Smilodon: de sabeltandkat van het Pleistoceen - soorten en feiten
Ontdek Smilodon: fascinerende sabeltandkat van het Pleistoceen — drie soorten, enorme hoektanden, Rancho La Brea-vondsten en verbluffende feiten.
Smilodon was een geslacht van sabeltandkatten dat leefde in het Pleistoceen van Noord- en Zuid-Amerika. Binnen het geslacht worden drie erkende soorten onderscheiden die samen ongeveer 2,5 miljoen tot circa 10.000 jaar geleden voorkwamen. De soorten verschillen in grootte en verspreiding, maar delen typische aanpassingen zoals extreem verlengde hoektanden, krachtige voorpoten en een compacte, gespierde lichaamsbouw.
Soorten
- Smilodon gracilis (soms genoemd S. fragilis) — de kleinste en vroegst bekende soort; leefde ongeveer van 2,5 tot 0,5 miljoen jaar geleden. Deze soort is slanker en waarschijnlijk flexibeler dan zijn latere verwanten.
- Smilodon fatalis (ook wel S. californicus genoemd) — bekend uit de teerputten van Rancho La Brea. Deze soort kwam voor van circa 1,6 miljoen tot ongeveer 10.000 jaar geleden en wordt vaak afgebeeld in natuurmuseumreconstructies.
- Smilodon populator — de grootste en meest massieve soort, voorkomend in zuidelijk Zuid- en delen van centraal Zuid-Amerika (oostelijk Zuid-Amerika). Leefde ongeveer van 1 miljoen tot tienduizenden jaren geleden.
Uiterlijke kenmerken en afmetingen
Smilodon populator was bijzonder robuust: ongeveer 1,2 m hoog bij de schouders en gemiddeld circa 2,1 m lang (kop–romp), met een geschat gewicht tussen ongeveer 220 en 400 kg — een van de zwaarste katachtigen die bekend zijn. De bovenste hoektanden konden tot 28 cm lang worden en staken tot circa 17 cm uit de bovenkaak.
Smilodon fatalis was iets kleiner, vaak vergeleken met een moderne leeuwin, maar met een zwaarder en gespierder lichaam; gewichtsschattingen lopen tot ongeveer 200 kg en de schouderhoogte lag rond 1 m. Smilodon gracilis was aanzienlijk kleiner en lichtgebouwd in vergelijking met de twee latere soorten.
Anatomische aanpassingen
Typische kenmerken van Smilodon zijn de extreem verlengde, zijdelings afgeplatte hoektanden, een krachtig ontwikkelde nek en grote, gespierde voorpoten met korte, stevige ledematen en relatief korte wervelkolom en staart. Deze bouw wijst op een jachtstrategie gericht op korte, krachtige aanvallen (ambush) in plaats van lange achtervolgingen. De hoektanden waren gespecialiseerd om diepe snijwonden te maken, maar waren relatief kwetsbaar voor breuk; daarom is aangenomen dat Smilodon zijn prooi controleerde met de sterke voorpoten en vervolgens een gerichte, dodelijke beet toediende met de hoektanden.
Leefwijze, dieet en gedrag
Smilodon jaagde waarschijnlijk op grote hoefdieren zoals reuzenbizon, paarden en andere megafauna van het laat-Pleistoceen. De krachtige voorhand en grote retractiele klauwen maakten het mogelijk prooien vast te grijpen en op de grond te houden. Studies van beetsporen en anatomie suggereren dat Smilodon met een grote kaakopener (gaping) en sterke hals- en schouderspieren werkte, eerder dan met een extreem hoge bijtkracht in de kaak alleen.
Over sociaal gedrag is discussie: de massale aanwezigheid van Smilodon in locaties zoals Rancho La Brea (zie hieronder) wordt door sommigen gezien als bewijs voor groepsgedrag of verzorging van gewonde dieren; anderen wijzen erop dat fossiele concentraties ook kunnen ontstaan door veelvuldig gebruik van aasplaatsen of individuele dieren die in teer vastliepen. Skeletletsels die genazen bij sommige individuen suggereren echter dat sommige dieren enige zorg of groepsondersteuning konden ontvangen.
Fossielen en Rancho La Brea
De teerputten van Rancho La Brea bij Los Angeles hebben een ongeëvenaarde hoeveelheid beenderen uit het laat-Pleistoceen opgeleverd. De teer (vergelijkbaar met asfalt) heeft naar schatting ongeveer een miljoen beenderen geconserveerd van vele zoogdieren uit die tijd, en daarvan zijn circa 162.000 beenderen van Smilodon gevonden — mogelijk goed voor ongeveer 1.200 individuen. Deze collectie heeft onderzoekers veel geleerd over anatomie, populatiestructuren, leeftijdsopbouw en ziektes of verwondingen bij Smilodon.
Taxonomie en evolutionaire afkomst
Smilodon behoort tot de subfamilie Machairodontinae (de sabeltandkatten), die los staat van de directe voorouders van moderne katten (Felinae). De sabeltandkatten ontwikkelden meerdere malen vergelijkbare kenmerken door convergente evolutie en vormen geen rechtstreekse lijn naar de huidige grote katachtigen.
Oorzaken van uitsterven
Smilodon stierf uit aan het einde van het Pleistoceen, vlak na de laatste ijstijd. Mogelijke oorzaken zijn klimaatverandering, habitatverlies en de snelle achteruitgang van grote hoefdieren (hun voornaamste prooien). Menselijke jacht of competitie wordt ook vaak genoemd als factor die bijdroeg aan het verdwijnen van veel megafauna, waaronder Smilodon. Waarschijnlijk was een combinatie van veranderingen in klimaat, populaties van prooidieren en menselijke invloed doorslaggevend.
Nalatenschap
Dankzij grote aantallen fossielen, met name uit Rancho La Brea, is Smilodon een van de bekendste uitgestorven katachtigen geworden en een iconisch voorbeeld van de biodiversiteit en de dramatische veranderingen aan het einde van het Pleistoceen. Moderne reconstructies in musea en populaire media zijn gebaseerd op uitgebreide skelet- en pathologiestudies, maar sommige details (bijvoorbeeld exacte vachtkleur en sociaal gedrag) blijven onderwerp van onderzoek en debat.
Tanden en kaken
Smilodon is vooral bekend om zijn relatief lange hoektanden, die de langste zijn die bij de sabeltandkatten worden aangetroffen, met een lengte van ongeveer 28 cm (11 in) bij de grootste soort Smilodon populator. Die van S. fatalis bereikten hun volledige grootte in 18 maanden met een groeisnelheid van 7 mm/maand. Deze hoektanden waren slank en hadden fijne vertandingen. Ze waren fragiel en konden niet in botten bijten. Daarom gebruikten de katten hun lange tanden niet om een prooi uit te schakelen. Alleen wanneer hun prooi was onderworpen, gebruikten zij hun tanden.
Smilodon schedel om brede opening te tonen
Aanvalmethode
De voorste ledematen van deze katten waren langer en sterker dan die van moderne katten, en op grond daarvan, en van de tanden, moet hun aanvalsmethode anders zijn geweest. Een beredeneerde gok zou zijn: het waren hinderlaagroofdieren, die zich vastklampten rond de nek van hun prooi, en aan de onderkant van de keel sneden. Dit staat in contrast met de methode van de moderne leeuw, die zijn prooi neerhaalt door het gewicht van de aantallen, en zijn kaken klemt over de neus en mond van de prooi. De prooi sterft door verstikking.
De opening van de Smilodon kan een hoek van bijna 120 graden hebben bereikt, terwijl die van de moderne leeuw 65 graden bedraagt. Dit maakt de opening wijd genoeg om Smilodon in staat te stellen de kelen van hun slachtoffers door te snijden zonder hun kaken te sluiten in een beet.
De niche van de Smilodon stond dichter bij die van het luipaard, ook een roofdier dat in een hinderlaag valt. Ze hebben beide dekking nodig om dicht bij hun prooi te komen. Smilodon had relatief korte poten en een korte, gekrulde staart. Zijn voorpoten waren bijzonder krachtig. Zijn lichaam was aangepast om op prooien te springen, maar hij was geen snelle loper.
Fauna en flora in de omgeving van de Smilodon
Tijdens de laatste ijstijd waren er veel mogelijke prooisoorten van de La Brea locatie: mammoeten, bizon, paard, kameel, grondluiaard, pronghorn, tapir, hert, (eland en anderen). De meeste van deze soorten waren 5 tot 10.000 jaar geleden uitgestorven. De druk van een grote klimaatsverandering en de jacht door de mens zouden de belangrijkste oorzaken zijn.
In die tijd was er meer begroeiing. Jeneverbes, eiken, lompenkruid, ceders, sequoia's, sagebrush, sycamore, distel en walnoot groeiden in de omgeving. Smilodon overleefde zolang zijn prooi vegetatie had.
Smilodon fatalis getoond op schaal om zijn bouw te tonen
Vragen en antwoorden
V: Wat is Smilodon?
A: Smilodon was een geslacht van sabeltandkatten.
V: Hoeveel soorten Smilodon waren er?
A: Er waren drie soorten Smilodon.
V: Wat was de voorouderlijke soort van Smilodon?
A: De voorouderlijke, kleinere soort Smilodon was Smilodon gracilis (of S. fragilis).
V: Hoe groot was Smilodon populator?
A: Smilodon populator was 1,2 m hoog aan de schouder, gemiddeld 2,1 m lang, en had een geschat gewicht van 220 tot 400 kg.
V: Hoe zagen de hoektanden van de Smilodon populator eruit?
A: De hoektanden van Smilodon populator reikten tot 28 cm (11 in) en staken tot 17 cm (6,7 in) uit de bovenkaak.
V: Waar staat Smilodon fatalis om bekend?
A: Smilodon fatalis is de beroemde kat die bekend is uit de teerputten van Rancho La Brea in Los Angeles.
V: Hoe groot was Smilodon fatalis?
A: Smilodon fatalis was ongeveer zo groot als een leeuwin, woog misschien 200 kg en was ongeveer 1 meter hoog bij de schouders.
Zoek in de encyclopedie