Wat is volksmuziek? Definitie, kenmerken en geschiedenis

Ontdek wat volksmuziek is: duidelijke definitie, kenmerkende stijlen en de fascinerende geschiedenis van mondelinge tradities tot moderne invloeden.

Volksmuziek is muziek die van oudsher wordt gespeeld of gezongen door gewone mensen — vaak niet door professionele professionele muzikanten. Het gaat om traditionele muziek die mensen leren door naar anderen te luisteren en die vervolgens na te doen. Deze overdracht noemen we "oraal overgebracht" of "oraal overgeleverd": de muziek wordt niet primair opgeschreven maar mondeling of door voordoen doorgegeven (\"oraal\" betekent hier hetzelfde als \"mondeling\"). Elk land en vaak elke streek heeft zijn eigen volksmuziektradities.

Wat valt onder volksmuziek?

Onder volksmuziek vallen onder andere volksliederen (balladen, werk- en zeemansliederen), dansmuziek (zoals reels, mazurka's, polka's) en rituele of ceremoniële muziek. Een volkslied is dus vaak een eenvoudig, herkenbaar lied; een volkszanger is iemand die zulke liederen zingt.

Kenmerken van volksmuziek

• Mondelinge overdracht: melodieën, teksten en speelwijzen worden van persoon op persoon geleerd.
• Anonymiteit en variatie: veel liederen hebben geen bekende individuele auteur en bestaan in meerdere regionale versies.
• Functioneel gebruik: liederen en dansen hebben vaak een praktische of sociale functie (werken, feesten, rituelen).
• Eenvoud in structuur: repetitieve melodieën en refreinen maken het makkelijk om mee te zingen en te onthouden.
• Lokaal materiaal en taal: teksten verwijzen vaak naar landschap, beroepen en levenswijze van een regio.

Instrumenten en vormen

Volksmuziek gebruikt vaak eenvoudige, draagbare instrumenten die binnen gemeenschappen beschikbaar waren. Veel voorkomende instrumenten zijn onder meer viool/ fiddle, accordeon, gitaar, banjo, fluiten, doedelzak en de draailier. Naast solozingen zijn er ook samenzang, call-and-response-structuren en begeleide dansen.

Geschiedenis en ontwikkeling

In de jaren zestig van de vorige eeuw werd er een wereldwijde heropleving van interesse in traditionele volksmuziek en in een vermenging ervan met populaire stijlen. Artiesten zoals Bob Dylan en groepen uit de folkrevival brachten elementen van traditionele rock and roll samen met volksliedjes, wat leidde tot wat men "folk rock" noemt. Die beweging maakte volksrepertoire weer bekend bij brede publieken en beïnvloedde pop- en rockmuziek.

Volksmuziek versus klassieke en popmuziek

Folkmuziek is vaak bedoeld om door iedereen gespeeld en gehoord te worden; het is dus anders dan klassieke muziek die traditioneel binnen formele instellingen en door opgeleide professionele muzikanten wordt uitgevoerd. Volksmuziek maakt deel uit van een populaire cultuur, maar de moderne term "popmuziek" of popmuziek verwijst tegenwoordig vooral naar commercieel geproduceerde muziek die via televisie, radio en opnames wordt verspreid.

Mondelinge traditie en opnames

In veel delen van de wereld was vrijwel alle muziek ooit volksmuziek. De rol van de mondelinge traditie is door nieuwe technologie (radio, televisie, opnames etc.) verminderd: liederen worden nu vaak opgeschreven en geluidsopnamen hebben melodieën en interpretaties vastgelegd. Tegelijkertijd hebben opnames en media volksmuziek wereldwijd verspreid en hebben zij invloed gehad op andere muziekstijlen, waardoor de grenzen tussen genres vervagen.

Rol in de samenleving en heden

Volksmuziek speelt een belangrijke rol bij het bewaren van culturele identiteit en bij sociale bijeenkomsten zoals feesten, dansen en nationale ceremonies. In veel landen bestaan actieve tradities, festivals en educatieprogramma's die zich richten op het doorgeven van repertoire en technieken. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe vormen waarin traditionele elementen gecombineerd worden met moderne productie en andere stijlen.

Kortom: volksmuziek is veelzijdig en dynamisch — het is zowel erfgoed als levende, zich ontwikkelende praktijk die gemeenschappen verbindt en verhalen doorgeeft.

De traditionele oorsprong

In oudere tijden maakte volksmuziek deel uit van de "gemeenschapsrecreatie". Dit betekent dat kleine gemeenschappen zoals dorpen of families zich ontspannen door samen muziek te spelen en te zingen. Mensen maakten vaak een nieuw lied of een nieuw muziekstuk, of maakten veranderingen in de muziek die ze al kenden. Op deze manier veranderde de muziek altijd. Mensen kregen muzikale ideeën van andere groepen in de buurt. Daarom klinkt volksmuziek uit de buurlanden vaak hetzelfde.

Ballades waren een populair soort volksmuziek. Het waren volksliedjes die een verhaal vertelden (ze waren "verhalend"). Soms hadden ze een refrein na elk couplet, zodat iedereen mee kon doen. Ballades vertelden verhalen over liefde, mythes of folklore. Zo werden verhalen van de ene generatie op de andere overgeleverd.

Voor het dansen werd gebruik gemaakt van instrumentale volksmuziek. Sommige instrumenten kunnen heel eenvoudig zijn geweest, zoals een paar stokken, een rammelaar of een eenvoudige trommel. Andere instrumenten kunnen viool zijn (het volkswoord voor "viool"), doedelzak, harp, citer of verschillende blaasinstrumenten, afhankelijk van de tijd van de geschiedenis en het land.

Sommige zang was meerstemmig, dat wil zeggen dat er twee of meer delen (stemmen) waren. Vaak zongen twee stemmen parallel (die samen op en neer gingen). In landen als Rusland zingt men in drie of vier delen, bijvoorbeeld in de traditie van "podgolosnaya" ("onder de stem"). In landen als Groot-Brittannië bestond deze polyfone traditie niet. Volksliederen werden daar door één zangeres gezongen, zonder begeleiding.

De volksmuziek gebruikte verschillende toonladders. Deze worden modi genoemd. De Ionische modus (zoals onze grote toonladder) was de meest voorkomende in West-Europa. In sommige delen van Oost-Europa werden modi met verschillende halve tonen gebruikt, maar voor het grootste deel werden halve trappen vermeden. Het resultaat is dat de tonen worden beschreven als tetratonisch (vier tonen per octaaf) of pentatonisch (vijf tonen per octaaf).

Folkmuziek omvat ook eenvoudige kinderliedjes en slaapliedjes.

Volksmuziek werd door mensen gezongen terwijl ze werkten. In de begintijd van de Europese immigratie in Amerika zongen de pioniers tijdens hun reizen, cowboys zongen tijdens hun werk, slaven zongen in de katoenvelden.

Een folkloregroep uit Litouwen die zingt en danst

Zoek op letter