Gastroliet

Gastrolieten, of spiermaagstenen, zijn kleine stenen die door een dier in zijn maag of in een vroeg deel van het spijsverteringskanaal worden bewaard. De functie ervan is het voedsel te vermalen zodat de vertering sneller verloopt. Gewoonlijk hebben dieren die dit doen geen geschikte tanden om te malen, en de gastrolieten zijn daarvoor een goede vervanger.

Een tweede functie, bij waterdieren, is dat gastrolieten kunnen worden gebruikt als ballast om het duiken te vergemakkelijken.

Plesiosaurus gastrolieten uit de Tropic Shale.
Plesiosaurus gastrolieten uit de Tropic Shale.

Psittacosaurus fossiel met gastrolieten in de maagstreek, American Museum of Natural History
Psittacosaurus fossiel met gastrolieten in de maagstreek, American Museum of Natural History

Identificatie

Er zijn verschillende bewijzen nodig om aan te tonen dat een gesteente door een fossiel dier werd gebruikt om zijn spijsvertering te bevorderen. Ten eerste moet de steen anders zijn dan het gesteente dat in zijn geologische omgeving wordt gevonden. Ten tweede moet de steen afgerond en gepolijst zijn, want in een spiermaag zou elke echte gastroliet tegen andere stenen en vezelige materialen schuren, zoals de werking van een steenklapper. Tenslotte moet de steen worden gevonden met de fossielen van het dier dat hem heeft ingeslikt.

Voorval

Bij levende gewervelde dieren komen gastrolieten veel voor bij krokodillen, alligators, plantenetende vogels, zeehonden en zeeleeuwen. Huishoenders moeten toegang hebben tot grit. Stenen die door struisvogels worden ingeslikt kunnen een lengte van 10 centimeter bereiken. Amfibieën zoals de Axolotl slikken stenen in waarvan men aanneemt dat het gastrolieten zijn. Schijnbare microgastrolieten zijn ook aangetroffen in kikkerdikkopjes. De opname van slib en grind door kikkervisjes van verschillende kikkersoorten verbetert het drijfvermogen.

Sauropode dinosaurussen schijnen stenen gebruikt te hebben om taaie plantenmassa te vermalen. Een voorbeeld hiervan is de vroeg-Krijt theropode Caudipteryx zoui uit Noordoost-China. Hij werd ontdekt met een reeks kleine stenen, in het gebied van zijn skelet dat zou overeenkomen met zijn buikstreek. Waterdieren, zoals plesiosauriërs, gebruikten ze wellicht als ballast, om zichzelf in evenwicht te houden of om hun drijfvermogen te verminderen, zoals krokodillen doen. Sommige fossiele gastrolieten zijn afgerond en gepolijst, veel stenen bij levende vogels zijn helemaal niet gepolijst. Gastrolieten die bij dinosaurusfossielen horen kunnen enkele kilo's wegen.


AlegsaOnline.com - 2020 / 2021 - License CC3