Adder (Vipera berus): giftige slang, verspreiding, beten en veiligheid
Alles over de adder (Vipera berus): verspreiding, herkenning, symptomen van beten en praktische veiligheidsadviezen om risico’s te beperken.
De adder, Vipera berus, is een giftige adder die voorkomt in het grootste deel van West-Europa en helemaal in Oost-Azië. Het is de enige giftige slang op de Britse eilanden.
Ze zijn niet erg gevaarlijk: de slang is niet agressief en bijt meestal alleen als ze gealarmeerd of gestoord wordt. De beten kunnen zeer pijnlijk zijn, maar zijn zelden dodelijk. De slang is niet bedreigd, hoewel hij in sommige landen beschermd is.
Beschrijving
De adder is een relatief kleine, dik gebouwde slang met een duidelijke zigzagtekening langs de rug bij veel exemplaren. Volwassen dieren worden doorgaans ongeveer 50–70 cm lang; vrouwtjes zijn vaak groter dan mannetjes. Schubben zijn geribd (gekield) en de kop is iets driehoekig. Ogen hebben verticale pupillen, wat helpt om de adder van niet-giftige slangen te onderscheiden.
Er zijn meerdere kleurvarianten: de klassieke grijze of bruine achtergrondkleur met donkere zigzag, maar er komen ook regelmatig melanistische (bijna volledig zwarte) exemplaren voor. Juvenielen hebben vaak fellere tekeningen die vervagen met leeftijd.
Habitat en levenswijze
Adders leven in uiteenlopende leefomgevingen zoals heidevelden, stuifzanden, bosranden, moerasranden en bergachtige gebieden. Ze zoeken warme, zonnige plekjes om op te warmen en koele schuilplaatsen zoals stenen, dicht struikgewas of holen van andere dieren.
Ze zijn meestal overdag actief in koelere weken, maar bij heet weer zijn ze meer actief in de vroege ochtend en avond. De adder voedt zich hoofdzakelijk met kleine zoogdieren (zoals muizen), hagedissen, kikkers en soms jonge vogels. Adders zijn ovovivipaar: de jongen worden levend geboren (meestal in de late zomer) en per worp worden vaak 6–20 jongen geboren.
In de koude wintermaanden houden adders een winterslaap (hibernatie) in geschikte schuilplaatsen, soms met meerdere slangen samen.
Giftigheid en symptomen van een beet
De adder is giftig: zij heeft een venijn dat vooral lokaal weefsel aantast (cytotoxisch) en pijn, zwelling en roodheid veroorzaakt. Algemeen voorkomende klachten na een beet zijn:
- directe, hevige pijn op de bijtplaats
- zwelling en blauwe verkleuring lokaal
- zeldzaam: ademhalingsmoeilijkheden of shock (meestal bij kinderen, ouderen of bij allergische reacties)
Systemische (levensbedreigende) reacties zijn buitengewoon zeldzaam in West-Europa; fatale afloop komt alleen sporadisch voor, vaak als gevolg van veelbeten, late medische behandeling of ernstige allergie.
Eerste hulp en medische behandeling
Als iemand door een adder is gebeten, volg deze richtlijnen en zoek direct medische hulp:
- Bel onmiddellijk de lokale hulpdiensten of ga naar de eerste hulp. Noteer het tijdstip van de beet.
- Houd het slachtoffer rustig en immobiliseer het aangedane ledemaat lager dan het hart om verspreiding van het gif te vertragen.
- Verwijder ringen, horloges of strakke kleding rond het beetgebied; zwelling kan snel toenemen.
- Maak geen sneden, zuig het gif niet uit en breng geen onnodige zaken (zoals ijs of alcohol) aan. Gebruik geen tourniquet tenzij specifiek medisch geadviseerd.
- Behandeling in het ziekenhuis kan bestaan uit pijnstilling, wondverzorging, observatie op bloeddruk en ademhaling, en soms antivenomatie als de symptomen ernstig zijn en antivenom beschikbaar is.
Laat medische professionals de situatie beoordelen; vooral kinderen, ouderen en mensen met gezondheidsproblemen moeten snel worden beoordeeld. Vermeld zoveel mogelijk over de slang (kleur, grootte, tijd) aan hulpverleners.
Veiligheidstips en omgang met adders
- Blijf op paden en vermijd dicht struikgewas waar slangen zich verstoppen.
- Draag stevige schoenen en broek in gebieden waar slangen voorkomen.
- Trap niet in spleten of onder omgevallen bomen — gebruik een stok of trap met de voet vóórdat u stapt.
- Zorg dat kinderen en honden niet onnodig dichterbij komen. Honden lopen extra risico omdat ze de slang kunnen opjagen of aanraken.
- Provoceren, vangen of doden van slangen is gevaarlijk en in veel gebieden ook verboden. Observeer op veilige afstand.
Bescherming en behoud
De adder is in veel delen van haar verspreidingsgebied niet direct met uitsterven bedreigd (veel populaties zijn stabiel), maar lokale achteruitgang komt voor door habitatverlies, versnippering, intensief landgebruik en vervolging door mensen. In meerdere landen staat de adder onder bescherming, wat betekent dat het opzettelijk doden, vangen of afhandelen vaak verboden is.
Ondersteun behoud door natuurlijke leefgebieden te respecteren, honden aangelijnd te houden in gevoelige gebieden en meldingen van zeldzame waarnemingen door te geven aan lokale natuurbeschermingsorganisaties als dat gewenst is.
Wat te doen bij een ontmoeting
Bij een adder in het wild: blijf kalm, maak geen plotselinge bewegingen en geef de slang ruimte om weg te kruipen. De meeste beten gebeuren wanneer mensen per ongeluk op een slang stappen of te dichtbij komen.
Als u een slang wilt laten verwijderen van privéterreinen, schakel dan lokale dieren- of natuurbeschermingsinstanties in; vaak kunnen zij advies geven of de juiste diensten inschakelen.
Opmerkelijk: adders spelen een nuttige rol in ecosystemen door de populatie van knaagdieren en andere kleine dieren in balans te houden. Respect voor deze dieren en kennis van hoe te handelen bij een ontmoeting vermindert risico’s voor zowel mens als dier.
V. berus : normale en melanistische kleurpatronen
Beschrijving
Volwassen dieren worden ongeveer 60 centimeter lang. De grootste, ongeveer 90-104 (35-41 in), worden aangetroffen in Scandinavië. In Frankrijk en Groot-Brittannië is de maximale grootte 80-87 centimeter, met een gewicht van 50 gram tot ongeveer 180 gram.
Ongebruikelijk voor slangen zijn de geslachten te zien aan hun kleur. Vrouwtjes zijn meestal bruinachtig met donkerbruine aftekeningen, de mannetjes zijn zuiver grijs met zwarte aftekeningen.
De soort heeft twee morphen. Het gewone patroon is dat met donkere streep met dwarsbalken langs de rug, op een lichter lichaam. Het melanistische morph is zeer donker over het hele lichaam. De donkere vorm komt vaker voor bij vrouwtjes. Polymorfisme wordt meestal in stand gehouden door natuurlijke selectie.
De adder heeft een groot bereik. Hij leeft in heel Eurazië. In verschillende Europese landen is het de enige inheemse gifslang.
Het dieet van de adder bestaat voornamelijk uit kleine zoogdieren zoals muizen, woelmuizen, spitsmuizen en zelfs wezels en mollen. Soms eten ze langzame wormen en hagedissen. Ze voeden zich met amfibieën, zoals kikkers, salamanders en salamanders. Er zijn meldingen van adders die vogels eten, vooral nestjongen en eieren. Adders zijn levendbarend. Zodra ze ongeveer 30 cm lang zijn, wordt hun dieet volwassen.
Zij worden in het Verenigd Koninkrijk bij wet beschermd (Wildlife and Countryside Act 1981) en door het Verdrag van Bern (het Verdrag van Bern inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijk leefmilieu in Europa). Het is strafbaar om ze schade toe te brengen.
Vragen en antwoorden
V: Wat is een adder?
A: Een adder is een giftige adder die in het grootste deel van West-Europa en helemaal tot in Oost-Azië voorkomt.
V: Is de adder agressief?
A: Nee, de adder is niet agressief en bijt meestal alleen als hij gealarmeerd of gestoord wordt.
V: Hoe gevaarlijk is een adderbeet?
A: Adderbeten kunnen erg pijnlijk zijn, maar zijn zelden dodelijk.
V: Is de adder de enige giftige slang op de Britse eilanden?
A: Ja, de adder is de enige gifslang op de Britse eilanden.
V: Is de adder bedreigd?
A: Nee, de adder is niet bedreigd, maar in sommige landen wel beschermd.
V: Is de adder in alle landen beschermd?
A: Nee, de adder is in sommige landen beschermd, maar niet in alle.
V: Waar komen adders voor?
A: Adders komen voor in het grootste deel van West-Europa en helemaal in Oost-Azië.
Zoek in de encyclopedie