kowal	Himalia
11	VI	Himalia	haɪˈmeɪliə		170	670	11,451,971	+250.37	30.486°	0.1513	1904	Perrine	Himalia
12	X	Lysithea	laɪˈsɪθiːə		36	6.3	11,740,560	+259.89	27.006°	0.1322	1938	Nicholson	Himalia
13	VII	Elara	ˈɛlərə		86	87	11,778,034	+261.14	29.691°	0.1948	1905	Perrine	Himalia
14	—	Dia			4	0.009 0	12 570 424	+287.93	27.584°	0.2058	2001	Sheppard et al.	Himalia
15	XLVI	Carpo	ˈkɑrpoʊ		3	0.004 5	17,144,873	+458.62	56.001°	0.2735	2003	Sheppard et al.	Carpo
16	—	S/2003 J 12			1	0.000 15	17,739,539	−482.69	142.680°	0.4449	2003	Sheppard et al.	?
17	XXXIV	Euporie	juːˈpoʊrɨ.iː		2	0.001 5	19,088,434	−538.78	144.694°	0.0960	2002	Sheppard et al.	Ananke
18	—	S/2003 J 3			2	0.001 5	19,621,780	−561.52	146.363°	0.2507	2003	Sheppard et al.	Ananke
19	—	S/2003 J 18			2	0.001 5	19,812,577	−569.73	147.401°	0.1569	2003	Gladman et al.	Ananke
20	XLII	Thelxinoe	θɛlkˈsɪnɵʊiː		2	0.001 5	20,453,753	−597.61	151.292°	0.2684	2003	Sheppard et al.	Ananke
21	XXXIII	Euanthe	juːˈænθiː		3	0.004 5	20,464,854	−598.09	143.409°	0.2000	2002	Sheppard et al.	Ananke
22	XLV	Helike	ˈhɛlɨkiː		4	0.009 0	20,540,266	−601.40	154.586°	0.1374	2003	Sheppard et al.	Ananke
23	XXXV	Orthosie	ɔrˈθɒsɨ.iː		2	0.001 5	20,567,971	−602.62	142.366°	0.2433	2002	Sheppard et al.	Ananke
24	XXIV	Iocaste	ˌaɪ.ɵˈkæstiː		5	0.019	20,722,566	−609.43	147.248°	0.2874	2001	Sheppard et al.	Ananke
25	—	S/2003 J 16			2	0.001 5	20,743,779	−610.36	150.769°	0.3184	2003	Gladman et al.	Ananke
26	XXVII	Praxidike	prækˈsɪdɨkiː		7	0.043	20,823,948	−613.90	144.205°	0.1840	2001	Sheppard et al.	Ananke
27	XXII	Harpalyke	hɑrˈpælɨkiː		4	0.012	21,063,814	−624.54	147.223°	0.2440	2001	Sheppard et al.	Ananke
28	XL	Mneme	ˈniːmiː		2	0.001 5	21,129,786	−627.48	149.732°	0.3169	2003	Gladman et al.	Ananke
29	XXX	Hermippe	hɚˈmɪpiː		4	0.009 0	21,182,086	−629.81	151.242°	0.2290	2002	Sheppard et al.	Ananke?
30	XXIX	Thyone	θaɪˈoʊniː		4	0.009 0	21,405,570	−639.80	147.276°	0.2525	2002	Sheppard et al.	Ananke
31	XII	Ananke	əˈnæŋkiː		28	3.0	21,454,952	−642.02	151.564°	0.3445	1951	Nicholson	Ananke
32	L	Herse			2	0.001 5	22,134,306	−672.75	162.490°	0.2379	2003	Gladman et al.	Carme
33	XXXI	Aitne	ˈaɪtniː		3	0.004 5	22,285,161	−679.64	165.562°	0.3927	2002	Sheppard et al.	Carme
34	XXXVII	Boerenkool	ˈkeɪliː		2	0.001 5	22,409,207	−685.32	165.378°	0.2011	2002	Sheppard et al.	Carme
35	XX	Taygete	teiˈɪdʒɨtiː		5	0.016	22,438,648	−686.67	164.890°	0.3678	2001	Sheppard et al.	Carme
36	—	S/2003 J 19			2	0.001 5	22,709,061	−699.12	164.727°	0.1961	2003	Gladman et al.	Carme
37	XXI	Chaldene	kælˈdiːniː		4	0.007 5	22,713,444	−699.33	167.070°	0.2916	2001	Sheppard et al.	Carme
38	—	S/2003 J 15			2	0.001 5	22,720,999	−699.68	141.812°	0.0932	2003	Sheppard et al.	Ananke?
39	—	S/2003 J 10			2	0.001 5	22,730,813	−700.13	163.813°	0.3438	2003	Sheppard et al.	Carme?
40	—	S/2003 J 23			2	0.001 5	22,739,654	−700.54	148.849°	0.3930	2004	Sheppard et al.	Pasifaë
41	XXV	Erinome	ɨˈrɪnɵmiː		3	0.004 5	22,986,266	−711.96	163.737°	0.2552	2001	Sheppard et al.	Carme
42	XLI	Aoede	eɪˈiːdiː		4	0.009 0	23,044,175	−714.66	160.482°	0.6011	2003	Sheppard et al.	Pasifaë
43	XLIV	Kallichore	kəˈlɪkɵriː		2	0.001 5	23,111,823	−717.81	164.605°	0.2041	2003	Sheppard et al.	Carme?
44	XXIII	Kalyke	ˈkælɨkiː		5	0.019	23,180,773	−721.02	165.505°	0.2139	2001	Sheppard et al.	Carme
45	XI	Carme	ˈkɑrmiː		46	13	23,197,992	−721.82	165.047°	0.2342	1938	Nicholson	Carme
46	XVII	Callirrhoe	kəˈlɪrɵʊiː		9	0.087	23,214,986	−722.62	139.849°	0.2582	2000	Gladman et al.	Pasifaë
47	XXXII	Eurydome	jʊˈrɪdəmiː		3	0.004 5	23,230,858	−723.36	149.324°	0.3769	2002	Sheppard et al.	Pasifaë?
48	XXXVIII	Pasithee	pəˈsɪθɨ.iː		2	0.001 5	23,307,318	−726.93	165.759°	0.3288	2002	Sheppard et al.	Carme
49	XLIX	Korea	ˈkoʊriː		2	0.001 5	23,345,093	−776.02	137.371°	0.1951	2003	Sheppard et al.	Pasifaë
50	XLVIII	Cyllene	sɨˈliːniː		2	0.001 5	23,396,269	−731.10	140.148°	0.4115	2003	Sheppard et al.	Pasifaë
51	XLVII	Eukelade	juːˈkɛlədiː		4	0.009 0	23,483,694	−735.20	163.996°	0.2828	2003	Sheppard et al.	Carme
52	—	S/2003 J 4			2	0.001 5	23,570,790	−739.29	147.175°	0.3003	2003	Sheppard et al.	Pasifaë
53	VIII	Pasifaë	pəˈsɪfeɪ.iː		60	30	23,609,042	−741.09	141.803°	0.3743	1908	Gladman et al.	Pasifaë
54	XXXIX	Hegemone	hɨˈdʒɛməniː		3	0.004 5	23,702,511	−745.50	152.506°	0.4077	2003	Sheppard et al.	Pasifaë
55	XLIII	Arche	ˈɑrkiː		3	0.004 5	23,717,051	−746.19	164.587°	0.1492	2002	Sheppard et al.	Carme
56	XXVI	Isonoe	aɪˈsɒnɵʊiː		4	0.007 5	23,800,647	−750.13	165.127°	0.1775	2001	Sheppard et al.	Carme
57	—	S/2003 J 9			1	0.000 15	23,857,808	−752.84	164.980°	0.2761	2003	Sheppard et al.	Carme
58	—	S/2003 J 5			4	0.009 0	23,973,926	−758.34	165.549°	0.3070	2003	Sheppard et al.	Carme
59	IX	Sinope	sɨˈnoʊpiː		38	7.5	24,057,865	−762.33	153.778°	0.2750	1914	Nicholson	Pasifaë
60	XXXVI	Sponde	ˈspɒndiː		2	0.001 5	24,252,627	−771.60	154.372°	0.4431	2002	Sheppard et al.	Pasifaë
61	XXVIII	Autonoe	ɔːˈtɒnɵʊiː		4	0.009 0	24,264,445	−772.17	151.058°	0.3690	2002	Sheppard et al.	Pasifaë
62	XIX	Megacliet	ˌmɛɡəˈklaɪtiː		5	0.021	24,687,239	−792.44	150.398°	0.3077	2001	Sheppard et al.	Pasifaë
63	—	S/2003 J 2		Destiny	2	0.001 5	30,290,846	−1 077.02	153.521°	uitlijnen="rechts"\| 0,1882	2003	Sheppard et al.	?

Vragen en antwoorden

V: Hoeveel manen heeft Jupiter?

A: Jupiter heeft 79 bekende manen.

V: Wie heeft de vier Galileïsche manen van Jupiter ontdekt?

A: De vier Galileïsche manen van Jupiter werden in 1610 onafhankelijk van elkaar ontdekt door Galileo Galilei en Simon Marius.

V: Wat zijn de namen van de vier Galileïsche manen?

A: De vier Galileïsche manen zijn Io, Europa, Ganymedes en Callisto.

V: Hoe groot zijn de Galileïsche manen in vergelijking met de maan van de Aarde?

A: De Galileïsche Manen zijn ongeveer even groot als de maan van de Aarde, sommige zijn wat groter, andere wat kleiner.

V: Hoe groot is elk van de andere 75 Joviaanse manen?

A: Alle 75 Joviaanse manen hebben een diameter van minder dan 250 kilometer (160 mi) en de meeste zijn nauwelijks groter dan 5 kilometer (3,1 mi).

V: Hoe ziet hun baanvorm eruit?

A: Hun baanvormen variëren van bijna perfect cirkelvormig tot sterk excentrisch en hellend. Vele draaien in de richting tegenovergesteld aan die van Jupiter (retrograde beweging).

V: Wat is hun omlooptijd vergeleken met die van Jupiter?

A: De omlooptijden variëren van zeven uur (minder tijd dan Jupiter nodig heeft om rond zijn as te draaien) tot ongeveer drieduizend keer zoveel (bijna drie aardjaren).