AlegsaOnline.com

Epilepsie: definitie, symptomen, oorzaken en behandeling

Leer alles over epilepsie: duidelijke uitleg van symptomen, oorzaken, diagnosestappen en moderne behandelingen om aanvallen vroeg te herkennen en effectief te beheersen.

Schrijver: Leandro Alegsa

10-02-2026

Epilepsie is een chronische aandoening van de hersenen. Het wordt gekenmerkt door aanvallen die geen duidelijke oorzaak lijken te hebben. Voor de buitenstaander tonen deze aanvallen zich vaak als episodes van hevig schudden, maar beeld en duur verschillen sterk per type aanval: sommige aanvallen zijn kort en moeilijk waarneembaar, andere duren langer en zijn duidelijker zichtbaar.

Belangrijk: De term epilepticus is onjuist voor een persoon met epilepsie. Mensen met epilepsie worden meestal aangeduid als "mensen met epilepsie" of "patiënten met epilepsie". De term status epilepticus daarentegen verwijst naar een langdurige of herhaalde aanval zonder herstel tussen aanvallen en is een medische noodsituatie.

Symptomen en soorten aanvallen

Gegeneraliseerde aanvallen: betrekken beide hersenhelften tegelijk. Voorbeelden: tonic-clonische (bewustzijnsverlies, stijfheid gevolgd door schokken), absence (kortdurend 'staren' en bewustzijnsverlies), myoclone (kortstondige schokjes), atone (plotseling verlies van spierspanning).
Focale (partiële) aanvallen: beginnen in één hersengebied. Kunnen met behoud van bewustzijn (focale aware) of met verminderd bewustzijn (focale impaired awareness) optreden. Symptomen: ongebruikelijke bewegingen van een hand of mond, automatische handelingen, gevoelssensaties of zintuiglijke waarnemingen (aura's).
Algemene tekenen tijdens of na een aanval: tongbeet, urine-incontinentie, blauw aanlopen (cyanose), verwarring of slaperigheid (postictale toestand), spierpijn, hoofdwond door val.

Oorzaken en risicofactoren

Genetische factoren: bepaalde epilepsiesyndromen hebben erfelijke aanleg.
Structurele afwijkingen: littekens door beroerte, tumor, aangeboren afwijkingen of hoofdtrauma.
Infecties en ontstekingen: meningitis, encefalitis.
Metabole en toxische oorzaken: lage bloedsuiker, elektrolytstoornissen, geneesmiddelen of alcoholonttrekking.
Koorts bij jonge kinderen: (febriele) koortsstuipen; deze zijn meestal geen aanwijzing voor chronische epilepsie maar kunnen samenhangen met verhoogd risico.

Epilepsie wordt meestal gesteld wanneer iemand herhaalde ongevraagde (unprovoked) aanvallen heeft of een unieke aanval maar met een hoge kans op herhaling door een onderliggende afwijking.

Diagnose

Een betrouwbare anamnese met ooggetuigenverslagen is vaak het belangrijkste.
EEG (elektro-encefalografie) om elektrische activiteit van de hersenen te meten; kan afwijkingen aantonen maar is niet altijd doorslaggevend.
Neuro-imaging (MRI/CT) om structurele oorzaken te zoeken.
Laboratoriumonderzoek om stofwisselings- of toxische oorzaken uit te sluiten.
In complexe gevallen: video-EEG-monitoring of neuropsychologisch onderzoek.

Behandeling

Geneesmiddelen (antiepileptica): eerstekeuzebehandeling voor de meeste epilepsieën. Welk middel wordt gekozen hangt af van het type aanval, bijwerkingenprofiel, leeftijd, zwangerschapsoverwegingen en interacties met andere medicijnen.
Chirurgie: bij goed afgebakende, medicijnresistente focale epilepsie kan operatieve verwijdering van het aangedane hersenweefsel effectief zijn.
Neuromodulatie: zoals vagusnervestimulatie (VNS), diepe hersenstimulatie (DBS) of responsive neurostimulation (RNS) voor patiënten die niet goed reageren op medicatie en geen kandidaat zijn voor resectie.
Dieettherapie: het ketogeen dieet kan effectief zijn bij bepaalde vormen van kinder-epilepsie.
Leefstijl en aanvullende maatregelen: voldoende slaap, vermijden van bekende triggers (zoals alcohol of felle knipperende lichten bij photosensitiviteit), en het bijhouden van een seizuurdossier.

Eerste hulp bij een aanval

Blijf rustig en houd tijd bij: noteer hoe lang de aanval duurt.
Bescherm het hoofd en verwijder scherpe voorwerpen rondom de persoon.
Laat de persoon vrij bewegen; beperk niet de bewegingen en steek niets in de mond.
Draai de persoon op de zij (herstelpositie) zodra de hevige schokken stoppen en controleer ademhaling.
Bel de hulpdiensten bij:
- aanhoudende aanval langer dan 5 minuten,
- een tweede aanval direct achter de eerste,
- als de persoon moeilijk ademt of niet terugkomt in bewustzijn,
- als er verwondingen of zwangerschap zijn, of als het de eerste bekende aanval is.

Risico’s en prognose

Veel mensen met epilepsie reageren goed op behandeling en hebben weinig of geen aanvallen. Anderen hebben moeilijk behandelbare epilepsie en blijven aanvallen houden.
Status epilepticus (aanhoudende aanval) is levensbedreigend en vereist onmiddellijke medische behandeling.
Er bestaat een klein risico op Sudden Unexpected Death in Epilepsy (SUDEP). Het risico is hoger bij onbehandelde of slecht gecontroleerde gegeneraliseerde tonisch-clonische aanvallen. Goede controle van aanvallen vermindert dit risico.

Leven met epilepsie

Mensen met epilepsie kunnen een normaal leven leiden, maar soms zijn aanpassingen nodig: rijbewijsregels variëren per land en zijn afhankelijk van aanvalsvrijheid; beroepskeuze, sporten en zwangerschap vereisen vaak overleg met de behandelend arts. Psychosociale ondersteuning en lotgenotencontact kunnen helpen bij het omgaan met stigma, angst en depressie. Een seizure-alert-hond of medische ID kan in sommige gevallen zinvol zijn.

Wanneer contact opnemen met een arts

Bij de eerste aanval.
Als aanvallen langer duren of vaker voorkomen dan voorheen.
Als bijwerkingen van medicatie optreden of als er plannen zijn om te stoppen met medicatie.
Bij zwangerschap, plannen voor zwangerschap of bij andere grote veranderingen in gezondheid of medicatiegebruik.

Als u vragen heeft over specifieke symptomen, behandelingen of wetenschappelijke ontwikkelingen, bespreek deze met uw behandelend neuroloog of epilepsiecentrum. Goede voorlichting, tijdige diagnose en passende behandeling kunnen de levenskwaliteit van mensen met epilepsie aanzienlijk verbeteren.

Iemand die op het puntje van zijn tong heeft gebeten tijdens een aanval.

Verschillende vormen

Er zijn veel verschillende vormen van aanvallen, en er zijn ook veel verschillende vormen van epilepsie. De meeste vormen van epilepsie kunnen niet worden genezen. In de meeste gevallen kunnen medicijnen het leven van patiënten vergemakkelijken. In enkele gevallen (die moeilijk te behandelen zijn) kan een operatie helpen. In sommige gevallen kan alleen het eten van speciale dingen (een dieet genoemd) helpen. Er is een speciaal dieet ontwikkeld; het heet ketogeen dieet. Toen het werd ontwikkeld, werd het vooral gebruikt om bepaalde kinderen met epilepsie te behandelen, voordat er goede medicijnen beschikbaar kwamen. Tegenwoordig wordt het gebruikt om bepaalde gevallen te behandelen waarbij medicijnen niet lijken te helpen.

Bepaalde vormen van de ziekte verdwijnen na verloop van tijd, ze komen bijvoorbeeld alleen in de kindertijd voor. Epilepsie is niet één aandoening. Het staat eerder voor een aantal gezondheidsproblemen die zich allemaal op dezelfde manier voordoen.

Voorval

De aandoening komt veel voor; ongeveer één procent van de mensen wereldwijd (65 miljoen) heeft epilepsie. Bijna tachtig procent van alle gevallen doet zich voor in ontwikkelingslanden. Epilepsie komt vaker voor naarmate mensen ouder worden. In de ontwikkelde wereld komen nieuwe gevallen het vaakst voor bij zuigelingen en ouderen. In de ontwikkelingslanden is dit bij oudere kinderen en jonge volwassenen. Tussen de vijf en tien procent van alle mensen krijgt op tachtigjarige leeftijd een niet-uitgelokte aanval. De kans op een tweede aanval ligt tussen de veertig en vijftig procent.

Gemeenschappelijke dingen

De aandoening kent vele vormen, maar over het algemeen geldt het volgende:

Mensen kunnen spieraanvallen of stuiptrekkingen krijgen.
Mensen verliezen de controle over hun lichaam. Daarbij kunnen uitwerpselen vrijkomen. Ze kunnen op de grond vallen en zich bezeren bij het staan of lopen.
Mensen kunnen bewusteloos raken.
De getroffenen zijn zich meestal niet bewust van de aanval. Mensen kunnen zich niet herinneren of weten niet wat er met hen is gebeurd.
In sommige gevallen kunnen mensen voelen dat er een aanval op komst is. Dit speciale gevoel wordt aura genoemd. Achteraf kunnen mensen zich de aura herinneren, maar niet de aanval zelf.
De meeste aanvallen duren maar kort, de uitzondering hierop is de zogenaamde status epilepticus (een lange aanval, die meer dan vijf minuten duurt).
Reflexen werken niet terwijl mensen een aanval hebben; ze kunnen ook stoppen met ademen.
Mensen zijn moe na een aanval. Ze kunnen verward zijn.
Mensen met epilepsie zijn niet geestesziek.

Behandeling

De aandoening komt veel voor en er is veel onderzoek naar gedaan. Er bestaan geneesmiddelen voor vele vormen van epilepsie die het leven van de getroffenen verbeteren. Artsen zeggen alleen dat iemand epilepsie heeft, als die persoon minstens twee aanvallen heeft gehad, waarvan de directe oorzaak niet kan worden gezien. Er zijn ook aanvallen die niet door epilepsie worden veroorzaakt.

In de meeste gevallen wordt epilepsie veroorzaakt door littekens in de hersenen. Sommige vormen van de aandoening worden veroorzaakt door genetische afwijkingen, die van de ouders op de kinderen kunnen worden overgedragen. Heel vaak is de eigenlijke oorzaak van een epileptische aanval een gebrek aan slaap, te veel alcohol of andere zaken die stress veroorzaken.

In veel landen in de wereld gelden speciale regels voor mensen met epilepsie. Ze moeten enige tijd zonder aanvallen zijn voordat ze een auto mogen besturen. Ze moeten ook medicijnen nemen om hun ziekte te behandelen. In veel landen mogen zulke mensen geen bus, taxi of vrachtwagen besturen.

Problemen

Mensen met een epileptische aanval krijgen te maken met een aantal problemen. De meest voorkomende zijn:

Ze verwonden zichzelf tijdens de aanval. Dit omvat gebroken botten, en wonden als gevolg van bijten of het raken van een voorwerp.
Ze veroorzaken een ongeluk tijdens de aanval. Dit omvat vallen van een ladder, auto ongelukken, en verdrinken tijdens het zwemmen.
In sommige gevallen stoppen mensen met ademen. In dergelijke gevallen raken de hersenen beschadigd, als de aanval langere tijd duurt, of als er meerdere van dergelijke aanvallen achter elkaar plaatsvinden.
Tijdens de aanval komen neurotransmitters vrij in de hersenen. Als hun concentratie te hoog is, lopen de hersenen schade op.

Risicofactoren

In veel gevallen kan risicovol gedrag aanvallen uitlokken. Dergelijke risicofactoren omvatten

Stress
Slaapgebrek
Alcohol en andere drugs

In veel gevallen kan iemand die met stress kan omgaan, voldoende slaapt en niet te veel drinkt, het risico op een aanval verminderen.

Beroemde mensen met epilepsie

Napoleon Bonaparte

Paus Pius IX

Fjodor Dostojevski

Rudi Dutschke, studentenleider

George Gershwin

Prins

Vragen en antwoorden

V: Wat is epilepsie?

A: Epilepsie is een chronische aandoening van de hersenen die gekenmerkt wordt door aanvallen die geen duidelijke oorzaak lijken te hebben.

V: Wat zijn de symptomen van epilepsie?

A: Symptomen van epilepsie zijn onder andere aanvallen die gepaard gaan met hevig schudden. Afhankelijk van de aanval kan het schudden kort duren en moeilijk waarneembaar zijn of juist langer.

V: Wat veroorzaakt epilepsie?

A: De precieze oorzaak van epilepsie is onbekend, maar het kan te wijten zijn aan genetische factoren, hersenletsel of herseninfecties.

V: Wat is het verschil tussen epilepsie en epileptisch zijn?

A: Mensen met epilepsie worden soms epilepticus genoemd, maar het is de aanval die "epileptisch" is.

V: Zijn er mensen gestorven aan epilepsieaanvallen?

A: Ja, veel mensen zijn gestorven aan epilepsieaanvallen.

V: Kan epilepsie genezen worden?

A: Hoewel epilepsie niet kan worden genezen, kan het wel worden behandeld met medicijnen en andere behandelingen.

V: Is het mogelijk om te voorkomen dat epilepsie zich ontwikkelt?

A: Hoewel het niet altijd mogelijk is om de ontwikkeling van epilepsie te voorkomen, kan het vermijden van hersenletsel en infecties het risico verminderen.