Het woord "nihilisme" komt van "nihil", het Latijnse woord voor "niets". Maar de precieze oorsprong van het woord "nihilisme" is onbekend. In de Middeleeuwen werd het woord gebruikt voor bepaalde vormen van ketterij. Rond de tijd van de Franse Revolutie was het een woord voor de vernietiging van het christendom en de traditionele Europese waarden. Het werd in veel Europese landen gebruikt. Al snel werd het woord ook in het Engels gebruikt. Het kwam waarschijnlijk van de Franse, Duitse of Latijnse vorm van het woord.
"Nihilisme" werd eerst een filosofisch woord in het Duits, en vervolgens in het Russisch. Deze twee betekenissen werden gecombineerd door Friedrich Nietzsche.
Duits nihilisme
In 1733 werd het woord "nihilisme" gebruikt door de Duitse schrijver Friedrich Leberecht Goetz. Hij gebruikte het woord als een literaire term. Een Zwitserse denker genaamd Jacob Hermann Obereit gebruikte het woord ook in 1787, en Friedrich Heinrich Jacobi in 1799. Hier werd het voor het eerst onderdeel van de filosofie. Het geloof dat niemand de ware werkelijkheid kan kennen is wat Obereit "nihilisme" noemde. Hij gebruikte deze definitie om Immanuel Kant een nihilist te noemen. Dit kwam omdat Kant zei dat mensen niet zeker kunnen zijn van echte dingen, maar alleen zeker kunnen zijn van hun ervaring van echte dingen. Jacobi gebruikte deze definitie ook om te zeggen dat Kant en zijn volgelingen nihilisten waren. Zo noemde hij bijvoorbeeld Johann Gottlieb Fichte een nihilist. Jacobi vond het Duitse idealisme en humanisme een vorm van nihilisme die voortkwam uit het tijdperk van de Verlichting. Volgens hem waren deze zogenaamde rationele filosofieën het totale tegendeel van rationeel.
Rond 1824 gebruikte de Duitse journalist Joseph von Görres het woord "nihilisme" op een politieke manier. Hij zei dat het verwerpen van sociale structuren nihilisme was. Maar het woord "nihilisme" stierf in die tijd bijna uit. De Duitse denker Max Stirner wordt bijvoorbeeld een van de eerste echte nihilisten genoemd, maar hij gebruikte het woord nooit. Hij schreef de meeste van zijn werken in de jaren 1840.
Russisch nihilisme
Het Russische nihilisme was een vroege vorm van nihilistische filosofie. Het was ook een subcultuur die zich soms mengde met het revolutionairisme. Het Russische nihilisme wordt daarom vaak ten onrechte een soort politiek terrorisme genoemd. Het ging er vooral om traditionele waarden te vernietigen, vooral in kunst en religie. De belangrijkste filosofen waren Nikolaj Tsjernysjevski en Dmitri Pisarev. Het viel ook het geloof in de vrije wil en God aan. Het Duitse nihilisme kwam voort uit het Duitse idealisme, maar het Russische nihilisme was anders omdat het het idealisme aanviel.
Nikolai Nadezhdin was waarschijnlijk de eerste schrijver die het woord "nihilisme" in het Russisch gebruikte. Hij gebruikte het voor het eerst in 1829 door scepticisme hetzelfde te noemen als nihilisme. En Vasilij Bervi gebruikte dezelfde betekenis. Ook Russische journalisten als Mikhail Katkov en Vissarion Belinsky gebruikten het woord. Katkov noemde het nihilisme omdat het alle moraal verwierp. Hij vreesde dat het een revolutie zou kunnen veroorzaken. Belinsky gebruikte het woord op een neutralere manier. Maar het woord was toen nog niet populair.
Mikhail Bakoenin wordt vaak de vader van het Russische nihilisme genoemd. In 1842 schreef hij: "Laten we daarom vertrouwen hebben in de eeuwige geest die vernietigt en vernietigt, alleen omdat het de ondoorgrondelijke en eeuwige bron van alle leven is. De passie voor vernietiging is ook een creatieve passie!". Vervolgens begon zich in de jaren 1850 en 60 de theorie achter het Russische nihilisme te vormen. Oorspronkelijk was het een filosofie van scepsis ten opzichte van moraal en waarheid. In 1862 maakte de Russische auteur Ivan Toergenjev het woord "nihilisme" populair. Hij gebruikte het in zijn roman Vaders en zonen om de houding van de jongere generatie te beschrijven. De nihilisten in het boek zeggen dat zij mensen zijn die alles verwerpen wat zij kunnen. Hoewel Toergenjev meer een anti-nihilist was, zijn veel jongeren zich door dit boek "nihilisten" gaan noemen.
Voor Pisarev was het nihilisme vooral filosofisch en niet politiek. Hij vond dat buitengewone mensen zich moesten bevrijden van regels en moraal. Hij dacht dat iedereen die dit deed boven de gewone mensen zou staan. Maar later werd het Russische nihilisme steeds politieker. Het inspireerde vele revolutionairen zoals Sergej Nechaev en Vladimir Lenin.
Nietzsche
De belangrijkste verklaring van het nihilisme komt waarschijnlijk van Friedrich Nietzsche. Hij schreef veel kritiek op het nihilisme. Maar hij had ook enkele gelijkaardige overtuigingen als nihilisten zoals Dmitry Pisarev en Max Stirner. Daarom wordt hij soms een nihilist en soms een anti-nihilist genoemd. Zijn uitleg van het nihilisme combineerde de Duitse en Russische betekenis van het woord, en ging ook verder.
Als Nietzsche de vraag stelt "Wat betekent nihilisme?", is zijn antwoord dat "de hoogste waarden zichzelf devalueren." Volgens hem is nihilisme wanneer iemand denkt dat wat zou moeten bestaan, niet is wat bestaat. Sommige mensen willen bijvoorbeeld dat er een perfecte wereld bestaat in plaats van de echte wereld. Maar nihilisme gaat niet alleen over alles weg willen hebben - Nietzsche zegt dat nihilisme ook probeert alles wat bestaat aan te vallen en te vernietigen.
