Het existentialisme is een manier van denken die zich richt op wat het betekent voor mensen om te bestaan. Het is een filosofische stroming. Het werd bekend in boeken en films uit de 19e en 20e eeuw. Het existentialisme staat bekend om de behandeling van nihilistische problemen, maar is over het algemeen toch een soort anti-nihilisme. Het zegt dat mensen een wil en een bewustzijn hebben, maar leven in een wereld die dat niet heeft. Het uitgangspunt dat mensen keuzes moeten maken over hun leven terwijl ze weten dat ze sterfelijk zijn, is waar het existentialisme om draait.
Het is begonnen door de Deense filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855). Kierkegaard was een zeer gelovig man, maar het existentialisme werd in de 20e eeuw steeds atheïstischer. De meeste van de belangrijkste denkers en schrijvers kwamen van het Europese vasteland. Zo bracht Jean-Paul Sartre het grootste deel van de Tweede Wereldoorlog door in een Duits gevangenenkamp, waar hij de filosofie van Martin Heidegger las. Toen hij vrij kwam gaf hij een lezing met de titel Existentialisme en Humanisme. Deze vroege lezing is misschien gemakkelijker te lezen dan zijn latere werk.
Veel religies en filosofieën (denkwijzen over de wereld) zeggen dat het menselijk leven een zin (of een doel) heeft. Maar mensen die in het existentialisme geloven, denken dat de wereld en het menselijk leven geen betekenis hebben tenzij mensen er betekenis aan geven: "bestaan gaat vooraf aan [is vóór] essentie". Dit betekent dat wij ons bestaan vinden in de wereld, en dan geven wij onszelf betekenis, of "essentie". Zoals Sartre zei: "Wij zijn veroordeeld om vrij te zijn". Dit betekent dat we geen andere keuze hebben dan te kiezen, en dat we volledig verantwoordelijk zijn voor onze keuzes. Een andere manier om het te zeggen is dat we altijd keuzes maken, ook al realiseren we ons dat niet.
Existentialisten geloven dat onze menselijke "essentie" of "aard" (manier van zijn in de wereld) eenvoudigweg ons "bestaan" (zijn in de wereld) is. Eenvoudiger gezegd: de "essentie" van een mens, of wat een mens tot een "mens" maakt, is niet het gevolg van de natuur of van oncontroleerbare omstandigheden; de menselijke essentie is eigenlijk gewoon wat wij ervoor kiezen. Dit betekent dat de enige natuur die wij als mensen hebben, de natuur is die wij voor onszelf maken. Als gevolg hiervan denken existentialisten dat de handelingen of keuzes die iemand maakt heel belangrijk zijn. Zij geloven dat ieder mens voor zichzelf moet beslissen wat goed en fout is, en wat goed en slecht is.
Mensen die in het existentialisme geloven, stellen vragen als "hoe is het om een mens (een persoon) in de wereld te zijn?" en "hoe kunnen we de menselijke vrijheid begrijpen (wat het voor een mens betekent om vrij te zijn)?". Existentialisme is vaak verbonden met negatieve emoties, zoals angst (zorgen maken), vrees (een zeer sterke angst), en sterfelijkheid (besef van onze eigen dood). Sommige existentialisten, zoals Sartre en Heidegger, denken dat nadenken over deze emoties mensen helpt bij het kiezen van de manier waarop zij hun leven willen leiden.
Existentialisme wordt soms verward met nihilisme. Het verschilt van nihilisme, maar er is een overeenkomst. Nihilisten geloven dat het menselijk leven helemaal geen zin (of doel) heeft; het existentialisme zegt dat mensen hun eigen doel moeten kiezen.
