Guarana of Guaraná (IPA: [gu̯a.ra.'na], [gu̯a. ɾa.'na] of [gu̯a. ɹa.'na]), Paullinia cupana (syn. P. crysan, P. sorbilis), is een struik of kleine boom in de Sapindaceae familie. Het is inheems in Venezuela en Noord-Brazilië. Het zaad van de Guaraná-vrucht is een stimulerend middel met thermogene en diuretische eigenschappen.

De kleur van de guaranavruchten varieert van oranje tot rood en bevat zwarte zaden die gedeeltelijk bedekt zijn met witte arillen. Het kleurcontrast wanneer de vrucht opengespleten is, wordt vergeleken met oogballen; dit heeft de basis van een mythe gevormd (zie hieronder).

Guaraná speelt een belangrijke rol in de Tupi en Guaraní Braziliaanse cultuur. De naam 'guaraná' is afgeleid van het Tupi-Guarani woord wara'ná. Deze stammen geloofden dat het magisch was, een remedie voor darmklachten en een manier om weer op krachten te komen. Ze vertellen ook de mythe van een 'Goddelijk Kind' dat gedood werd door een slang en waarvan de ogen het leven hebben geschonken aan deze plant.