Viola da gamba

Violen zijn gemaakt van hout, en zijn vergelijkbaar met de vioolfamilie. De meeste violen hebben zes snaren, hoewel dit aantal door de eeuwen heen wel varieerde. De snaren zijn gemaakt van darm, en zijn niet zo strak als bij een viool. De toets heeft frets zoals bij een gitaar, maar ook die zijn van darm. Ze waren rond de toets gebonden, en konden worden bewogen om te stemmen. Deze fretten helpen de speler om de juiste plaats voor zijn vingers te vinden. Soms was de bovenkant van de krullen op de toets prachtig versierd. De instrumenten hebben schuin aflopende schouders en een vlakke rug. De viola da gamba heeft, net als de vihuela waaruit hij is voortgekomen, een brug die platter is dan de brug van een moderne viool. Dit maakt het gemakkelijker akkoorden te spelen. De strijkstok is convex van vorm, terwijl een vioolstrijkstok concaaf is.

Violen werden in verschillende maten gemaakt. Een stel violen van verschillende grootte - misschien vier of vijf instrumenten - werden soms samen in een kist (grote kist) bewaard, vandaar dat ze een "violenkist" werden genoemd. Wanneer ze samen werden bespeeld, sprak men van een "consort van violen". Een consort bestond gewoonlijk uit ten minste één diskant-, tenor- en basinstrument. Een "gebroken consort" betekende een mengeling van verschillende instrumenten: violen, blokfluiten enz. Luit en basgamba werden vaak samen bespeeld. Ze werden gestemd in kwarten, met een grote terts in het midden.

De snaren van een basgamba (gelijkwaardig aan de cello in de moderne vioolfamilie) zijn gestemd (vanaf de laagste noot, bijna twee octaven onder de centrale C, naar boven) op D - G - C - E - A -D. De tenorgamba werd vaak viola da gamba (letterlijk: "viool van het been") genoemd. Het was de meest populaire maat voor solomuziek en veel componisten schreven sonates voor de viola da gamba. De grootste viola da gamba werd de violone genoemd. Hij ontwikkelde zich tot de moderne contrabas. Daarom is de contrabas een beetje anders van vorm dan de viool, altviool en cello. Sommige contrabassisten houden de strijkstok tegenwoordig met de palm (binnenkant) van de hand naar boven gericht, zoals violisten.

De viool was populair in de huizen van rijke mensen, en aan het koninklijk hof. Tijdens het bewind van Elizabeth I en, later, Koning Charles I schreven componisten als William Byrd, John Dowland, Orlando Gibbons, John Jenkins en William Lawes vioolmuziek. Solosonates werden geschreven door vele componisten waaronder Marin Marais, Johann Sebastian Bach, en Karl Friedrich Abel. Enkele van de laatste en grootste fantasieën voor vioolconsort werden geschreven door Henry Purcell.

Na het midden van de 18e eeuw vergat men de viola da gamba tot in de 20e eeuw, toen er een nieuwe belangstelling voor oude muziek ontstond en mensen als Arnold Dolmetsch ze opnieuw begonnen te maken, zodat renaissance- en barokvioolmuziek kon worden gespeeld. Vandaag de dag zijn er veel verenigingen voor mensen die geïnteresseerd zijn in het bespelen van de viool.

Er zijn nu veel verenigingen voor mensen met belangstelling voor de viola da gamba. Een van deze verenigingen, de Viola da Gamba Society, heeft wereldwijd leden. Sommige moderne componisten hebben ook voor de viool geschreven, zoals John Tavener, Sally Beamish, Thea Musgrave, Tan Dun en Poul Ruders. Er is een groep genaamd Fretwork die vioolmuziek uitvoert.