Wernher von Braun: Duits raketingenieur (1912–1977), V-2 en Saturnus V
Wernher von Braun — invloedrijke Duitse raketingenieur, pionier achter de V-2 en architect van de Saturnus V, drijvende kracht achter NASA’s maanlanding.
Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun (23 maart 1912–16 juni 1977) was een Duits ingenieur en wetenschapper die vooral bekend is als raketontwerper tussen de jaren 1930 en 1970. Volgens velen was hij een van de belangrijkste raketingenieurs van de 20e eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij voor de nazi's. Na de oorlog verhuisde hij naar de Verenigde Staten en ging daar werken voor onder meer het Amerikaanse ruimteagentschap de NASA. In 1955, tien jaar nadat hij in de VS was aangekomen, werd von Braun Amerikaans staatsburger.
Vroege leven en opleiding
Von Braun werd geboren in het Duitse Wyrzysk (toen onderdeel van Pruisen). Hij studeerde technisch en natuurwetenschappelijk en raakte al vroeg geïnteresseerd in rakettechniek en ruimtevaart. In de jaren 1930 werkte hij aan theoretische en praktische raketprojecten, en maakte hij naam binnen de Duitse raketgemeenschap.
Werk in Duitsland en de V-2
Von Braun leidde een team in Peenemünde dat de ontwikkeling van de V-2 raket tot stand bracht, de eerste ballistische raket die de grens van de dampkring overschreed en technisch als de eerste betiteld kan worden die tot in de ruimte reikte. De V-2 werd tijdens de oorlog door het Duitse leger ingezet tegen doelen in Engeland en het Europese vasteland.
Tegelijkertijd ging de productie van de V-2 gepaard met ernstige mensenrechtenschendingen: de raketten werden grotendeels in ondergrondse fabrieken geproduceerd met dwangarbeid en gevangenen uit concentratiekampen (met name Mittelbau-Dora). Duizenden arbeiders overleden door de zware werkomstandigheden. De precieze verantwoordelijkheid en betrokkenheid van von Braun bij deze praktijken is onderwerp van historisch debat; wel staat vast dat hij voor de nazi-overheid werkte en dat zijn team profiteerde van dit systeem.
Overplaatsing naar de Verenigde Staten
Na de Duitse capitulatie in 1945 werd von Braun samen met andere raketingenieurs door de Amerikanen gevangengenomen en later naar de Verenigde Staten gebracht onder programma’s die bekend staan als Operation Paperclip. In de VS werkte hij eerst bij het leger en later voor civiele ruimtevaartprojecten. Hij was betrokken bij de ontwikkeling van vroege raketten zoals de Redstone en droeg bij aan de lancering van de Amerikaanse eerste kunstmaan, Explorer 1 (via projecten die voortkwamen uit zijn werk).
Saturnus V en het Apollo-programma
Als directeur van het Marshall Space Flight Center speelde von Braun een centrale rol in de ontwikkeling van de Saturnus V, de zware draagraket die de bemande Apollo-missies mogelijk maakte. De Saturnus V was verantwoordelijk voor het naar de maan brengen van de bemanning van Apollo 11 in 1969, waarmee mensen voor het eerst voet op de maan zetten.
Publieke rol, erkenning en Amerikaanse nationaliteit
Von Braun was een vaardig communicator en populariseerde ruimtevaart in de Verenigde Staten. Hij trad geregeld op in media en schreef artikelen en boeken over ruimtevaart en kolonisatieplannen. Voor zijn werk ontving hij verschillende onderscheidingen en erkenningen in de VS. Zijn naturalisatie als Amerikaans staatsburger volgde in 1955.
Controverse en nalatenschap
- Technische bijdragen: Von Braun wordt erkend voor zijn grote bijdragen aan de rakettechniek en de realisatie van bemande ruimtevaart.
- Ethische vragen: Zijn samenwerking met het nazi-regime en het feit dat de V-2-productie afhankelijk was van dwangarbeid roepen blijvende morele vragen op. Historici debatteren over de mate van zijn persoonlijke verantwoordelijkheid en over de keuzes die hij maakte.
- Langdurige invloed: De ontwerpen en organisatievormen waaraan von Braun meewerkte legden de basis voor latere ruimtevaartontwikkeling in zowel militaire als civiele projecten.
Persoonlijk en overlijden
Von Braun bleef als technisch leider en adviseur actief in de Amerikaanse ruimtevraagstukken tot in de jaren 1970. Hij overleed op 16 juni 1977 in Alexandria, Virginia. Zijn nalatenschap is complex: hij wordt gezien als een briljant ontwerper die de weg vrijmaakte voor de mens naar de maan, maar ook als een figuur wiens carrière onlosmakelijk verbonden is met een regime en praktijken die veel menselijk leed veroorzaakten.
Vroege leven
Von Braun werd geboren in Wirsitz (tegenwoordig: Wyrzysk) in Polen op 23 maart 1912. Zijn vader was algemeen directeur van een belangrijke bank. Tijdens de Weimar Republiek was zijn vader de minister van voedsel en landbouw, Magnus Freiherr von Braun. Von Braun's moeder was Emmy von Quistorp, de dochter van een lid van het Pruisische Hogerhuis.
In 1920 verhuisde hij naar Berlijn. Tijdens de eerste schooljaren ging von Braun naar een Franse middelbare school in Berlijn. Op 13-jarige leeftijd kreeg hij een telescoop. Dit geschenk wekte zijn belangstelling voor astronomie. Wegens slechte cijfers moest von Braun in 1925 naar een kostschool in de buurt van Weimar. Van zijn extra geld kocht hij het boek Die Rakete zu den Planetenräumen (Engels: De raket naar de interplanetaire ruimte) van Hermann Oberth, dat de basis vormt van het moderne raketonderzoek. In 1928 ging hij naar de kostschool Hermann-Lietz-Internat op het Duitse eiland Spiekeroog. In 1930 slaagde hij voor zijn eindexamen.
In de zomer van 1930 begon hij zijn studie aan de Technische Universiteit van Berlijn. Von Braun studeerde ook aan de ETH Zürich, in 1931. Eind september 1931 gaat hij terug naar Berlijn.
Duitse carrière
In 1933 begon von Braun te werken aan raketten voor het Duitse leger. Op 27 juli 1934 promoveerde hij aan de Technische Universiteit van Berlijn. "Max" en "Moritz", twee door hem ontwikkelde raketten, gingen in december 1934 zo hoog als 2.200 meter (7.218 voet). De tests werden uitgevoerd in een klein dorp in Kummersdorf, Duitsland. In 1936 ontwikkelden von Braun en zijn team de volgende generatie raketten, de A-3. De testruimte in Kummersdorf was te klein voor deze nieuw ontwikkelde raket. Samen met zijn team van ongeveer 90 mensen moest hij uitwijken naar een groter testterrein in Peenemünde.
In 1937, toen de nazi's aan de macht waren, sloot hij zich aan bij de S.S.. Von Braun werkte tussen 1937 en 1945 in Peenemünde. Daar begon hij met de ontwikkeling van een nieuwe raket, A4 (Aggregat 4) genaamd. Na enkele proeven werd de raket omgedoopt tot V-2. De "V" staat voor het Duitse woord "Vergeltung", wat wraak betekent. Dit was de eerste ballistische langeafstandsraket die in een oorlog werd gebruikt. Hij kon een kernkop van een ton tot 50 mijl de lucht in dragen, en honderden kilometers afleggen naar een doel. In 1943 begon Duitsland met de massaproductie van deze raket, waarbij duizenden concentratiekampgevangenen als fabrieksarbeiders werden ingezet. Zij vuurden duizenden van deze raketten af op doelen in Antwerpen en Groot-Brittannië, met name Londen. Meer dan 1700 V-2 raketten landden op Antwerpen, waarbij meer dan 3.700 mensen omkwamen. Von Braun en zijn team begonnen met de ontwikkeling van de nieuwe generaties van deze raketten, de V-9 en V-10, die bestemd waren voor doelen in de VS.
Amerikaanse carrière
Vroege jaren
Von Braun en ongeveer 100 andere wetenschappers werden in 1945 na hun overgave naar Amerika gebracht. Zij gingen werken voor het Amerikaanse leger in Fort Bliss, Texas, waar zij Amerikaanse soldaten instrueerden in het lanceren van buitgemaakte V-2's. In 1955 werd hij Amerikaans staatsburger. Tijdens de jaren 1950 probeerde von Braun steun te krijgen voor een Amerikaans ruimtevaartprogramma. Toen de Sovjet-Unie de Spoetnik lanceerde, begonnen de Verenigde Staten eindelijk met een ruimtevaartprogramma. Aanvankelijk had de marine de leiding, maar hun eerste Vanguard satelliet werd vernietigd toen de raket op het lanceerplatform ontplofte in december 1957. Het satellietprogramma werd aan het leger gegeven, en de meer ervaren von Braun kon met de rest van zijn team aan de slag. De Redstone raket bracht een satelliet in een baan om de aarde op 31 januari 1958.
Huntsville en NASA
In 1950 begon Von Braun te werken in het nieuwe Redstone Arsenal van het leger in Huntsville, Alabama, dat later het Marshall Space Flight Center van de NASA werd. Daar ontwikkelden hij en zijn team de Redstone raket, vergelijkbaar met de V-2. In 1959 werden Von Braun en andere Duitsers overgedragen aan de NASA, samen met alle ruimtevaartactiviteiten van het leger. Zijn laatste en meest succesvolle raket was de Saturnus V, die astronauten naar de maan bracht. Na de maanlanding van de Apollo 11 in 1969 nam de publieke steun voor het ruimtevaartprogramma echter af. In 1972 ging von Braun met pensioen bij de NASA en ging hij werken voor Fairchild Industries in Maryland.
Latere jaren
In 1972 verliet von Braun de NASA. Hij ging in de particuliere sector werken. In januari 1977 ging hij met pensioen omdat hij ziek was. Dat jaar overleed hij op 65-jarige leeftijd aan darmkanker.
Von Braun voor een raket
Na zijn dood
Von Brauns werk heeft de mensheid een bredere kijk op het heelal kunnen geven. Zijn raketten werden nog steeds vooral als raketten gemaakt. Meer van hen werden daadwerkelijk gebruikt voor satellietlanceringen, maanlandingen en verkenning van de diepe ruimte.
Vragen en antwoorden
V: Wie was Wernher von Braun?
A: Wernher von Braun was een Duitse ingenieur en wetenschapper die tussen de jaren 1930 en 1970 als raketontwerper werkte.
V: Wat deed Wernher von Braun tijdens de Tweede Wereldoorlog?
A: Wernher von Braun werkte voor de Nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog.
V: Waar ging Wernher von Braun naartoe na de Tweede Wereldoorlog?
A: Wernher von Braun ging na de Tweede Wereldoorlog naar de Verenigde Staten.
V: Wat deed Wernher von Braun voor NASA?
A: Wernher von Braun werkte voor NASA.
V: Wanneer werd Wernher von Braun Amerikaans staatsburger?
A: Wernher von Braun werd Amerikaans staatsburger in 1955, tien jaar nadat hij het land was binnengekomen.
V: Wat was de V-2 raket?
A: De V-2 raket was de eerste raket die naar de ruimte vloog.
V: Wat was de Saturnus V raket?
A: De Saturnus V raket was een raket ontwikkeld door Wernher von Braun die in 1969 mensen naar de maan bracht.
Zoek in de encyclopedie