Altruïsme | Een werkelijk altruïstische daad is iets dat volledig ten voordele van een ander wordt gedaan

In de studie van dierlijk gedrag wordt altruïsme gezien bij sociale dieren wanneer een individu zich vrijwillig opoffert voor een betere overleving van de groep. Er zijn verschillende theorieën over hoe dit gedrag tot stand is gekomen onder evolutie door natuurlijke selectie.

• Kindselectie is een theorie dat dieren en mensen altruïstischer zijn tegenover leden van hun eigen soort dan tegenover soorten die verderaf verwant zijn. Dit is in veel studies bevestigd. Zie ook: Eusocialiteit: Theorieën over sociale evolutie.
• Gevestigde belangen. Mensen zullen waarschijnlijk lijden als hun familie, vrienden of bondgenoten lijden. Het helpen van de eigen familie en vrienden kan daarom uiteindelijk het eigen ik ten goede komen. Dit gaat over samenwerking. Extreme zelfopoffering voor de groep kan gebeuren als iets de hele groep dreigt te doden.
• Wederzijds altruïsme. Iemand is eerder geneigd een ander te helpen als er een kans is dat de ander hem of haar ook zal helpen, onmiddellijk of op termijn. Dit heeft te maken met wederkerigheid. Veel mensen werken alleen samen als anderen ook meewerken. Reputatie kan hierbij belangrijk worden. Iemand met een goede reputatie inzake wederkerigheid heeft een grotere kans om hulp te krijgen, zelfs van personen met wie hij niet eerder directe interacties heeft gehad.
• Handicapprincipe. Daden van altruïsme worden vaak gebruikt om anderen te laten zien over welke vaardigheden men beschikt en tot welke middelen men toegang heeft. Dit kan voor anderen een signaal zijn dat de altruïst waardevol zou kunnen zijn als seksuele partner. Vrouwen vinden altruïstische mannen aantrekkelijke partners. Bij dieren is uit onderzoek gebleken dat goede jagers meer succes hebben bij het vinden van partners om zich mee voort te planten. Bij mensen doneren mensen die weten dat hun daden gezien zullen worden soms zelfs geld waarvan zij weten dat de ontvanger het niet nodig heeft, omdat dit hun reputatie ten goede komt.

Deze theorieën proberen te verklaren hoe de evolutie psychologische mechanismen heeft gevormd, zoals emoties, die altruïstisch gedrag aanmoedigen.

De meeste, zo niet alle, wereldreligies propageren onbaatzuchtigheid als een zeer belangrijke morele waarde. Het maakt deel uit van de centrale filosofieën van het boeddhisme, het christendom, het hindoeïsme, de islam, het jaïnisme, het jodendom en het sikhisme, evenals van vele andere religies.

Het boeddhisme leert liefde en mededogen voor alle levensvormen (ahimsa). Liefde is de wens dat alle wezens gelukkig zijn, en mededogen is de wens dat alle wezens vrij zijn van lijden. Het beschouwt alle levende wezens als gelijkwaardig. In tegenstelling tot de meeste andere religies geloven boeddhisten dat de gevolgen van onze daden niet voortkomen uit straffen op basis van een moreel oordeel, maar uit de wet van karma (kamma). Karma is de natuurlijke wet van oorzaak en gevolg. Volgens deze wet ervaren wij de gevolgen van wat wij veroorzaken: als u lijden veroorzaakt, zult u als natuurlijk gevolg daarvan lijden ervaren; als u geluk veroorzaakt, zult u als natuurlijk gevolg daarvan geluk ervaren. De meeste soorten karmas, met goede of slechte resultaten, zullen iemand in het wiel van samsāra houden; andere zullen iemand bevrijden naar nirvāna.

In het Soefisme wordt het idee van īthār (onbaatzuchtigheid) gedefinieerd als het verkiezen van anderen boven jezelf. Voor Soefi's betekent dit toewijding aan anderen en het volledig vergeten van de zorg voor zichzelf. Het leert opoffering ten behoeve van het grotere goed. De Islam beschouwt degenen die īthār beoefenen als de hoogste graad van deugdzaamheid. In īthār wordt de aandacht gericht op alles wat bestaat behalve het zelf.

• Liefdadigheid (praktijk)
• Empathie
• Inclusieve fitness
• Filantropie
• Misantropie
• Theodice van onvrijheid
• Toleratie
• Egoïsme