AlegsaOnline.com

Incubi: wat is een incubus? Middeleeuwse demonen uitgelegd

Ontdek wat incubi zijn: middeleeuwse mannelijke demonen, mythes over nachtelijke ontmoetingen, gezondheidsrisico’s en legendes zoals Merlijn — heldere uitleg en historische context.

Schrijver: Leandro Alegsa

04-02-2026

In de Middeleeuwen geloofde men in Europa dat Incubi (een Incubus, meerdere Incubi) mannelijke demonen waren. Er waren ook vrouwelijke demonen, succubi genaamd. Zij lagen op slapende mensen, om geslachtsgemeenschap met hen te hebben. Ze deden dit ook om andere incubi te maken. Terwijl ze seks hadden met hun slachtoffer, trokken ze zijn energie af om zichzelf in stand te houden. Soms kan seks met een incubus leiden tot een kind, zoals in de legende van Merlijn. Sommige bronnen zeggen dat de incubus kan worden herkend aan zijn onnatuurlijk koude penis. Volgens de religieuze traditie kan herhaalde gemeenschap met een dergelijke geest, zowel door mannen als door vrouwen, leiden tot een slechte gezondheid of zelfs de dood.

Wat hield dat geloof precies in?

Mensen dachten dat een Incubus ’s nachts bij iemand op bed kwam liggen of zich aan het lichaam vertoonde. Deze ontmoetingen werden vaak beschreven als fysiek en seksueel: de demon zou gemeenschap zoeken, zaad of levenskracht onttrekken en soms nakomelingen verwekken. Bij vrouwen was het verhaal dat een incubus hen kon bevruchten; bij mannen schreef men soms toe dat een succubus eerst het zaad van de man zou verzamelen en dat een andere demon dit zaad gebruikte om kinderen te verwekken. Zulke verhalen stonden los van biologische kennis en waren deels bedoeld om onverklaarbare zwangerschappen, nachtmerries of ziekten te duiden.

Oorsprong en naam

Het woord incubus komt uit het Latijn (incubare = ‘erop liggen’). Ideeën over nachtdemonen en nachtelijke aanvallen bestaan in veel culturen: in Noord-Europees volksgeloof is bijvoorbeeld het wezen dat nachtelijke benauwdheid veroorzaakt verwant aan de zogenaamde mare, waar het Engelse woord “nightmare” (nachtmerrie) mogelijk op teruggaat. In de christelijke Middeleeuwen werden deze folkloristische beelden verweven met theologische opvattingen over demonen en zonde.

Religieuze en juridische reacties

Kerkgenezingen en geleerden in de Middeleeuwen en vroegmoderne tijd bespraken hoe om te gaan met dergelijke verschijnselen. Sommige theologen en inquisiteurs zagen seksuele relaties met demonische wezens als reële gevaren voor de ziel en de gezondheid; dit thema komt ook voor in verhandelingen over hekserij en demonologie, zoals in werken uit die tijd. Remedies varieerden van gebed en biecht tot exorcisme, en populaire middelen waren amuletten, relikwieën of specifieke rituelen om bescherming te zoeken.

Symptomen en verklaringen

Wat men destijds als bewijs zag — plotselinge nachtmerries, gevoel van gewicht op de borst, verlamming bij wakker worden, seksuele dromen of onverklaarbare vermoeidheid en ziekte — kan tegenwoordig vaak anders worden verklaard. Moderne verklaringen wijzen vooral op slaapverlamming (een toestand waarin iemand bij het in slaap vallen of juist ontwaakt tijdelijk niet kan bewegen), nachtelijke paniekaanvallen, hallucinerende hypnagogische ervaringen en seksuele dromen. Psychologische factoren, stress, slaapproblemen en cultuurgebonden overtuigingen spelen allemaal een rol in hoe iemand zo’n ervaring interpreteert.

Culturele invloed en voorbeelden

De figuur van de incubus en de succubus komt veel voor in literatuur, kunst en sages. Zoals genoemd is er de legende van Merlijn, waarin zijn afkomst deels aan demonische ontmoetingen wordt toegeschreven. In middeleeuwse kronieken en latere populaire verhalen dienden deze motieven om het onverklaarbare te dramatiseren en moraalthema’s te illustreren. Ook stonden dergelijke verhalen ten grondslag aan angst voor “smaad” en soms tot beschuldigingen tijdens heksenprocessen.

Bescherming en remedies toen en nu

Middeleeuwse middelen: gebed, heilige teksten, relieken, exorcisme en specifieke rituelen of talismans.
Folkloristische middelen: zout, kruistekens, of het gebruik van beschermende amuletten en kruiden.
Moderne benadering: medische en psychologische hulp bij terugkerende nachtmerries, slaapverlamming of seksuele trauma’s; uitleg en geruststelling kunnen de angst en frequentie van de ervaringen sterk verminderen.

Samenvattend

Het geloof in Incubi weerspiegelt hoe mensen in de Middeleeuwen geprobeerd hebben onverklaarbare, vaak beangstigende nachtelijke ervaringen te begrijpen binnen een religieuze en culturele context. Tegenwoordig bieden slaaponderzoek, psychologie en geneeskunde plausibele natuurlijke verklaringen voor veel van die ervaringen, terwijl de beelden van demonen en nachtelijke aanvallen nog steeds voortleven in mythes en populaire cultuur.

Oorsprong van de legenden

Mensen hebben verschillende verklaringen bedacht voor de incubus-legenden. In de Middeleeuwen maakte men zich veel zorgen over zonden, vooral seksuele zonden van vrouwen. Slachtoffers kunnen last hebben gehad van wakkere dromen of slaapverlamming. Ook nachtelijke opwinding, orgasme of nachtelijke emissie zouden verklaard kunnen worden door het idee van wezens die een anders schuld veroorzakend en zelfbewust gedrag veroorzaken. De invloed van incubi zou ook gebruikt kunnen zijn om te verklaren waarom zwangerschappen buiten het huwelijk plaatsvinden; zulke zwangerschappen waren vaak "onverklaarbaar".

Slachtoffers die beweerden ten prooi te zijn gevallen aan de invloed van incubi, konden in werkelijkheid slachtoffer zijn geweest van aanranding door een echt persoon. Verkrachters kunnen de verkrachtingen van slapende vrouwen aan demonen hebben toegeschreven om hun straf te ontlopen. Een vriend of familielid kan het slachtoffer in haar slaap hebben aangerand. De slachtoffers en, in sommige gevallen, de geestelijken, vonden het misschien gemakkelijker om de aanval als bovennatuurlijk te verklaren dan de confrontatie aan te gaan met het idee dat de aanval afkomstig was van een vertrouwd persoon.

Oude en religieuze beschrijvingen

Een van de vroegste vermeldingen van een incubus komt uit Mesopotamië op de lijst van koningen van Soemerië, ca. 2400, waar de vader van de held Gilgamesj wordt vermeld als Lilu (Lila). Er wordt gezegd dat Lilu vrouwen in hun slaap stoort en verleidt, terwijl Lilitu, een vrouwelijke demon, aan mannen verschijnt in hun erotische dromen. Twee andere demonen verschijnen ook: Ardat lili bezoekt mannen 's nachts en baart spookkinderen van hen. Irdu lili, is de mannelijke tegenhanger van Ardat lili. Hij bezoekt 's nachts vrouwen. Deze demonen waren oorspronkelijk stormdemonen. Omdat de etymologie verkeerd geïnterpreteerd werd, werden ze later gezien als nachtdemonen. Ook worden ze beschouwd als vampieren, een andere vorm van demonen die bloed van hun slachtoffers drinken.

Incubi en succubi zouden volgens sommigen geen verschillende geslachten zijn, maar dezelfde demon die van geslacht kan veranderen. Een succubus zou met een man kunnen slapen en zijn sperma verzamelen, en dan in een incubus veranderen en dat zaad op vrouwen gebruiken. Hun nakomelingen werden in vele gevallen als bovennatuurlijk beschouwd, zelfs als het eigenlijke genetische materiaal oorspronkelijk van mensen afkomstig was.

In veel verhalen wordt beweerd dat de incubus biseksueel is, maar in sommige wordt beweerd dat hij strikt heteroseksueel is en het aanvallen van een mannelijk slachtoffer als onaangenaam of nadelig ervaart. Er zijn ook veel verhalen over pogingen tot uitdrijving van incubi of succubi die hun toevlucht hebben gezocht in de lichamen van mannen of vrouwen.

Van incubi wordt soms gezegd dat ze in staat zijn kinderen te verwekken. De half-menselijke nakomeling van zo'n verbintenis wordt soms een cambion genoemd. De beroemdste legende van zo'n geval is die van Merlijn, de beroemde tovenaar uit de Arthurlegende.

Volgens de Malleus Maleficarum is exorcisme een van de vijf manieren om de aanvallen van Incubi te overwinnen, de andere zijn de Sacramentele Biecht, het Teken van het Kruis (of het reciteren van de Engelensalutatie), het verplaatsen van de getroffene naar een andere plaats, en door excommunicatie van de aanvallende entiteit, "wat misschien hetzelfde is als exorcisme". Anderzijds verklaarde de Franciscaner broeder Ludovico Maria Sinistrari dat incubi "exorcisten niet gehoorzamen, geen vrees hebben voor exorcismen, geen eerbied tonen voor heilige dingen, bij de nadering waarvan zij niet in het minst schrikken."

Vragen en antwoorden

V: Wat geloofden de mensen in Europa over Incubi in de Middeleeuwen?

A: In de Middeleeuwen geloofden de mensen in Europa dat Incubi mannelijke demonen waren.

V: Waren er ook vrouwelijke demonen en hoe werden die genoemd?

A: Ja, er waren ook vrouwelijke demonen die succubi werden genoemd.

V: Wat deden Incubi volgens het geloof met slapende mensen?

A: Incubi lagen op slapende mensen om seksuele gemeenschap met hen te hebben.

V: Wat was het doel van Incubi om geslachtsgemeenschap met mensen te hebben?

A: Incubi hadden seks met mensen om andere incubi te maken en de energie van het slachtoffer af te tappen om zichzelf in stand te houden.

V: Kan seks met een incubus leiden tot een kind?

A: Ja, soms kan seks met een incubus resulteren in een kind, zoals in de legende van Merlijn.

V: Waar kan volgens de religieuze traditie herhaalde gemeenschap met een Incubus toe leiden?

A: Volgens de religieuze traditie kan herhaalde gemeenschap met een Incubus, zowel door mannen als door vrouwen, leiden tot een slechte gezondheid of zelfs de dood.

V: Hoe kan een incubus volgens sommige bronnen geïdentificeerd worden?

A: Volgens sommige bronnen kan een incubus herkend worden aan zijn onnatuurlijk koude penis.