Zeepok: definitie, kenmerken, levenscyclus en impact op scheepvaart

Zeepok: ontdek definitie, kenmerken, levenscyclus en impact op scheepvaart — voorkomen, schade en effectieve bestrijding voor schepen, pieren en kades.

Schrijver: Leandro Alegsa

13-02-2026 21:44

Een zeepok is een cirripede, een soort schaaldier. Hij is bedekt met harde platen calciumcarbonaat, en leeft vastgekleefd aan harde oppervlakken.

Het ziet er niet uit als een schaaldier, en vele eeuwen lang werd gedacht dat het een weekdier was. In de jaren 1830 vond J.V. Thompson hun larven, en volgde hun ontwikkeling tot hun volwassen vorm. Ze hebben een nauplius-larve, typisch voor kreeftachtigen. Later ontdekte Charles Darwin, die zich acht jaar lang met zeepokken bezighield, dat Thompson gelijk had gehad.

Kenmerken

Zeepokken zijn kraakbeenvormige of stomp afgesneden dieren met een reeks harde platen rond het lichaam (bij de «acorn barnacles», dwz stolpzeepokken) of met een buisvormige steel (bij de «goose barnacles», dwz krabbetjes aan een steel). Belangrijke kenmerken:

Een harde buitenmantel van calciumcarbonaat die bescherming biedt tegen predatie en uitdroging.
Als volwassen dieren zijn ze sessiel: ze hechten zich permanent vast aan een oppervlak en verplaatsen zich niet meer.
Ze voeden zich met behulp van gefransde poten, de cirri, waarmee ze plankton en zwevende deeltjes uit het water filteren.
Anatomisch zijn ze kreeftachtige verwanten (Crustacea) en niet verwant aan weekdieren zoals slakken of mosselen.

Levenscyclus

De levenscyclus van een zeepok bestaat uit meerdere fasen:

De eieren worden vaak in het lichaam of in de mantelholte van het volwassen dier bewaard totdat ze uitkomen.
De jonge dieren komen vrij als planktonische nauplius-larven die meerdere malen vervellen en zich via het water verspreiden.
Na de nauplius-fasen volgt een niet-etende, maar zoekende cypris-larve die geschikt is om neer te strijken op een harde ondergrond.
De cypris zoekt een geschikte plaats om zich vast te hechten; eenmaal vastgehecht ondergaat hij een metamorfose naar de volwassen, schelpdragende vorm.
Veel soorten zijn simultaan hermafrodiet: ze kunnen zowel eieren als sperma produceren. Daarbij gebruiken volwassen zeepokken een relatief lange, uitschuifbare geslachtsorgaan om met buren te kunnen bevruchten.

Voorkomen en verspreiding

Zeepokken komen wereldwijd voor, van de getijdenzone tot diepere wateren, en op allerlei harde ondergrond:

kunstmatige structuren zoals pieren en boten;
natuurlijke ondergronden zoals rotsen;
op levende dieren, bijvoorbeeld op schildpadden en grote zeezoogdieren zoals walvissen (waar ze soms in grote aantallen voorkomen).

Ze verschillen van andere kreeftachtigen als krabben en garnalen door hun vastzittende levenswijze en hun ombouw tot schelpachtige platen.

Impact op scheepvaart en recreatievaart

Zeepokken worden vaak beschouwd als een plaag voor de scheepvaart en voor particuliere booteigenaren vanwege de biofouling (aangroei). Belangrijke gevolgen:

Toename van waterweerstand (drag) van scheepsrompen, wat leidt tot hoger brandstofverbruik en dus hogere operationele kosten.
Versnelde slijtage en mogelijk plaatselijke corrosie van het rompmateriaal onder de aangroei.
Verminderde snelheid en manoeuvreerbaarheid van kleine en grote schepen.
Verspreiding van exotische en invasieve soorten via aangroei op scheepsrompen en vlotters, met ecologische en economische gevolgen voor nieuwe gebieden.
Op jonge diersoorten zoals schildpadden of op babywalvissen kan zware aangroei hun zwemvermogen en overlevingskansen verminderen.

Beheer en preventie

Er bestaan verschillende methoden om zeepokken te bestrijden of hun aantasting te beperken:

Antifouling-coatings: verf met biociden (zoals koperhoudende coatings) of moderne fouling-release (silicone-/fluorpolymeer) systemen die aangroei bemoeilijken en schoonmaken vergemakkelijken. Historisch gebruikte middelen zoals TBT zijn inmiddels verboden vanwege milieuschade.
Regelmatig schrobben of droogdokbeurten om aangroei mechanisch te verwijderen.
Elektronische en ultrasone systemen die larven afstoten of de hechting bemoeilijken (effectiviteit varieert).
Operational measures: vaarsnelheid, regelmatige inspecties en reiniging in geschikte faciliteiten om verspreiding van soorten te voorkomen.
Regionale en internationale regelgeving en monitoring om introductie van invasieve soorten te verminderen.

Ecologische rol

Hoewel zeepokken voor de scheepvaart nadelig kunnen zijn, vervullen ze ook nuttige ecologische functies:

Als filtervoeders helpen ze plankton uit het water te verwijderen, wat lokale waterkwaliteit beïnvloedt.
Ze vormen microhabitatten en voedselbronnen voor andere kleine organismen en roofdieren.
In natuurlijke populaties dragen ze bij aan de complexiteit van kustriffen en intergetijdengemeenschappen.

Samengevat zijn zeepokken vaste, schaalachtige kreeftachtigen die een belangrijke plaats innemen in kustecosystemen, maar ook aanzienlijke problemen kunnen geven voor scheepvaart en menselijke constructies. Effectief beheer combineert preventieve coatings, periodieke reiniging en aandacht voor milieueffecten bij de keuze van bestrijdingsmethoden.

Nauplius larve van een roeipootkreeft

Nauplius larve van een cirripede

het tweede larvenstadium van een zeepok, de Cypris.

Life-style

Zeepokken zijn zwevende eters, die met hun gebogen "pootjes" klein voedsel in hun mond vegen. Ze zijn vastgekleefd aan rotsen (meestal), en bedekt met harde kalkplaten, die ze stevig sluiten als het eb wordt. De zeepokken planten zich geslachtelijk voort en produceren kleine nauplius-larven die zich in het plankton verspreiden. Uiteindelijk veranderen de larven in cypris-vormen, en hechten zich aan andere harde oppervlakken om nieuwe zeepokken te vormen. Hun vergelijkende anatomie werd in detail uitgewerkt door Charles Darwin.

Voortplanting

Zeepokken hebben de grootste penis-lichaamsgrootteverhouding van het dierenrijk. Enkele vormen zijn volledig parasitair geworden op grotere schaaldieren.

Zeepokken zijn veruit de meest voorkomende dieren op rotsachtige zeekusten. Hun aantal op een kust op het eiland Man is geschat op duizend miljoen (¹⁰⁹), en zij produceren lichaamsmateriaal van 12 honderdste gewicht (~600 kg) weefsel, gewogen na droging. Elk jaar laten ze een enorm aantal larven los, geschat op een miljoen (¹⁰¹²). ^p110

Darwin's werk

Darwin splitste zijn werk op in vier delen: Er waren de zeepokken op steeltjes (pedunculated), en die welke op hard substraat zaten (de sessile barnacles). Elk van deze groepen werd onderverdeeld in levende en fossiele zeepokken.

1851: Een monografie van de subklasse Cirripedia, met figuren van alle soorten. De Lepadidae; of, Stekelhuidige Cirripedes. Levende zeepokken.
1851: A Monograph on the Fossil Lepadidae, or, Pedunculated Cirripedes of Great Britain. Fossiele zeepokken.
1854: Een Monografie van de Subklasse Cirripedia, met figuren van alle soorten. De Balanidae (of Sessile Cirripedes); de Verrucidae, enz.
1854: A Monograph on the Fossil Balanidæ and Verrucidæ of Great Britain

Galerij

Zeepokken op de zeekust

Close-up van een zeepok

Een Chthamalus stellatus zeepokkenkolonie

Vragen en antwoorden

V: Wat is een zeepok?

A: Een zeepok is een soort schaaldier dat vastzit aan harde oppervlakken.

V: Hoe ziet een zeepok eruit?

A: Een zeepok ziet er niet uit als een typisch schaaldier, want hij is bedekt met harde platen calciumcarbonaat.

V: Wat was de oorspronkelijke misvatting over zeepokken?

A: Eeuwenlang dacht men dat zeepokken een weekdier waren in plaats van een schaaldier.

V: Wie heeft de larven van zeepokken ontdekt?

A: J.V. Thompson ontdekte de larven van zeepokken in de jaren 1830.

V: Wat is de typische larve van schaaldieren?

A: Schaaldieren hebben meestal een nauplius-larve, die zeepokken ook hebben.

V: Wie bevestigde Thompsons ontdekking over zeepokken?

A: Charles Darwin bevestigde de ontdekking van J.V. Thompson dat zeepokken een soort schaaldieren zijn.

V: Waar groeien zeepokken?

A: Zeepokken groeien op harde oppervlakken zoals pieren, boten, rotsen en op andere dieren zoals schildpadden en walvissen.

Zoek in de encyclopedie