De jaren 1790: overzicht van gebeurtenissen, leiders, geboorten en sterfgevallen

Overzicht van de jaren 1790: belangrijke gebeurtenissen, wereldleiders, geboorten en sterfgevallen — feiten, jaartallen en invloedrijke figuren op een rij.

Gebeurtenissen

• Algemene tendensen: De jaren 1790 vormen een doorslaggevend decennium: de Franse Revolutie radikaliseert, Europese machten raken verwikkeld in langdurige oorlogen met revolutionair Frankrijk, koloniale opstanden en politieke hervormingen zetten de wereldorde onder druk.
• Frankrijk en de Franse Revolutie (1790–1799):
  • 1791: De vlucht naar Varennes ondermijnt het vertrouwen in de monarchie.
  • 1792–1794: Monarchie wordt afgeschaft; de Eerste Franse Republiek ontstaat (1792).
  • 1793: Lodewijk XVI wordt geëxecuteerd (21 januari). De periode van het Schrikbewind (Reign of Terror) bereikt haar hoogtepunt.
  • 1794: Val en executie van Robespierre (Thermidor, juli 1794), einde van de meest radicale fase.
  • 1795: De Directoire-regering wordt ingevoerd (Constitutio Year III).
  • 1797: Politieke opschoning en coups, waaronder de machtsgreep van 18 Fructidor (september 1797) tegen royalistische invloeden.
  • 1799: Coup van 18 Brumaire (9 november 1799) — Napoleon Bonaparte grijpt de macht en beëindigt het Directoire, waarmee hij het Franse politieke landschap fundamenteel verandert.
• Oorlogen en diplomatie:
  • De oorlogen van de Eerste Coalitie (1792–1797) en de nasleep daarvan hertekenen grenzen en machtsverhoudingen in Europa.
  • 1797: Vredesverdrag van Campo Formio tussen Frankrijk en Oostenrijk (oktober 1797) regelt territoriale concessies in Italië en elders.
  • 1798–1799: Napoleons Egyptische expeditie (1798–1799) — doel: de Britse handelsroutes naar India bedreigen; belangrijke bijvangst is de ontdekking van de Steen van Rosetta (1799).
  • 1798: De Ierse opstand van 1798 (United Irishmen) tegen de Britse overheersing wordt hard neergeslagen.
• Kolonies en slavernij:
  • 1791–1804: De Haïtiaanse Revolutie begint in 1791; in 1794 schaft de Franse Nationale Conventie formeel de slavernij in de Franse kolonies af — een cruciaal keerpunt in de geschiedenis van koloniale slavernij.
• Verenigde Staten:
  • 1791: Het Bill of Rights (de eerste tien amendementen) wordt geratificeerd (15 december 1791).
  • 1793: President George Washington vaardigt de Proclamatie van Neutraliteit uit, waarmee de VS neutraal probeert te blijven in de Europese conflicten.
  • 1794: De Whiskey Rebellion (1794) toont de sterkte van de federale overheid bij binnenlandse onrust.
  • 1797–1800: Onder president John Adams escaleert spanningen met Frankrijk (XYZ-affaire 1797–1798), wat leidt tot de ongekozen en beperkte zeeoorlog, de zogenaamde Quasi-War (1798–1800), en binnenlandse controverse (Alien- en Sedition Acts, 1798).
• Andere politiek-culturele en wetenschappelijke gebeurtenissen:
  • 1796: Edward Jenner introduceert de eerste succesvolle pokkenvaccinatie; dit is een mijlpaal in de geneeskunde.
  • 1796–1797: Napoleon begint zijn succesrijke legercampagne in Italië, waarmee hij naam en macht verwerft.
  • 1799: De ontdekking van de Steen van Rosetta tijdens Napoleons Egyptische campagne opent de weg naar het ontcijferen van hiërogliefenschrift.

Wereldleiders

• Frankrijk: Lodewijk XVI (tot 1793), daarna de Nationale Conventie en het Comité voor Openbare Veiligheid (Robespierre en andere revolutionairen) en later het Directoire (1795–1799). In november 1799 grijpt Napoleon Bonaparte de macht als Eerste Consul.
• Verenigd Koninkrijk: Koning George III blijft op de troon; de regering wordt geleid door verschillende premiers en staatslieden in het kader van de constitutionele monarchie.
• Verenigde Staten: George Washington (president 1789–1797) gevolgd door John Adams (vanaf 1797).
• Rusland: Catherine de Grote regeert tot haar dood in 1796; opgevolgd door Paul I (vanaf 1796).
• Oostenrijk: Keizer Francis II is een centrale figuur in de coalities tegen Frankrijk.
• Ottomaanse Rijk: Sultan Selim III voert hervormingen door te midden van interne en externe spanningen.
• Qing-China: Keizer Qianlong treedt in 1796 formeel terug; Jiaqing regeert vanaf 1796, terwijl Qianlong tot 1799 leeft.
• Spanje: Koning Carlos IV (Charles IV) regeert; zijn regering en hof raken in de decennia daarna steeds meer in diskrediet.

Geboorten

• Michael Faraday (1791) – Engelse natuurkundige en scheikundige, later beroemd om zijn werk op het gebied van elektromagnetisme en elektrochemie.
• Gioachino Rossini (1792) – Italiaanse componist, bekend om opera's als "Il barbiere di Siviglia".
• John Herschel (1792) – Engels astronoom en wetenschapper, zoon van William Herschel.
• John Keats (1795) – Engelse romantische dichter, bekend om zijn odes en korte maar invloedrijke carrière.
• Mary Shelley (1797) – Engelse schrijfster, auteur van "Frankenstein" (1818).
• Franz Schubert (1797) – Oostenrijks componist, belangrijk in de overgang van klassiek naar romantisch muziektijdperk.

Doden

• Lodewijk XVI van Frankrijk (1793) – geëxecuteerd op 21 januari 1793, een sleutelmoment in de Franse Revolutie.
• Marie Antoinette (1793) – geëxecuteerd op 16 oktober 1793.
• Antoine Lavoisier (1794) – beroemde Franse scheikundige, geëxecuteerd tijdens het Schrikbewind (8 mei 1794).
• Maximilien Robespierre (1794) – leidende figuur van het Schrikbewind, geëxecuteerd op 28 juli 1794 (Thermidor).
• Catherine de Grote (1796) – keizerin van Rusland, gestorven 17 november 1796; haar dood markeert het einde van een lange machtsperiode.
• Paus Pius VI (1799) – stierf in ballingschap (29 augustus 1799) na confrontaties met revolutionair Frankrijk.
• George Washington (1799) – eerste president van de Verenigde Staten, stierf op 14 december 1799; zijn dood had grote emotionele weerslag in de jonge republiek.

Slotopmerkingen

De jaren 1790 zijn een decennium van omwenteling: politieke revoluties, oorlogen en wetenschappelijke doorbraken veranderen samen de koers van de moderne geschiedenis. Van de radicale fasen van de Franse Revolutie en de opkomst van Napoleon tot sociale veranderingen in koloniale gebieden en belangrijke vondsten in de wetenschap — veel ontwikkelingen uit deze jaren hebben langdurige invloed gehad op de 19e en 20e eeuw.

Zoek op letter