Mount St. Helens: vulkaan in Washington en de verwoestende uitbarsting 1980

Mount St. Helens — geschiedenis en de verwoestende uitbarsting van 1980: impact, slachtoffers, landschap en herstel. Ontdek feiten, foto's en routes.

Mount St. Helens is een vulkaan in de Amerikaanse staat Washington. De berg ligt ongeveer 96 mijl (154 km) ten zuiden van Seattle en 53 mijl (85 km) ten noordoosten van Portland, Oregon. Mount St. Helens maakt deel uit van de Cascade Range of mountains en is een lid van de Cascade Vulkanische Boog in de Pacific Ring of Fire. De vulkaan is een zogeheten stratovulkaan (samengesteld type) en staat bekend als een gevaarlijke, explosieve vulkaan.

Ligging en geologie

Mount St. Helens bevindt zich binnen het Gifford Pinchot National Forest en ligt in een actief subductiegebied waar de Juan de Fuca-plaat onder de Noord-Amerikaanse plaat duikt. Die tektonische setting levert de magmatische energie die periodiek explosieve erupties veroorzaakt. De vulkaan heeft een kegel van eruptief materiaal opgebouwd, met eerdere eruptiecycli die al duizenden jaren plaatsvinden.

Naam en vulkaantype

De oorspronkelijke naam van de berg door inheemse bewoners was Louwala-Clough, wat “roken” of “vuurberg” betekent in de taal van het indiaanse Klickitat-volk. Mount St. Helens is een stratovulkaan: dat is een type vulkaan dat bestaat uit afwisselende lagen lava, as en puin en meestal explosieve erupties kan geven.

De uitbarsting van 18 mei 1980

De beroemdste en meest verwoestende eruptie van Mount St. Helens vond plaats op 18 mei 1980. In de uren vooraf bestond de berg uit een uitgebreide periode van seismische onrust en een zwelling van de noordelijke flank (de zogeheten bulge). Een aardbeving van ongeveer 5,1 op de schaal van Richter veroorzaakte het plotselinge instorten van die noordflank, wat een enorme lawine van puin (de grootste geregistreerde bergstort in de geschiedenis) tot gevolg had. Het instorten van de flank ontketende een krachtige laterale explosie (lateral blast) en daaropvolgende pyroclastische stromen en askolomnen die grote gebieden bedekten.

De explosie verlaagde de top van de berg van ongeveer 2.950 m tot ongeveer 2.550 m en sneed een hoefijzervormige krater van ongeveer 1 mile (1,6 km) breed aan de noordzijde. De puinlawine had een volume van circa 0,7 kubieke mijl (3,1 kubieke kilometer). De eruptie blies as hoog de atmosfeer in en verspreidde fijn materiaal over meerdere staten; luchtverkeer en infrastructuur werden wijdverspreid verstoord.

Slachtoffers en schade

De uitbarsting van 1980 was de dodelijkste en economisch meest verwoestende vulkaanuitbarsting in de recente geschiedenis van de Verenigde Staten. 57 mensen kwamen om het leven, waaronder onderzoekers en omwonenden. Grote schade werd aangericht aan infrastructuur en eigendommen: naar schatting werden honderden huizen verwoest, tientallen bruggen en wegen beschadigd en spoorlijnen ernstig getroffen. Naast directe schade veroorzaakten ook modderstromen (lahars) en overstromingen ernstige problemen in rivierdalen naar het noorden en oosten van de berg.

Nasleep, herstel en natuuronderzoek

In 1982 riepen de Amerikaanse president Ronald Reagan en het Amerikaanse Congres het Mount St. Helens National Volcanic Monument uit, een beschermd gebied van ongeveer 110.000 hectare (445 km²) rondom de vulkaan. Dit monument maakt deel uit van het wederopbouw- en onderzoeksgebied en ligt binnen het eerder genoemde Gifford Pinchot National Forest. Het doel is zowel natuurherstel als wetenschappelijk onderzoek mogelijk te maken en bezoekers te informeren.

Na 1980 heeft het gebied een fascinerend voorbeeld van ecologische successie opgeleverd: pionierplanten zoals lupines vestigden zich, insecten en vogels keerden terug en grotere zoogdieren volgden geleidelijk. Het gebied wordt intensief bestudeerd door ecologen, geologen en vulkanologen als een natuurlijk laboratorium voor het herstelproces na een massale verstoring.

Latere activiteit en wetenschap

Mount St. Helens bleef na 1980 actief: er waren perioden van herhaalde eruptieve activiteit, waaronder de opmerkelijke lavadomeopbouw tussen 2004 en 2008, waarin nieuw vulkanisch materiaal de krater deels opvulde en het reliëf veranderde. Het heeft sindsdien kleinere uitbarstingen en geothermische activiteit vertoond, maar geen gebeurtenis van vergelijkbare schaal als in 1980.

De vulkaan wordt continu gemonitord door wetenschappelijke instanties, met name het United States Geological Survey (USGS) en regionale observatoria. Moderne instrumentatie (seismometers, grondverformingsmetingen, gasmetingen en satellietwaarnemingen) helpt om tekenen van hernieuwde magmabeweging vroegtijdig te detecteren en de risico’s voor de bevolking te minimaliseren.

Bezoek en veiligheid

Het gebied rondom Mount St. Helens is toegankelijk voor bezoekers, met diverse uitzichtpunten, wandelroutes en een bezoekerscentrum dat informatie biedt over de eruptie van 1980 en het herstel van het landschap. Sommige zones, met name het directe kratergebied en delen van de noordflank, blijven echter gesloten of beperkt toegankelijk vanwege gevaren en herstelwerkzaamheden. Bezoekers wordt geadviseerd om actuele waarschuwingen en toegangsinformatie van beheerders en de USGS te volgen en veiligheidsinstructies te respecteren.

Belang en nalatenschap

De uitbarsting van Mount St. Helens in 1980 heeft geleid tot verbeterde vulkaanhazardplanning, grotere aandacht voor monitoring en een toegenomen wetenschappelijke kennis over explosieve erupties, flankinstabiliteit en ecologisch herstel. Het gebied blijft een belangrijke plek voor onderzoek, educatie en recreatie, en herinnert aan de kracht van vulkanen en de veerkracht van ecosystemen.

Geschiedenis

Voor de uitbarsting in 1980 was Mount St. Helens de vijfde hoogste piek in de staat Washington. De piek steeg meer dan 5.000 voet (1.525 m) boven zijn basis, waar hij opstijgt uit de bergkammen die er omheen liggen. Hij viel op uit de omliggende heuvels door de symmetrische kegelvorm en de sneeuw die de top bedekte. Vanwege zijn kegelvorm werd hij de "Mount Fuji of America" genoemd, naar de beroemde Mount Fuji die een symbool is van Japan.

Moderne uitbarstingen

In de maanden voor de grote uitbarsting van 18 mei 1980 waren er veel tekenen van vulkanische activiteit. Op 20 maart 1980 was de berg St. Helens het centrum van een aardbeving van magnitude 4,2. De stoomontluchting van de vulkaan begon op 27 maart. Eind april begon de noordkant van de vulkaan groter te worden.

Op 18 mei heeft een tweede aardbeving van magnitude 5.1 een groot deel van de noordkant van de vulkaan doen instorten. Het was de grootste bekende puinlawine uit de geschiedenis. Om 8:32 uur Pacific Daylight Time explodeerde het magma in St. Helens. Op de schaal van de Vulkanische Explosie-Index werd de uitbarsting beoordeeld met een vijf, wat dezelfde beoordeling is als de beroemde uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus.

Gedurende meer dan negen uur barstte er as uit de vulkaan, die 12 tot 16 mijl (20 tot 27 km) boven de zeespiegel in de lucht opkwam. Deze wolk die opstijgt uit een vulkaan wordt een "pluim" genoemd. De pyroclastische stroom van verwarmde rotsen en gas die uit de vulkaan stroomde, verspreidde zich over een gebied van meer dan 230 vierkante mijl (600 km²), waardoor planten en gebouwen werden vernietigd. De as verspreidde zich naar het oosten met ongeveer 60 mijl per uur (95 km/u), waarbij sommige assen Idaho bereikten tegen ongeveer 12:00 uur, bijna 3,5 uur na de uitbarsting. Tegen ongeveer 17.30 uur werd de pluim van de as kleiner. Gedurende de nacht en enkele dagen daarna waren er kleinere uitbarstingen.

Naast het effect van de snel bewegende hete gassen en stenen van de explosie, veroorzaakte de ineenstorting van de noordkant van de berg St. Helens lahars, oftewel vulkanische modderstromen. Dit waren mengsels van vulkanische as met gesmolten ijs en sneeuw. De lahars gingen vele kilometers langs de rivieren Toutle en Cowlitz, waarbij ze bruggen vernielden en veel bomen doodden. Een totaal van 3,9 miljoen kubieke meter (3,0 miljoen m³) materiaal werd door de lahars 17 mijl (27 km) zuidwaarts de Columbia-rivier in getransporteerd.

De St. Helens 18 mei uitbarsting heeft 24 megaton aan thermische energie vrijgemaakt. Er kwam meer dan 0,67 kubieke kilometer (2,8 kubieke kilometer) aan as en ander materiaal vrij. De instorting van de noordkant van de vulkaan verkortte de hoogte van St. Helens met ongeveer 400 meter en liet een vulkaankrater achter van 1 tot 2 mijl (1,6 tot 3,2 km) breed en een halve mijl (800 m) diep. De uitbarsting doodde 57 mensen, bijna 7.000 wilde dieren (herten, elanden en beren) en ongeveer 12 miljoen vissen uit een viskwekerij. Het vernietigde of beschadigde meer dan 200 huizen, 185 mijl (300 km) van de snelweg en 15 mijl (24 km) van de spoorwegen.

1980-2004

Tussen 1980 en 1986 werd de vulkanische activiteit op de berg Saint Helens voortgezet, met een nieuwe lavakoepel in de krater. Er vonden verschillende kleine explosies en uitbarstingen plaats, waardoor er meer lavakoepels ontstonden. Van 7 december 1989 tot 6 januari 1990 en van 5 november 1990 tot 14 februari 1991 barstte de vulkaan uit met soms enorme aswolken.

De as bereikte een aantal staten, zo ver oostelijk als Montana en zo zuidelijk als Colorado.

2004 tot heden

Rond 11 oktober 2004 kwamen er magmabellen boven op de vulkaan en werd er een nieuwe lavakoepel gemaakt aan de zuidkant van de eerste koepel. Deze nieuwe koepel groeide in 2005 en in 2006. Er werden verschillende nieuwe kenmerken gezien, zoals de "whaleback", een massief magma dat naar de top van de vulkaan wordt geduwd door magma eronder. Deze kenmerken houden niet lang stand en breken snel af nadat ze zijn gevormd. Op 2 juli 2005 brak het uiteinde van de "whaleback" af, en een rotsval stuurde enkele honderden meters as de lucht in.

Mount St. Helens toonde belangrijke nieuwe activiteit op 8 maart 2005, toen een 11.000 meter hoge pluim van stoom en as uit de vulkaan kwam. De pluim werd gezien van zo ver weg als Seattle, een stad die 96 mijl verderop ligt. Deze vrij kleine uitbarsting vond plaats door de vorming van een nieuwe lavakoepel en een aardbeving van 2,5 magnitude.

Een ander kenmerk dat uit de koepel groeide is een "vin" of "plaat". Ongeveer de helft van de grootte van een voetbalveld, werd het grote vulkanische gesteente zo snel als 6 voet (2 m) per dag omhoog geschoven. Medio juni 2006 was de plaat heel vaak gevallen, maar werd nog steeds van binnenuit de vulkaan omhoog geduwd.

Op 22 oktober 2006, om 15.13 uur PST, brak een magnitude 3,5 aardbeving de lavakoepel. De resulterende instorting en lawine stuurde een aspluim van 610 meter over de krater, hoewel deze snel verdween.

Op 19 december 2006 werd een grote witte pluim van stoom gezien en sommige journalisten van de media dachten dat er een kleine uitbarsting was geweest. Het Cascades Volcano Observatory van de United States Geological Survey zegt echter dat er geen grote aspluim was, dus het kan geen uitbarsting zijn geweest. De vulkaan barst soms uit sinds oktober 2004.

Plaattektoniek van de Cascade Range. De Cascade-vulkanen zijn ontstaan als gevolg van de Juan de Fuca-plaat die onder de Noord-Amerikaanse plaat doorgaat.


Mount St. Helens barstte uit op 18 mei 1980, om 08:32 uur Pacific Daylight Time.


Lavakoepelgroei van 1980-1986


De "Whaleback" zoals gezien in februari 2005


De 36.000 voetpluim gezien op 8 maart 2005.

Zoek op letter