Een maagzweer (ook wel peptische ulcus genoemd) is een beschadiging of zweer in het slijmvlies van de maag of in de twaalfvingerige darm. De twaalfvingerige darm is het eerste deel van de dunne darm en de buis waar voedsel doorheen gaat nadat het de maag verlaat. Met peptisch wordt bedoeld dat de beschadiging te maken heeft met de invloed van maagzuur en spijsverteringsenzymen. Maagzweren zijn dus zweren in de maag; zweren in de twaalfvingerige darm worden vaak kortweg darmzweren genoemd.

Oorzaken

  • Helicobacter pylori: een veelvoorkomende bacterie die het maag- en darmslijmvlies kan beschadigen en ontsteking veroorzaakt. H. pylori is een belangrijke oorzaak van zowel maag- als twaalfvingerige darmzweren.
  • Niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID’s): medicijnen zoals ibuprofen of naproxen kunnen het slijmvlies verzwakken en zo zweren veroorzaken, zeker bij langdurig gebruik of in combinatie met andere risicofactoren.
  • Roken en alcohol: roken belemmert het herstel van het slijmvlies en verhoogt het risico op complicaties; overmatig alcoholgebruik irriteert en beschadigt het slijmvlies.
  • Zeldzamere oorzaken: hoge zuurproductie door een gastrinoma (Zollinger–Ellison-syndroom), infecties, bepaalde ziekten zoals Crohn, of lang gebruik van corticosteroïden in combinatie met NSAID’s.
  • Leefstijl en stress: psychische stress en verkeerde voeding veroorzaken zweren doorgaans niet direct, maar kunnen symptomen verergeren en het herstel vertragen.

Symptomen

De klachten kunnen variëren van mild tot ernstig en soms eerst afwezig zijn. Veelvoorkomende symptomen zijn:

  • Een brandend of knagend gevoel in de bovenbuik, vaak tussen de navel en het borstbeen
  • Pijn die kan verbeteren of verergeren na eten (bij twaalfvingerige darmzweren verbetert pijn soms na eten; bij maagzweren kan eten juist verergeren)
  • Opgeblazen gevoel, winderigheid en misselijkheid
  • Braken of gebrek aan eetlust
  • Bij complicaties: bloedbraken of zwarte, teerachtige ontlasting (duiden op bloedverlies)

Complicaties

  • Bloedingen uit een beschadigd bloedvat in de zweer — kan levensbedreigend zijn.
  • Perforatie (doorboring) van de maag- of darmwand met plotseling heftige buikpijn en vaak shockverschijnselen.
  • Penetratie in aangrenzende organen, zoals de alvleesklier.
  • Gastrische outletobstructie door zwelling of littekenvorming, met braken en gewichtsverlies tot gevolg.

Diagnose

  • Endoscopie (gastroscopie): de meest betrouwbare methode om een zweer direct te zien en zo nodig een biopt te nemen.
  • Testen op H. pylori: ademtest (ureumademtest), ontlastingsantigeentest of bloedtest; na behandeling wordt vaak een adem- of ontlastingstest gebruikt om te controleren of de bacterie verdwenen is.
  • Bloedonderzoek en beeldvorming kunnen helpen bij vermoeden van complicaties (bijv. bloedarmoede of vrije lucht bij perforatie op een röntgenfoto).

Behandeling

Doel van de behandeling is pijn verminderen, genezing van de zweer bevorderen, complicaties voorkomen en een eventuele H. pylori-infectie uitroeien.

  • Eradicatietherapie voor H. pylori: combinaties van een protonpompremmer (PPI) met twee antibiotica (bijv. claritromycine + amoxicilline of metronidazol) of een bismuthoudend regime. De precieze samenstelling en duur (meestal 7–14 dagen) hangt af van lokale resistentiepatronen en vorige antibioticagebruik.
  • Zuurgremmende medicatie: protonpompremmers (bijv. omeprazol) of H2-blokkers verminderen de zuurgraad en bevorderen genezing. Duur van behandeling: doorgaans enkele weken; maagzweren hebben vaak een langere behandeling nodig dan twaalfvingerige darmzweren.
  • Stoppen of vermijden van NSAID’s: indien mogelijk alternatieven gebruiken of bescherming met medicatie bespreken.
  • Medicatie ter bescherming van het slijmvlies: sucralfaat of misoprostol kunnen in bepaalde gevallen worden voorgeschreven.
  • Acute complicaties: bloedingen, perforatie of obstructie vereisen vaak ziekenhuisopname en soms endoscopische of chirurgische ingrepen.

Preventie

  • Behandel H. pylori indien vastgesteld.
  • Gebruik NSAID’s alleen indien noodzakelijk en in zo laag mogelijke dosering; overleg met de arts over maagbescherming (bijv. PPI) als langdurig gebruik onmogelijk is te vermijden.
  • Stoppen met roken en beperken van alcohol vermindert risico en bevordert herstel.
  • Zorg voor een gezonde leefstijl en voer bij klachten tijdig medisch onderzoek uit.

Wanneer naar de dokter of eerste hulp?

  • Bijsymptomen van bloedverlies: zwart en kleverig ontlasting of braken van bloed.
  • Plotselinge, zeer hevige buikpijn (wanneer perforatie mogelijk is).
  • Aanhoudend braken, flauwvallen, bleekheid of snelle hartslag (tekens van grote bloeding of shock).
  • Als klachten niet verbeteren met de voorgeschreven behandeling.

Als u vermoedt dat u een maagzweer heeft of als u risico loopt (bijvoorbeeld langdurig NSAID-gebruik of bekende H. pylori-infectie), neem dan contact op met uw huisarts. Vroege diagnose en passende behandeling verminderen het risico op ernstige complicaties en verbeteren de kans op volledig herstel.