Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun (23 maart 1912–16 juni 1977) was een Duits ingenieur en wetenschapper die vooral bekend is als raketontwerper tussen de jaren 1930 en 1970. Volgens velen was hij een van de belangrijkste raketingenieurs van de 20e eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij voor de nazi's. Na de oorlog verhuisde hij naar de Verenigde Staten en ging daar werken voor onder meer het Amerikaanse ruimteagentschap de NASA. In 1955, tien jaar nadat hij in de VS was aangekomen, werd von Braun Amerikaans staatsburger.
Vroege leven en opleiding
Von Braun werd geboren in het Duitse Wyrzysk (toen onderdeel van Pruisen). Hij studeerde technisch en natuurwetenschappelijk en raakte al vroeg geïnteresseerd in rakettechniek en ruimtevaart. In de jaren 1930 werkte hij aan theoretische en praktische raketprojecten, en maakte hij naam binnen de Duitse raketgemeenschap.
Werk in Duitsland en de V-2
Von Braun leidde een team in Peenemünde dat de ontwikkeling van de V-2 raket tot stand bracht, de eerste ballistische raket die de grens van de dampkring overschreed en technisch als de eerste betiteld kan worden die tot in de ruimte reikte. De V-2 werd tijdens de oorlog door het Duitse leger ingezet tegen doelen in Engeland en het Europese vasteland.
Tegelijkertijd ging de productie van de V-2 gepaard met ernstige mensenrechtenschendingen: de raketten werden grotendeels in ondergrondse fabrieken geproduceerd met dwangarbeid en gevangenen uit concentratiekampen (met name Mittelbau-Dora). Duizenden arbeiders overleden door de zware werkomstandigheden. De precieze verantwoordelijkheid en betrokkenheid van von Braun bij deze praktijken is onderwerp van historisch debat; wel staat vast dat hij voor de nazi-overheid werkte en dat zijn team profiteerde van dit systeem.
Overplaatsing naar de Verenigde Staten
Na de Duitse capitulatie in 1945 werd von Braun samen met andere raketingenieurs door de Amerikanen gevangengenomen en later naar de Verenigde Staten gebracht onder programma’s die bekend staan als Operation Paperclip. In de VS werkte hij eerst bij het leger en later voor civiele ruimtevaartprojecten. Hij was betrokken bij de ontwikkeling van vroege raketten zoals de Redstone en droeg bij aan de lancering van de Amerikaanse eerste kunstmaan, Explorer 1 (via projecten die voortkwamen uit zijn werk).
Saturnus V en het Apollo-programma
Als directeur van het Marshall Space Flight Center speelde von Braun een centrale rol in de ontwikkeling van de Saturnus V, de zware draagraket die de bemande Apollo-missies mogelijk maakte. De Saturnus V was verantwoordelijk voor het naar de maan brengen van de bemanning van Apollo 11 in 1969, waarmee mensen voor het eerst voet op de maan zetten.
Publieke rol, erkenning en Amerikaanse nationaliteit
Von Braun was een vaardig communicator en populariseerde ruimtevaart in de Verenigde Staten. Hij trad geregeld op in media en schreef artikelen en boeken over ruimtevaart en kolonisatieplannen. Voor zijn werk ontving hij verschillende onderscheidingen en erkenningen in de VS. Zijn naturalisatie als Amerikaans staatsburger volgde in 1955.
Controverse en nalatenschap
- Technische bijdragen: Von Braun wordt erkend voor zijn grote bijdragen aan de rakettechniek en de realisatie van bemande ruimtevaart.
- Ethische vragen: Zijn samenwerking met het nazi-regime en het feit dat de V-2-productie afhankelijk was van dwangarbeid roepen blijvende morele vragen op. Historici debatteren over de mate van zijn persoonlijke verantwoordelijkheid en over de keuzes die hij maakte.
- Langdurige invloed: De ontwerpen en organisatievormen waaraan von Braun meewerkte legden de basis voor latere ruimtevaartontwikkeling in zowel militaire als civiele projecten.
Persoonlijk en overlijden
Von Braun bleef als technisch leider en adviseur actief in de Amerikaanse ruimtevraagstukken tot in de jaren 1970. Hij overleed op 16 juni 1977 in Alexandria, Virginia. Zijn nalatenschap is complex: hij wordt gezien als een briljant ontwerper die de weg vrijmaakte voor de mens naar de maan, maar ook als een figuur wiens carrière onlosmakelijk verbonden is met een regime en praktijken die veel menselijk leed veroorzaakten.
