AlegsaOnline.com

22e Amendement (1951) — presidentslimiet in de Amerikaanse grondwet

22e Amendement (1951) — legt de presidentslimiet in de Amerikaanse grondwet vast: maximaal twee gekozen termijnen (of één bij >2 jaar ambtstermijn).

Schrijver: Leandro Alegsa

01-01-2026

Het Tweeëntwintigste Amendement op de grondwet van de Verenigde Staten was een toevoeging aan de grondwet van de Verenigde Staten die een limiet stelde aan het aantal keren dat iemand tot president kon worden gekozen. Iemand mag slechts twee keer worden gekozen, of één keer als hij al meer dan twee jaar president is geweest van een termijn waarvoor een ander oorspronkelijk was gekozen. Het Congres nam het amendement aan op 21 maart 1947. Het werd geratificeerd op 27 februari 1951.

Achtergrond

Voor de invoering van het amendement bestond er geen constitutionele limiet op het aantal termijnen dat een president kon dienen. De gewoonte was dat presidents slechts twee termijnen dienden, een precedent dat door George Washington was gezet en dat lange tijd ongeschreven regel was. Het feit dat Franklin D. Roosevelt vier keer tot president werd gekozen (1932, 1936, 1940 en 1944) leidde tot veel discussie en uiteindelijk tot het voorstel van een formele beperking.

Wat het amendement precies regelt

In simpele bewoordingen bepaalt het Tweeëntwintigste Amendement het volgende:

Een persoon mag niet meer dan twee keer verkozen worden tot president.
Als iemand meer dan twee jaar van een door een ander gekozen termijn heeft dienstgedaan als president (bijvoorbeeld door opvolging na overlijden of aftreden), mag die persoon nog maar eenmaal gekozen worden tot president.
De drempel voor ratificatie (drie vierde van de staten binnen een bepaalde termijn) werd gehaald toen 36 van de toenmalige 48 staten het amendement ratificeerden.

Hoe wordt de teltijd berekend en praktische gevolgen

De bepalingen maken onderscheid tussen daadwerkelijk gekozen termijnen en perioden waarin iemand als president heeft gefunctioneerd zonder gekozen te zijn. Daardoor ontstaan twee belangrijke regels:

Wie minder dan twee jaar heeft gediend als opvolger van een gekozen president, kan later nog twee keer zelf worden gekozen — maximaal dus bijna tien jaar in totaal (bijv. iets minder dan 2 jaar + 2×4 jaar).
Wie meer dan twee jaar van iemands termijn heeft gediend als opvolger, kan nog maar één keer worden gekozen — maximaal dus iets meer dan zes jaar in totaal (bijv. >2 jaar + 4 jaar).

Voorbeelden uit de praktijk: Lyndon B. Johnson trad in als president na de moord op John F. Kennedy (november 1963) en had minder dan twee jaar van die termijn gediend; daardoor had hij volgens de regel nog twee keer gekozen kunnen worden (hij werd in 1964 eenmaal gekozen en stelde zich in 1968 niet opnieuw verkiesbaar). Gerald Ford, die na het ontslag van Nixon president werd (1974–1977), had meer dan twee jaar van Nixons termijn gediend; volgens de 22e zou hij dus nog slechts één keer gekozen mogen worden (hij stelde zich in 1976 wel verkiesbaar en verloor).

Effecten, kritiek en discussie

Het amendement legt een vaste limiet op de ambtstijd van gekozen presidenten en heeft sindsdien vermeden dat een president gelijk aan of langer dan Franklin D. Roosevelt aanblijft. Critici stellen dat een constitutionele termijnenlimiet kiezers de vrijheid ontneemt om een populaire president langer te kiezen en dat het invloed kan hebben op de machtsevenwichten tussen uitvoerende en wetgevende macht. Voorstanders vinden dat het machtsconcentratie voorkomt en de democratische vernieuwing bevordert.

Er bestaan vanaf de ratificatie herhaaldelijk voorstellen om het amendement te wijzigen of op te heffen, maar geen van die voorstellen heeft voldoende steun gekregen om aangenomen te worden.

Huidige status en betekenis

Het Tweeëntwintigste Amendement is nog steeds deel van de Amerikaanse grondwet en heeft blijvende invloed op de dynamiek van de presidentiële politiek in de Verenigde Staten. Het verandert de strategische overwegingen voor vice-presidenten die kunnen willen opvolgen, voor zittende presidenten en voor partijen die kandidaten kiezen. In constitutionele debatten blijft het amendement onderwerp van discussie, met vragen over democratische keuzevrijheid, stabiliteit en politieke vernieuwing.

Kort samengevat: het Amendement beperkt verkiesbaarheid tot twee keer (met een uitzondering voor opvolging die korter dan twee jaar heeft geduurd), werd voorgesteld in 1947 en geratificeerd in 1951, en is sindsdien van kracht als de formele presidentslimiet in de Amerikaanse grondwet.

Geschiedenis

De president van de Verenigde Staten wordt gekozen voor een periode, of "termijn", van vier jaar. De grondwet kende geen limiet aan het aantal keren dat iemand tot president kon worden gekozen. De eerste president van het land, George Washington, koos ervoor niet te proberen voor een derde termijn gekozen te worden. Dit suggereerde dat twee termijnen genoeg waren voor een president. Washington's limiet van twee termijnen werd de ongeschreven regel voor alle presidenten tot 1940.

In 1940 won president Franklin D. Roosevelt een derde termijn. Hij won ook een vierde termijn in 1944. Roosevelt was president tijdens de Grote Depressie van de jaren '30 en bijna de hele Tweede Wereldoorlog. Gedurende zijn vele jaren als president had hij goedkeuringspercentages tussen de 50 en 60%. Roosevelt stierf aan een hersenbloeding in april 1945, enkele maanden na het begin van zijn vierde ambtstermijn. Kort daarna begonnen de Republikeinen in het Congres met het opstellen van Amendement XXII. Roosevelt was de eerste en enige president die meer dan twee termijnen diende.

Het amendement werd in 1947 door het Congres aangenomen en op 27 februari 1951 door de staten bekrachtigd. Het Tweeëntwintigste Amendement zegt dat iemand slechts twee keer tot president kan worden gekozen voor een totaal van acht jaar. Het maakt het wel mogelijk dat iemand maximaal tien jaar president kan zijn. Dit kan gebeuren als iemand (waarschijnlijk de vice-president) het stokje overneemt van een president die zijn termijn niet meer kan uitzitten. Als deze persoon twee jaar of minder van de termijn van de vorige voorzitter heeft gediend, kan hij nog twee termijnen van vier jaar dienen. Als hij meer dan twee jaar van de vorige voorzitter heeft gediend, kan de nieuwe voorzitter slechts één volledige termijn van vier jaar uitzitten. Volgens de formulering van het amendement was de president ten tijde van de ratificatie ervan (Harry S. Truman) vrijgesteld van de beperking tot twee termijnen. Truman diende bijna de gehele resterende vierde termijn van Roosevelt uit en werd vervolgens eenmaal tot president gekozen, waarbij hij zijn eigen termijn van vier jaar uitzat.

Kritiek en problemen

Sinds 1985 zijn er vele pogingen geweest om dit amendement te wijzigen of te schrappen. Dit begon toen Ronald Reagan zijn tweede termijn als president uitzat. Sindsdien hebben zowel Democraten als Republikeinen geprobeerd wijzigingen aan te brengen. Er zijn geen veranderingen doorgevoerd.

Er is enige discussie over hoe dit amendement werkt met het 12e Amendement. Het 12e Amendement beperkt wie vicepresident kan worden tot alleen mensen die voldoen aan de eisen voor het presidentschap. De centrale vraag in dit debat is of het 22e Amendement eisen stelt aan de verkiesbaarheid voor het ambt van president of dat het slechts eisen stelt aan de verkiezing tot president.

De ene kant van het debat voert aan dat het 22e Amendement expliciet de formulering "No person shall be elected" gebruikt en daarom een richtsnoer voor verkiezingen geeft. Het bestaan van andere middelen om het ambt te bekleden (zoals opgesomd in het 20e Amendement, afdeling 3 en het 25e Amendement) ondersteunt dit argument.

De andere kant van het debat betoogt dat het 12e Amendement, door te beschrijven hoe de verkiezingen moeten worden gehouden, aanvullende eisen stelt voor het bekleden van het presidentschap. Ter ondersteuning van deze kant van het argument is het feit dat de vereisten voor het bekleden van het presidentschap niet beperkt blijven tot artikel 2 (waar de belangrijkste vereisten zoals leeftijd en staatsburgerschap worden opgesomd). Afzetting wordt bijvoorbeeld beschreven in artikel 1, lid 3 en na afzetting, veroordeling en ontzetting uit het ambt komt een persoon niet meer in aanmerking om het ambt in de toekomst te bekleden. Evenzo bepaalt het 14e amendement dat een president niet tegen de Verenigde Staten mag hebben gevochten of hulp en steun mag hebben verleend aan de vijanden ervan. Deze amendementen suggereren een patroon van het opsommen van aanvullende eisen voor het presidentschap en voorstanders van deze kant van het debat zouden aanvoeren dat het 22e Amendement bedoeld was om nog een eis toe te voegen.

Aangezien geen enkele president die twee termijnen heeft gediend, ooit heeft geprobeerd vice-president te worden, is deze situatie nog niet door de rechter beslist.

Getroffen personen

Harry S Truman werd president door de dood van Roosevelt. Hij diende het grootste deel van Roosevelts laatste termijn als president. Dit zou hem beperkt hebben om slechts één keer gekozen te worden, maar hij werd niet getroffen omdat het amendement geen gevolgen had voor de persoon die de huidige president was toen het amendement oorspronkelijk door het Congres werd voorgesteld. Aangezien deze bepaling alleen voor Truman had kunnen gelden, was het een duidelijke poging om hem niet te beperken. Truman won de verkiezingen in 1948, maar beëindigde zijn poging om president te worden in 1952 voordat de verkiezingen begonnen.

Dwight D. Eisenhower werd in 1952 tot president gekozen en won in 1956 een tweede termijn. Hij werd daarmee de eerste president die zich niet opnieuw verkiesbaar mocht stellen vanwege het amendement.

Lyndon B. Johnson is tot nu toe de enige president die meer dan 8 jaar onder dit amendement kon dienen. Hij werd president in 1963 nadat John F. Kennedy was vermoord. Hij diende de laatste 14 maanden van Kennedy's termijn. Omdat dit minder dan twee jaar was, mocht hij voor twee extra termijnen worden gekozen. Hij won de eerste termijn in 1964, maar verkoos geen tweede termijn voor de verkiezingen van 1968.

Richard M. Nixon werd de tweede persoon die zich niet opnieuw kandidaat mocht stellen voor het presidentschap toen hij de verkiezingen won in 1968 en 1972, maar hij werd gedwongen af te treden als gevolg van het Watergate-schandaal 19 maanden in zijn tweede termijn. Gerald Ford werd president in 1974 nadat Nixon was afgetreden. Ford diende de laatste 29 maanden van Nixon's termijn. Dit betekende dat hij slechts eenmaal tot president kon worden gekozen, maar hij verloor de verkiezing van Jimmy Carter in 1976 en probeerde niet opnieuw president te worden.

Ronald Reagan werd de derde president die zich niet opnieuw kandidaat mocht stellen nadat hij de verkiezingen van 1980 en 1984 had gewonnen.

Van de Amerikaanse presidenten die in 2020 nog in leven zijn, konden Bill Clinton, George W. Bush en Barack Obama niet opnieuw worden gekozen vanwege dit amendement. Allen werden tweemaal verkozen. Jimmy Carter en Donald Trump (de huidige Amerikaanse president) kunnen zich wel opnieuw verkiesbaar stellen, omdat zij slechts één keer zijn gekozen.

Tekst van het 22e Amendement

Dit gedeelte is de tekst van het amendement in het oorspronkelijke Engels. Het is niet in eenvoudig Engels.

Afdeling 1. Niemand zal meer dan tweemaal tot het ambt van President worden gekozen, en niemand die het ambt van President heeft bekleed, of als President is opgetreden, gedurende meer dan twee jaar van een termijn waarvoor een andere persoon tot President is gekozen, zal meer dan eenmaal tot het ambt van President worden gekozen. Dit artikel is echter niet van toepassing op personen die het ambt van president bekleden op het tijdstip waarop dit artikel door het Congres wordt voorgesteld, en belet niet dat iemand die het ambt van president bekleedt of als president optreedt gedurende de termijn waarin dit artikel van kracht wordt, het ambt van president bekleedt of als president optreedt gedurende de rest van die termijn.

Paragraaf 2. Dit artikel is buiten werking tenzij het als amendement op de Grondwet is bekrachtigd door de wetgevende lichamen van drie vierde van de verschillende Staten binnen zeven jaar na de datum waarop het Congres het aan de Staten heeft voorgelegd.