Economie: definitie, geschiedenis en kernconcepten
Economie: definitie, geschiedenis en kernconcepten — schaarste, keuze, productie, distributie en investering helder en toegankelijk uitgelegd voor studenten en geïnteresseerden.
Economie is de sociale wetenschap die economische activiteit bestudeert: hoe mensen keuzes maken om te krijgen wat ze willen. Het is gedefinieerd als "de studie van schaarste en keuze" en gaat in feite over de keuzes die mensen maken. Zij bestudeert ook wat van invloed is op de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten in een economie.
Investeren en inkomen hebben te maken met economie. Het woord komt uit het Oudgrieks, en houdt verband met οἶκος oíkos "huis" en νόμος nomos "gewoonte" of "wet". De modellen die tegenwoordig in de economie worden gebruikt, zijn grotendeels in de 19e eeuw ontstaan. Men nam ideeën uit de politieke economie en vulde die aan omdat men een empirische benadering wilde gebruiken die vergelijkbaar was met die in de natuurwetenschappen.
Kernconcepten
De economie draait om enkele centrale begrippen die helpen verklaren hoe markten en beslissingen werken:
- Schaarste: middelen (tijd, geld, grondstoffen) zijn beperkt, waardoor er keuzes gemaakt moeten worden.
- Opportuniteitskost: de waarde van het beste alternatief dat opgeofferd wordt wanneer een keuze gemaakt wordt.
- Vraag en aanbod: bepalen samen de prijs en hoeveelheid van goederen en diensten in markten.
- Marge-analyse: beslissingen worden vaak gemaakt op het randvlak (bijvoorbeeld: nog één extra product produceren of niet).
- Prikkels: economische prikkels (beloningen of straffen) beïnvloeden gedrag van consumenten en producenten.
- Evenwicht: een situatie waarin vraag en aanbod in balans zijn; veel modellen analyseren hoe markten naar evenwicht bewegen.
- Marktfalen: situaties zoals externaliteiten, publieke goederen of asymmetrische informatie waarin markten niet efficiënt alloceren.
Hoofdtakken van de economie
- Micro-economie: bestudeert beslissingen van individuele huishoudens en bedrijven en hoe markten functioneren.
- Macro-economie: richt zich op totale grootheden zoals bbp (bruto binnenlands product), inflatie, werkloosheid en economische groei.
- Internationale economie: handel, wisselkoersen en kapitaalstromen tussen landen.
- Ontwikkelingseconomie: economische groei en armoedebestrijding in lage-inkomenslanden.
- Publieke economie: rol van de overheid, belastingen en uitgaven.
- Arbeidseconomie, industriële organisatie, milieueconomie, financiële economie en andere specialisaties behandelen elk specifieke vragen en beleidskwesties.
Geschiedenis in vogelvlucht
De ideeën die moderne economische theorieën vormen, zijn geleidelijk ontwikkeld. Enkele mijlpalen:
- Mercantilisme (16e–18e eeuw): nadruk op handelsbalans en staatlijk beleid om rijkdom te vergroten.
- Klassieke economen (18e–19e eeuw): Adam Smith, David Ricardo en anderen legden de basis voor begrippen als arbeidsdeling en comparatieve voordelen.
- Marginale revolutie (laat 19e eeuw): introductie van marginale analyse door onder anderen Jevons, Menger en Walras, waarmee individuele keuzes wiskundig geformaliseerd werden.
- 20e eeuw: verdere formalisering en wiskundige modellen; Keynes introduceerde ideeën over macro-economisch beleid en vraagsturing in de jaren 1930; na de Tweede Wereldoorlog groeide ook de empirische kant door ontwikkeling van econometrie.
- Recente decennia: opkomst van gedragseconomie, experimenten en grote databedrijven die nieuwe empirische methodes mogelijk maken.
Methode en bewijs
Economie gebruikt verschillende methoden om hypotheses te testen en beleid te beoordelen:
- Theoretische modellen: abstracte, vaak wiskundige beschrijvingen van keuzes en markten.
- Econometrie en statistische analyses: kwantitatieve tests met observatiegegevens.
- Experimentele methoden: laboratoriumexperimenten, veldexperimenten en gerandomiseerde gecontroleerde proeven (RCT's).
- Natuurlijke experimenten en quasi-experimentele technieken: gebruik van toevallige of beleidsgeïnduceerde variatie om causale effecten te identificeren.
Toepassingen en belang voor beleid
Economie is niet alleen theoretisch; het heeft directe invloed op beleid en dagelijks leven. Voorbeelden:
- Beleid voor werkgelegenheid, inflatiebestrijding en economische groei (macrobeleid).
- Belasting- en uitgavenbeleid, regulering en sociale voorzieningen (publieke economie).
- Marktontwerp, concurrentiebeleid en regulering van natuurlijke monopolies.
- Milieubeleid: aanpak van externaliteiten zoals CO2-uitstoot en het ontwerpen van verhandelbare vergunningen of belastingen.
Positieve versus normatieve economie
Het is belangrijk te onderscheiden tussen:
- Positieve economie: beschrijft en verklaart economische verschijnselen (wat is, causaal inzicht).
- Normatieve economie: geeft aanbevelingen over wat zou moeten gebeuren op basis van waarden en doelen (waarderende uitspraken).
Samenvattend
Economie bestudeert hoe mensen en samenlevingen omgaan met schaarse middelen en de gevolgen van die keuzes. Van fundamentele begrippen zoals schaarste en opportuniteitskosten tot complexe macro-economische beleidsvragen, het vakgebied combineert theorie, empirisch werk en praktische toepassingen om beter te begrijpen hoe welvaart wordt gecreëerd, verdeeld en beïnvloed.
Economen bestuderen hoe mensen beslissingen nemen, zoals die welke op een markt plaatsvinden.
São Paulo's effectenbeurs. Kopers en verkopers zijn niet zelf aanwezig. Zij gebruiken tussenpersonen en technologie om handel te drijven. De meeste ideeën over kopen en verkopen zijn echter dezelfde als op een "echte" markt.
Subjecten en objecten in de economie
De subjecten (actoren) in de economische studie zijn huishoudens, bedrijven, de overheid (de staat), en het buitenland. Huishoudens bieden hun "productiefactoren" aan bedrijven aan. Hieronder vallen arbeid, grond, kapitaal (zaken als machines en gebouwen) en informatie. In ruil voor hun productiefactoren krijgen huishoudens inkomen dat zij gebruiken om goederen van andere subjecten te consumeren (kopen).
Ondernemingen produceren en verkopen goederen en diensten en kopen productiefactoren van huishoudens en van andere ondernemingen.
De staat of publieke sector omvat instellingen en organisaties. De staat neemt een deel van de inkomsten van de bedrijven en de huishoudens, en gebruikt die om "openbare goederen" te betalen, zoals straten of onderwijs, die voor iedereen beschikbaar moeten zijn. Het laatste onderwerp is het buitenland. Dit omvat alle huishoudens, bedrijven en staatsinstellingen, die niet in het eigen land gevestigd zijn. Zij vragen en leveren goederen uit het buitenland.
De objecten (dingen waarnaar wordt gehandeld) in de economische studie zijn consumptiegoederen, kapitaalgoederen en productiefactoren. Consumptiegoederen worden ingedeeld als "gebruiksgoederen" (bijvoorbeeld benzine of toiletpapier), als "gebruiksgoederen" (bijvoorbeeld een huis of een fiets), en als "diensten" (bijvoorbeeld het werk van een arts of een schoonmaakster). Kapitaalgoederen zijn goederen die nodig zijn voor de productie van andere goederen. Voorbeelden hiervan zijn gebouwen, apparatuur en machines. Productiefactoren zijn arbeid, grond, kapitaal, informatie en milieu.
Algemene economische regels
- Alle mensen moeten een keuze maken tussen hun opties.
- De kosten van goederen zijn wat iemand opgeeft voor de goederen.
- Wanneer iemand iets opgeeft (zoals geld) om een goed te krijgen, geeft hij ook andere dingen op die hij in plaats daarvan had kunnen krijgen. Dit betekent dat de werkelijke kosten van iets zijn wat je opgeeft om het te krijgen. Dit omvat geld, en de economische voordelen ("nut") die je niet hebt gekregen omdat je niet langer iets anders kunt kopen. Dit worden opportuniteitskosten genoemd.
- Mensen kiezen tussen opties op basis van de beloningen ("incentives") of slechte dingen ("disincentives") die zij van elke optie verwachten. Door de beloningen voor een optie te verhogen, zullen vaak meer mensen voor die optie kiezen.
- Handel kan iedereen beter maken.
- Markten zijn meestal goed voor de organisatie van het economisch leven. Op de vrije markt worden goederen verdeeld door mensen en bedrijven die kleine beslissingen nemen. De "onzichtbare hand" van de markt (Adam Smith) stelt dat als iedereen probeert te krijgen wat hij wil, iedereen zo welvarend zal zijn als maar mogelijk is.
- Soms geven prijzen niet volledig de kosten of baten voor de samenleving weer. Luchtvervuiling is bijvoorbeeld slecht voor de samenleving, en onderwijs is goed voor de samenleving. De overheid kan een belasting heffen (of iets doen om de verkoop te beperken) op zaken die slecht zijn voor de samenleving. Zij kan ook zaken steunen (zoals geld geven voor zaken) die goed zijn voor de samenleving.
- De levensstandaard van een land hangt af van de vaardigheden om diensten en goederen te produceren. Productiviteit is de hoeveelheid geproduceerde goederen gedeeld door het totale aantal werkuren.
- Wanneer de totale geldhoeveelheid toeneemt, of wanneer de productiekosten stijgen, gaan de prijzen omhoog. Dit wordt inflatie genoemd.
Geschiedenis
- 18e eeuwse analyse van rijkdom
- Fysiocratie
- Klassieke economie
- Marxistische economie
- Oostenrijkse economie
- Neoklassieke economie
- Welvaartseconomie
De ideeën van economen hangen sterk af van de tijd waarin zij leven. Karl Marx leefde bijvoorbeeld in een tijd waarin de omstandigheden van arbeiders zeer slecht waren, en John Maynard Keynes leefde tijdens de Grote Depressie van de jaren dertig. De economen van vandaag kunnen terugkijken en begrijpen waarom zij hun oordeel hebben geveld, en proberen betere te maken.
Takken van economie
De twee belangrijkste takken van de economie zijn de micro-economie en de macro-economie.
Macro-economie gaat over de economie in het algemeen. Macro-economen bestuderen bijvoorbeeld zaken die de rijkdom van een land doen stijgen en zaken die ervoor zorgen dat miljoenen mensen hun baan verliezen. Micro-economie gaat over kleinere en meer specifieke zaken, zoals hoe gezinnen en huishoudens hun geld uitgeven en hoe bedrijven werken.
Er zijn nog een aantal andere takken van de economie:
- Gedragseconomie
- Bedrijfseconomie
- Constitutionele economie
- Culturele economie
- Ontwikkelingseconomie
- Ecologische economie
- Economische geografie
- Milieueconomie
- Energie-economie
- Financiële economie
- Industriële economie
- Informatie-economie
- Internationale economie
- Arbeidseconomie
- Managementeconomie
- Wiskundige economie of econometrie
- Grondstoffeneconomie
- Stedelijke economie
- Publieke economie
- beschrijvende, theoretische en beleidseconomie
- monetaire economie
Beroemde economen
Beroemde economen in de geschiedenis zijn:
- Adam Smith (Zijn werken omvatten The Wealth of Nations en The Theory of Moral Sentiments. Introduceerde als eerste het concept van de "Onzichtbare Hand").
- Thomas Malthus (Auteur van An Essay on the Principle of Population. Stelt de theorie van de bevolking vast ).
- David Ricardo (introduceerde als eerste de theorie van het comparatief voordeel).
- Karl Marx (Zijn werken omvatten Das Kapital en The Communist Manifesto; een beroemde kritiek op het kapitalisme).
- John Maynard Keynes (grondlegger van de Keynesiaanse economieschool).
- Milton Friedman (voorstander van het monetarisme, o.a. Capitalism and Freedom).
Beroemde economen uit de 19e en 20e eeuw zijn onder meer Friedrich August von Hayek, Wassily Leontief, Carl Menger, en Léon Walras.
Verwante pagina's
Vragen en antwoorden
V: Wat is economie?
A: Economie is de sociale wetenschap die economische activiteit bestudeert, of hoe mensen keuzes maken om te krijgen wat ze willen. Het is gedefinieerd als "de studie van schaarste en keuze".
V: Wat betekent het woord "economie"?
A: Het woord komt uit het Oudgrieks en houdt verband met ןἶךןע oםkos "huis" en םלןע nomos "gewoonte" of "wet".
V: Hoe worden goederen en diensten in een economie verdeeld?
A: Economie bestudeert wat de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten in een economie beïnvloedt.
V: Hoe houden investeringen en inkomsten verband met economie?
A: Investeringen en inkomsten houden beide verband met economie.
V: Sinds wanneer gebruiken economen modellen voor hun werk?
A: De modellen die tegenwoordig in de economie worden gebruikt, ontstonden meestal in de 19e eeuw. Mensen namen ideeën uit de politieke economie over en vulden die aan omdat zij een empirische aanpak wilden gebruiken die vergelijkbaar was met die in de natuurwetenschappen.
V: Wat inspireerde economen bij het maken van hun modellen?
A: Economen werden bij het maken van hun modellen geïnspireerd door de politieke economie en wilden een empirische aanpak gebruiken die vergelijkbaar is met die van de natuurwetenschappen.
Zoek in de encyclopedie