Wat is psychologie? Definitie, functies en toepassingen

Wat is psychologie? Heldere definitie, belangrijke functies en concrete toepassingen—ontdek hoe psychologie gedrag, gedachten en emoties verklaart en helpt in praktijk.

Schrijver: Leandro Alegsa

03-01-2026 20:00

Psychologie is de studie van de geest, het denken, het voelen en het gedrag. Het is een academische discipline die de wetenschappelijke studie van mentale faculteiten, functies en gedragingen omvat.

De psychologie houdt zich vooral bezig met de mens, maar soms ook met niet-menselijke dieren. Omdat psychologie moeilijk in zijn geheel te bestuderen is, kijken psychologen vaak maar naar kleine delen ervan in één keer. Psychologie heeft veel gemeen met veel andere vakgebieden, en overlapt met veel van die gebieden. Sommige van deze gebieden zijn geneeskunde, ethologie, informatica en taalkunde.

Op dit gebied wordt een beroepsbeoefenaar of onderzoeker een psycholoog genoemd en is hij een sociaal, gedrags- of cognitief wetenschapper. Psychologen proberen de rol van mentale functies in individueel en sociaal gedrag te begrijpen. Ze onderzoeken ook de fysiologische en neurobiologische processen die ten grondslag liggen aan de cognitieve functies en gedragingen.

Wat bestudeert psychologie precies?

Psychologie richt zich op verschillende niveaus van analyse, van moleculaire en cellulaire processen in de hersenen tot gedachten, emoties en sociaal gedrag in groepen. Belangrijke onderwerpen zijn onder meer geheugen, leren, motivatie, persoonlijkheid, perceptie, taal en emotionele regulatie. Psychologen onderzoeken zowel normale functioneren als stoornissen en problemen die het functioneren belemmeren.

Belangrijkste functies en doelen

Beschrijven: nauwkeurig vastleggen hoe mensen denken, voelen en zich gedragen in verschillende situaties.
Verklaren: begrijpen welke oorzaken, mechanismen en processen ten grondslag liggen aan gedrag en mentale toestanden.
Voorspellen: op basis van theorieën en data het toekomstige gedrag of reacties proberen te voorspellen.
Beïnvloeden en verbeteren: interventies ontwikkelen om welzijn, prestaties en relaties te verbeteren (bijvoorbeeld therapieën, trainingen, gedragsveranderingstechnieken).

Toepassingen in praktijk

Psychologie heeft veel praktische toepassingen in het dagelijks leven en in verschillende sectoren. Enkele voorbeelden:

Gezondheidszorg: behandeling van psychische stoornissen (bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, psychotherapie), en bevorderen van mentale gezondheid.
Onderwijs: leerstrategieën, diagnostiek van leerproblemen en advies aan docenten om betere leeromgevingen te creëren.
Arbeid en organisatie: selectie en training van personeel, organisatieontwikkeling, arbeidsmotivatie en leiderschap.
Recht en forensische psychologie: beoordeling van getuigenverklaringen, daders en slachtofferhulp, en adviseren van rechtbanken.
Sportpsychologie: mentale training en prestatieverbetering bij sporters.
Consumentengedrag en marketing: inzicht in beslissingen van consumenten en effectiever communiceren van producten en diensten.

Onderzoeksmethoden

Psychologen gebruiken uiteenlopende methoden om hypothesen te testen en kennis op te bouwen. Voorbeelden:

Experimenten: gecontroleerde studies waarin één of meer variabelen worden gemanipuleerd om causaal verband vast te stellen.
Observatie en veldonderzoek: gedrag in natuurlijke omstandigheden observeren.
Vragenlijsten en interviews: verzamelen van subjectieve ervaringen en attitudes bij grote groepen.
Psychometrie: ontwikkeling en validatie van tests voor intelligentie, persoonlijkheid en andere constructen.
Neurobiologische technieken: zoals fMRI, EEG en fysiologische metingen om hersen- en lichaamsprocessen te bestuderen.
Longitudinale studies: volgen van mensen over langere tijd om ontwikkeling en veranderingsprocessen in kaart te brengen.

Belangrijke deelgebieden

Ontwikkelingspsychologie: ontwikkeling van gedrag en mentale processen over de levensloop.
Sociale psychologie: hoe mensen elkaar beïnvloeden en hoe groepsdynamiek werkt.
Cognitieve psychologie: studie van denken, geheugen, waarneming en taal.
Biopsychologie / neuropsychologie: relatie tussen hersenen, zenuwstelsel en gedrag.
Klinische psychologie: diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen.
Arbeids- en organisatiepsychologie: toepassing van psychologie op de werkplek.

Opleiding en beroepspraktijk

Om als psycholoog te werken is meestal een universitaire opleiding vereist. Afhankelijk van het land en de specialisatie zijn er bachelor-, master- en postdoctorale opleidingen. Voor klinische praktijk zijn vaak aanvullende stages en (gespecialiseerde) registraties of vergunningen nodig. Psychologen werken in ziekenhuizen, klinieken, scholen, bedrijven, onderzoeksinstituten en privépraktijken.

Ethische en maatschappelijke aspecten

Psychologisch onderzoek en praktijk brengen ethische vragen met zich mee, zoals privacy van deelnemers, informed consent, en het vermijden van schade. Psychologen houden zich aan professionele gedragsregels en ethische codes om cliënten en proefpersonen te beschermen. Daarnaast speelt psychologie een rol in maatschappelijke thema's zoals discriminatie, welzijn op het werk, opvoeding en onderwijsbeleid.

Kort historisch kader

De moderne psychologie ontstond in de late 19e eeuw toen men begon geestelijke processen systematisch en wetenschappelijk te bestuderen. Sindsdien ontwikkelden zich uiteenlopende stromingen (zoals behaviorisme, psychoanalyse en cognitivisme) en groeide de discipline uit tot een interdisciplinair veld dat sterk samenwerkt met onder andere geneeskunde, informatica en taalkunde.

Samengevat: psychologie onderzoekt wie we zijn en waarom we doen wat we doen. Het combineert onderzoek en toepassing om zowel individuele problemen als maatschappelijke uitdagingen beter te begrijpen en aan te pakken.

Vestigingen

De psychologie is opgesplitst in kleinere delen, die takken worden genoemd. Dit zijn vakken in de psychologie die proberen een bepaalde groep vragen te beantwoorden over hoe mensen denken. Sommige takken van de psychologie die vaak worden bestudeerd zijn dat wel:

Abnormale psychologie probeert uit te zoeken welke verschillen er zijn tussen mensen die gezond zijn en mensen die een psychische aandoening hebben.
Klinische psychologie gaat over het vinden van de beste manier om mensen te helpen om te herstellen van psychische aandoeningen.
Cognitieve psychologie kijkt naar hoe mensen denken, taal gebruiken, onthouden en vergeten, en problemen oplossen.
De interculturele psychologie kijkt naar verschillende manieren van leven en verschillende visies op de wereld.
Ontwikkelingspsychologie is geïnteresseerd in hoe mensen zich ontwikkelen en veranderen in hun leven. Dit omvat wat vroeger "kinderpsychologie" werd genoemd.
Onderwijs- of schoolpsychologische tests en helpt de leerlingen om te leren en vrienden te maken.
Evolutionairepsychologie bestudeert hoe de evolutie de manier waarop mensen denken en doen kan hebben gevormd.
Neuropsychologie kijkt naar de hersenen en hoe het werkt om mensen te maken zoals ze zijn.
Motivatie: de grondoorzaken van de actie
De perceptiepsychologie stelt vragen over de manier waarop mensen zich bewust zijn van wat ze zien en horen en hoe ze die informatie gebruiken om zich te verplaatsen.
De sociale psychologie onderzoekt hoe groepen mensen samenwerken en hoe samenlevingen bouwen en werken.

Methoden

Wetenschappelijke benaderingen

Psychologie is een soort wetenschap, en onderzoekspsychologen gebruiken veel van dezelfde soorten methoden die onderzoekers uit andere natuur- en sociale wetenschappen gebruiken.

Psychologen maken theorieën om te proberen een gedrag of patroon dat ze zien te verklaren. Op basis van hun theorie maken ze enkele voorspellingen. Ze voeren dan een experiment uit of verzamelen andere soorten informatie die hen vertellen of hun voorspellingen goed of fout waren.

Sommige soorten experimenten kunnen niet op mensen worden uitgevoerd omdat het proces te lang, duur, gevaarlijk, oneerlijk of anderszins onethisch zou zijn. Er zijn ook andere manieren waarop psychologen het verstand en het gedrag wetenschappelijk bestuderen en hun theorieën testen. Psychologen zouden kunnen wachten tot sommige gebeurtenissen op eigen houtje gebeuren; ze zouden kunnen kijken naar patronen onder bestaande groepen mensen in een natuurlijke omgeving; of ze zouden experimenten op dieren kunnen doen (wat eenvoudiger en ethischer kan zijn om te bestuderen).

De psychologie deelt ook andere dingen met de natuurwetenschappen. Zo kan bijvoorbeeld een goede psychologische theorie het tegendeel bewijzen. Net als in elke natuurwetenschap kan een groep psychologen er nooit helemaal zeker van zijn dat hun theorie de juiste is. Als een theorie wel kan worden bewezen dat ze fout is, maar experimenten bewijzen het niet, dan is het waarschijnlijker dat de theorie juist is. Dit wordt falsifieerbaarheid genoemd.

Psychologen gebruiken veel hulpmiddelen als onderdeel van hun dagelijks werk. Psychologen gebruiken enquêtes om mensen te vragen hoe ze zich voelen en wat ze denken. Ze kunnen speciale apparaten gebruiken om naar de hersenen te kijken en te zien wat ze doen. Psychologen gebruiken computers om gegevens te verzamelen terwijl ze meten hoe mensen zich gedragen in reactie op foto's, woorden, symbolen of andere prikkels. Psychologen gebruiken ook statistieken om hen te helpen bij het analyseren van de gegevens die ze uit hun experimenten halen.

Symbolische en subjectieve benaderingen

Niet alle psychologie is wetenschappelijke psychologie. Psychodynamische psychologie en dieptepsychologie doen dingen als het interpreteren van de dromen van mensen om het onbewuste te begrijpen, zoals in oudere benaderingen van de psychologie begonnen door Carl Jung, die vooral geïnteresseerd was in het vinden van methoden om te meten wat voor soort persoonlijkheid mensen hebben.

Humanistische psychologie en existentiële psychologie geloven ook dat het belangrijker is om persoonlijke betekenis te begrijpen dan om oorzaken en gevolgen van mentale processen en gedrag te vinden.

Psychologen

Psychologen zijn mensen die werkzaam zijn op het gebied van de psychologie. Een psycholoog kan zowel in het basisonderzoek als in het toegepast onderzoek werkzaam zijn. Fundamenteel onderzoek is de studie van mensen of dieren om meer over hen te weten te komen. Toegepast onderzoek is het gebruik van wat geleerd is uit fundamenteel onderzoek om problemen in de praktijk op te lossen. Als hij of zij gekwalificeerd is als klinisch psycholoog kan hij of zij zowel therapeut of counselor als onderzoeker zijn.

Om psycholoog te worden, moet iemand eerst een basisdiploma behalen aan een universiteit en vervolgens naar de graduaatschool gaan. Een masterdiploma, ofwel MSc (Master of Science) of MA (Master of Arts) staat werk toe zoals een schoolpsycholoog. Een doctoraatsdiploma neemt meer tijd in beslag omdat het onderzoek en het schrijven van een gedetailleerd verslag, een proefschrift of scriptie genaamd, er deel van uitmaakt. De doctorandus gebruikt de initialen PhD of DPhil (Doctor of Philosophy) achter zijn of haar naam. Sommige klinisch psychologen verdienen een Doctor in de Psychologie en gebruiken de initialen PsyD achter hun naam. De American Psychological Association zegt dat mensen een PhD (of PsyD) en een huidige staatslicentie in de VS nodig hebben om zichzelf een 'psycholoog' te noemen.

De woorden psycholoog en psychiater kunnen met elkaar verward worden. Een psychiater is afgestudeerd aan de medische school en gebruikt de initialen MD of het equivalent daarvan (MB ChB in London University, bijvoorbeeld). Een psychiater of arts kan samenwerken met een psycholoog: zij kunnen het effect van medicijnen voorschrijven en controleren.

Gerelateerde pagina's

Vragen en antwoorden

V: Wat is psychologie?

A: Psychologie is de studie van de geest, inclusief gedachten, gevoelens en gedragingen bij zowel mensen als dieren. Het doel is om te verklaren hoe het verstand werkt en hoe onze handelingen verband houden met hoe we denken.

V: Wat is het doel van psychologisch onderzoek?

A: Het doel van psychologisch onderzoek is om te begrijpen hoe het verstand werkt en hoe onze handelingen verband houden met hoe we denken. Er wordt vaak onderzoek gedaan op zowel mensen als dieren om gedrag beter te begrijpen.

V: Hoe is psychologie gestructureerd?

A: Psychologie is onderverdeeld in takken die veel onderwerpen behandelen. Het deelt ook ideeën en overlappingen met andere wetenschappen zoals anatomie, biologie, neurowetenschappen en fysiologie.

V: Wie is een psycholoog?

A: Een psycholoog is een professional die op het gebied van psychologie werkt om te begrijpen hoe het verstand werkt, zodat hij mensen en dieren kan helpen. Ze volgen vele jaren hoger onderwijs om een professional te worden.

V: Wat bestudeert een psycholoog?

A: Een psycholoog bestudeert hoe het verstand op zichzelf en met anderen functioneert. Ze zien ook hoe het verstand het lichaam beïnvloedt en werken met sociale, gedrags- en cognitieve wetenschappen.

V: Waarom worden dieren gebruikt in psychologisch onderzoek?

A: Dieren worden in psychologisch onderzoek gebruikt om een beter begrip te krijgen van gedrag en de werking van het verstand bij mensen en dieren. Voorbeelden hiervan zijn klassieke conditionering en operante conditionering.

V: Wat is het hoofddoel van psychologie?

A: Het hoofddoel van psychologie is om te begrijpen hoe het verstand werkt en hoe onze handelingen verband houden met hoe we denken. Het heeft ook als doel om gedrag bij zowel mensen als dieren te verklaren.

Zoek in de encyclopedie