Naar de inhoud gaan
Home

Botanische naam: regels, opbouw en voorbeelden

Uitleg van wat een botanische naam is, welke organismen het dekt, de belangrijkste regels (ICN/ICNCP), opbouw van namen en voorbeelden zoals Bellis perennis en de cultivar 'Aucubifolia'.

Auteur: Aangemaakt: Bijgewerkt:

Wat is een botanische naam?

Een botanische naam is de formele wetenschappelijke aanduiding voor een plant, alg, schimmel of een daarmee verwante groep. Het doel is om één internationale, eenduidige naam te hebben voor een taxon, zodat onderzoekers en beleidsmakers wereldwijd hetzelfde organisme herkennen en bedoelen. De regels voor deze namen staan in een internationale code; voor wilde taxa is dat de internationaal erkende code voor algen, schimmels en planten en voor geteelde vormen bestaat een aparte code voor gecultiveerde planten. Belangrijke concepten zijn geldigheid van publicatie, de keuze van type-exemplaren en het beginsel van prioriteit: doorgaans krijgt de eerst geldig gepubliceerde naam voorrang.

Afbeeldingengalerij

1 Afbeelding
English Daisy (Bellis Perennis)
simple.wikipedia.org · Public domain

Belangrijke onderdelen en schrijfwijze

Een botanische naam heeft meestal meerdere delen: de geslachtsnaam (genus) en het soortepitheton (species), en eventueel een rangsnaam zoals subsp. (subspecies) of var. (variety). De geslachtsnaam begint met een hoofdletter, het soortepitheton met een kleine letter en samen worden ze cursief geschreven in wetenschappelijke publicaties. Na de wetenschappelijke naam kan de auteur worden vermeld, die aangeeft wie de naam geldig gepubliceerd heeft. Voor gecultiveerde vormen (cultivars) geldt een andere schrijfwijze: de cultivarnaam staat tussen enkele aanhalingstekens en wordt niet cursief geschreven.

  • Voorbeeld van soortnaam: Bellis perennis, waarbij Bellis het genus is en perennis het soortepitheton.
  • Voorbeeld van cultivar: Bellis perennis 'Aucubifolia' — cultivarnamen zijn geen Latijn en volgen speciale regels.
  • Auteurvermelding en combinaties helpen historisch begrip en zorgen dat namen traceerbaar zijn.

Welk leven valt onder de code?

De internationale code voor naamgeving bestrijkt traditioneel alle organismen die als planten worden behandeld, zowel fossiele als niet-fossiele groepen. Dat omvat onder meer blauwalgen of Cyanobacteriën, diverse schimmels en aanverwante groepen zoals chytriden, oomyceten en slijmvormen, en sommige fotosynthetische en verwante protisten. Voor nomenclatuurregels als deze verwijst men vaak naar de algemene code van de nomenclatuur en aanvullend naar de specifieke richtlijnen wanneer het om gekweekte variëteiten gaat, zoals bij een plantencultivar.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het moderne systeem van botanische naamgeving bouwt voort op werk van binominale systemen uit de 18de eeuw, dat later werd verfijnd en gecodificeerd in internationale codes. Door afspraken over publicatie, typificatie en prioriteit werd het mogelijk namen stabieler en controleerbaarder te maken. Tegelijk zorgen herzieningen in classificatie (bijvoorbeeld door DNA‑onderzoek) ervoor dat namen en indelingen kunnen veranderen wanneer nieuwe inzichten aantonen dat groepen anders verwant zijn dan eerder gedacht.

Praktische voorbeelden en meertaligheid

Een soort krijgt vaak vele algemene namen in verschillende talen. Zo staat Bellis perennis bekend onder allerlei volkstermen: in het Engels als daisy of English daisy, in het Frans als pâquerette, in het Spaans als vellorita, in het Zweeds als tusensköna en in het Duits als Gänseblümchen. Deze gemeenschappelijke namen zijn cultureel bepaald; voor wetenschappelijke nauwkeurigheid blijft de botanische naam maatgevend. De verspreiding van veel soorten over gebieden zoals Europa en het Midden‑Oosten illustreert waarom één internationale naamhandhaafbaarheid belangrijk is.

Belangrijke onderscheidingen en aandachtspunten

Er bestaan verschillende soorten naamveranderingen: synoniemen (verschillende namen voor hetzelfde taxon), homoniemen (dezelfde naam gebruikt voor verschillende taxa) en combinaties bij verplaatsing naar een ander geslacht. Duidelijke vermelding van het type‑materiaal en correcte toepassing van de code zijn essentieel om verwarring te voorkomen. Voor kwekers en tuinbouwprofessionals is kennis van de aparte regels voor cultivars, handelsnamen en merkbeschermingen ook van praktisch belang.

Voor verdieping in richtlijnen en voorbeelden kan men starten bij de officiële documenten en handleidingen van de nomenclatuur, vaak beschikbaar via de relevante botanische instellingen en verenigingen: formele wetenschappelijke naam, plantencultivar, code van de nomenclatuur, en de gespecialiseerde bronnen die soorten en cultivars behandelen.

Bloemhoofd (bloeiwijze) van Bellis perennis
Bloemhoofd (bloeiwijze) van Bellis perennis

Onderdelen in een naam

Afhankelijk van de rang kunnen botanische namen in één deel (geslacht en hoger), twee delen (soort en hoger, maar onder de rang van het geslacht) of drie delen (onder de rang van de soort) zijn:

enerzijds

Plantae (de planten)

Marchantiophyta (de levermossen)

Pinophyta (de naaldbomen)

Magnoliopsida (klasse inclusief de familie Magnoliaceae)

Asteridae (subklasse met inbegrip van de familie Asteraceae)

Rosaceae (de rozenfamilie)

Fragaria (het aardbeiengeslacht)

in twee delen

Acacia subg. Phyllodineae (de lellen)

Citrus sinensis (zoete sinaasappel)

in drie delen

Calystegia sepium subsp. americana (Amerikaanse haagwinde)

Crataegus azarolus var. pontica (een mediterrane meidoorn)

Een naam in drie delen, d.w.z. een infraspecifieke naam (een naam voor een taxon onder de rang van de soort), heeft een "verbindende term" nodig om de rang aan te geven. In het Calystegia-voorbeeld hierboven is dit "subsp. (voor ondersoorten). In de plantkunde zijn er veel rangen onder die van soorten (in de zoölogie is er maar één zo'n rang, ondersoort, zodat deze "verbindende term" daar niet nodig is). Een naam van een "onderverdeling van een geslacht" heeft ook een verbindende term nodig (in het Acacia-voorbeeld hierboven is dit "subg.", subgenus). De verbindende term maakt geen deel uit van de naam zelf.



Binaire naam

Voor de botanische nomenclatuur schrijft de ICBN een tweedelige naam of binaire naam voor voor elk taxon onder de rang van het geslacht tot en met de rang van de soort. Taxa onder de rang van de soort krijgen een driedelige naam.

Een binaire naam bestaat uit de naam van een geslacht en een epitheton.

  • In het geval van een soort is dit een specifieke benaming:

Bellis perennis is de naam van een soort, met perennis de specifieke benaming. Er is geen verbindende term om de rang aan te geven.

  • In het geval van een onderverdeling van een geslacht (subgenus, sectie, subsectie, serie, subserie, etc.) bestaat de naam uit de naam van een geslacht en een subsectie. ) bestaat de naam uit de naam van een geslacht en een subsectie. Een verbindende term moet voor de subsectie worden geplaatst om de rang aan te geven.

Paraserianthes sekte. Falcataria

Meer dan twee delen

  • In het geval van een cultivar is er een extra cultivarbenaming (dit is een niet-Latijns deel van de botanische naam en is niet cursief geschreven). De cultivarbenaming mag ofwel de botanische naam van de soort volgen, ofwel de naam van het geslacht, ofwel de gewone naam van het geslacht of de soort (op voorwaarde dat de gewone naam ondubbelzinnig is). De soortnaam, gevolgd door de cultivarnaam, wordt vaak gebruikt wanneer de afstamming van een bepaalde hybride cultivar onzeker is of wanneer deze niet met zekerheid aan een bepaalde soort kan worden gekoppeld.

In Bellis perennis 'Aucubifolia' is Bellis perennis de naam van de soort, met perennis de specifieke benaming en 'Aucubifolia' de cultivarbenaming.

  • Soms kan een onderverdeling van een geslacht worden aangegeven met een opsomming in drie of meer delen. Dit is echter niet de formele naam. De botanische naam bestaat uit twee delen.



Gerelateerde pagina's



Vragen en antwoorden

V: Wat is een botanische naam?

A: Een botanische naam is een formele wetenschappelijke naam die de Internationale Code voor de Nomenclatuur van Algen, Schimmels en Planten (ICN) volgt. Indien het een plantaardig cultigen betreft, moet de aanvullende cultivarterm de Internationale Code voor de Nomenclatuur van Gekweekte Planten volgen.

V: Wat houdt de nomenclatuurcode in?

A: De nomenclatuurcode omvat "alle organismen die traditioneel als planten worden behandeld, zowel fossiele als niet-fossiele, zoals blauwalgen (cyanobacteriën); schimmels, met inbegrip van chytriden, oomyceten en slijmzwammen; fotosynthetische protisten en taxonomisch verwante niet-fotosynthetische groepen".

V: Wat is het doel van een formele naam?

A: Het doel van een formele naam is om voor een bepaalde plant of plantengroep één enkele naam te hebben die wereldwijd wordt aanvaard en gebruikt.

V: Wat is een voorbeeld van een botanische naam?

A: Een voorbeeld van een botanische naam is Bellis perennis.

V: Waar groeit Bellis perennis van nature?

A: Bellis perennis groeit van nature in de meeste landen van Europa en het Midden-Oosten.

V: Wat zijn enkele Engelse namen voor deze soort?

A: Enkele Engelse namen voor deze soort zijn daisy, English daisy, lawndaisy.

V: Welke cultivar is er ontwikkeld van Bellis perennis?

A: Een cultivar die is ontwikkeld uit Bellis perennis is 'Aucubifolia', een goudkleurige tuinbouwselectie.

Gerelateerde artikelen

Auteur

AlegsaOnline.com Botanische naam: regels, opbouw en voorbeelden

URL: https://nl.alegsaonline.com/art/13244

Delen

Bronnen