Minst ontwikkelde landen (MOL) — VN-definitie, criteria en geschiedenis

Ontdek wat Minst Ontwikkelde Landen (MOL) zijn: VN-definitie, selecteercriteria, HDI-score en geschiedenis sinds 1971 — heldere uitleg en actuele inzichten.

Een minst ontwikkeld land (MOL) is een land dat volgens de Verenigde Naties het minst ontwikkeld is van alle landen ter wereld. Zij hebben doorgaans de laagste score op de Human Development Index. Het idee om MOL's een naam te geven begon eind jaren zestig. De eerste groep MOL's werd in november 1971 door de VN in een lijst opgenomen.

Definitie en doel

De categorie "minst ontwikkelde landen" (internationaal bekend als Least Developed Countries, LDCs) is bedoeld om landen te identificeren die de grootste en meest meervoudige ontwikkelingsachterstanden hebben. Doel van de classificatie is om gerichte internationale steun en speciale maatregelen te mobiliseren — zoals handelsvoordelen, technische bijstand en concessionele financiering — om duurzame ontwikkeling en armoedevermindering te bevorderen.

Criteria en meetinstrumenten

De VN gebruikt een set gestandaardiseerde criteria om te bepalen of een land als MOL wordt aangemerkt. De drie hoofdindicatoren zijn:

• Inkomen per hoofd van de bevolking (GNI per capita) — gemeten op basis van gemiddelde waarden over meerdere jaren om schommelingen te dempen.
• Human Assets Index (HAI) — een samengestelde maat voor menselijk kapitaal (gezondheid, voeding en onderwijs), bedoeld om de kwetsbaarheid van de bevolking te meten op gebieden die direct met levenskwaliteit samenhangen.
• Economic Vulnerability Index (EVI) — meet structurele kwetsbaarheid van de economie aan externe schokken (zoals exportconcentratie, afwijkingen in exportinkomsten, natuurrampen, remoteness en schaalnadelen).

Voor opname of voortzetting op de lijst moeten landen onder bepaalde drempelwaarden vallen. De concrete drempelwaarden en methoden worden doorgezet en herzien door de VN-instanties die verantwoordelijk zijn voor de MOL-classificatie.

Procedure voor opname, periodieke beoordeling en graduatie

De procedure wordt geleid door het Committee for Development Policy (CDP) van de Verenigde Naties, dat regelmatige beoordelingen uitvoert. Belangrijke kenmerken van het proces:

• Er vinden triennale (om de drie jaar) beoordelingen plaats waarin alle kandidaat- en bestaande MOL's worden geëvalueerd.
• Opname op de MOL-lijst gebeurt wanneer een land aan de opnamecriteria voldoet en de aanbeveling van het CDP door de Algemene Vergadering van de VN wordt aangenomen.
• Graduatie (het verlaten van de MOL-categorie) is mogelijk wanneer een land consequent boven de vastgestelde drempels uitkomt. In de praktijk betekent dit dat een land gedurende opeenvolgende beoordelingsrondes significante verbeteringen moet laten zien op de gestelde criteria voordat de VN tot graduatie overgaat.

Internationale steun en maatregelen

Landen die als MOL worden aangemerkt komen in aanmerking voor specifieke internationale steunmaatregelen, zoals:

• preferentiële marktafspraken en handelsfaciliteiten;
• concessionele leningen en gerichte ontwikkelingshulp;
• technische bijstand en capaciteitsopbouw (bijvoorbeeld op het gebied van statistiek, planning en klimaataanpassing);
• specifieke programma's en fondsen die gericht zijn op MOL's, en coördinatie via instanties zoals het Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing Countries and Small Island Developing States (OHRLLS).

Geschiedenis en voorbeelden

De MOL-classificatie ontstond eind jaren zestig en werd begin jaren zeventig formeel in VN-kaders opgenomen. Sindsdien zijn er verschillende beoordelingsronden geweest. Door ontwikkeling en beleid kunnen landen van de lijst verdwijnen (graduatie) of in bijzondere gevallen terugkeren, afhankelijk van hun economische en sociale ontwikkeling en van externe schokken.

Kritiek, beperkingen en uitdagingen

De MOL-categorie en de manier waarop landen worden ingedeeld zijn niet onomstreden. Enkele terugkerende kritiekpunten en uitdagingen zijn:

• Het risico dat gemiddelde indicatoren ongelijkheid binnen een land verhullen — verbeteringen in gemiddelden betekenen niet altijd dat kwetsbare groepen vooruitgaan.
• De strikte drempels en bepalingen kunnen leiden tot 'last mile'-problemen: sommige landen zitten langdurig net onder een grens en komen moeilijk vooruit, terwijl anderen door tijdelijke oplevingen boven drempels kunnen uitstijgen zonder duurzame verandering.
• Na graduatie kunnen landen kwetsbaar blijven voor economische en klimaatgerelateerde schokken; het verdwijnen van bepaalde steunmaatregelen kan een terugval risico verhogen als de overgang niet zorgvuldig wordt begeleid.
• Politieke en institutionele factoren die ontwikkeling beïnvloeden worden niet altijd volledig afgevangen door technische criteria.

Slotopmerkingen

De MOL-status is een instrument om internationaal beleid en hulp te richten op landen met de grootste achterstanden. De effectiviteit ervan hangt af van samenhangende nationale beleidsmaatregelen, duurzame investeringen en langdurige internationale steun die rekening houdt met kwetsbaarheden en lokale context. Periodieke herziening van criteria en gerichte overgangsmaatregelen bij graduatie blijven belangrijk om terugval te voorkomen en het beoogde ontwikkelingsresultaat te bereiken.

Zoek op letter