De aanbidding van de ring
Boek I
Het boek begint in het derde tijdperk van Midden-aarde, in de Gouw, het land van de hobbits. Zestig jaar na zijn avonturen in het boek De Hobbit woont Bilbo Balings in de Gouw met zijn geadopteerde neef Frodo Balings. Maar Bilbo wil nog een lange reis maken. Na een verjaardagsfeestje voor zijn 111e verjaardag, en Frodo's 33e verjaardag, verlaat Bilbo de Gouw. Zijn huis, Bag End, en de Ene Ring zijn nu van Frodo. Nog achttien jaar lang gebeurt er niets in Frodo's leven.
In april van het jaar 3018 komt de tovenaar Gandalf de Grijze, een vriend van Bilbo en Frodo, naar Bag End. Hij vertelt Frodo dat zijn 'magische ring' in werkelijkheid de Ene Ring van Sauron is, en vertelt hem de achtergrond ervan. Sauron keert terug en wordt steeds machtiger, omdat hij niet kon sterven zolang de Ring nog bestond. Sauron is nu ook op zoek naar de Ring. Gandalf vertelt Frodo dat hij de Gouw moet verlaten en de Ene Ring naar Rivendel moet brengen, een Elfenstad. Samwise Gamgee, Frodo's tuinman en knecht, zal met Frodo meegaan. Gandalf belooft de twee hobbits halverwege te ontmoeten in de stad Bree. Dan vertrekt Gandalf.
Frodo en Sam bereiden zich voor om de Gouw te verlaten in september 3018. Onderweg om de Gouw te verlaten worden ze al gevolgd door Saurons Ringwraiths. Frodo's neven, Meriadoc "Merry" Brandybuck en Peregrin "Pippin" Took gaan ook met hen mee. De vier hobbits reizen oostwaarts door het Oude Woud, en over de Barrow-downs. Ze komen in Bree, maar Gandalf is er niet. Ze ontmoeten een man die Strider heet, en krijgen een brief van Gandalf. In de brief wordt hen verteld met Strijder mee te gaan, die in werkelijkheid Aragorn heet.
De hobbits zetten hun reis naar Rivendel voort met Aragorn. Op de berg Weertop worden ze aangevallen door de Ringwraiths, en Frodo raakt zwaar gewond door hun leider, de Heksenkoning. Aragorn kan hen verdedigen, en helpt Frodo in leven te blijven. Onderweg ontmoeten ze de elf Glorfindel. Kort voor Rivendel worden ze opnieuw aangevallen. Frodo kan vluchten op het paard van Glorfindel, gevolgd door de Ringwraiths. Frodo steekt de rivier de Bruinen over, waarachter Rivendel ligt, maar de Ringwraith volgen hem nog steeds. Plotseling overstroomt de rivier, die de Ringwraiths wegvoert. Frodo raakt bewusteloos door zijn steekwond.
Boek II
Frodo wordt wakker in Rivendel. Hij is genezen door de elfenheer Elrond, en ook Frodo's vrienden maken het goed. Gandalf is in Rivendel, evenals boodschappers van andere volkeren. Frodo ontmoet ook Bilbo weer, die de afgelopen jaren in Rivendel heeft gewoond.
De volgende dag wordt de Raad van Elrond gehouden. De boodschappers van de verschillende volkeren vertellen allemaal de verhalen waarom ze zijn gekomen, die verband houden met de daden van Sauron. Elrond vertelt hen over Sauron en de Ene Ring. Vele andere dingen worden verteld en onthuld. Aragorn is de afstammeling van Isildur. De tovenaar Saruman heeft de vrije volkeren verraden en zich tot het kwaad gewend. Ook kan de Ene Ring door niemand worden gebruikt, behalve door Sauron. De Ene Ring maakt normale mensen onzichtbaar, maar corrumpeert hen ook, maakt zijn drager machtswellustig, en de ring doet alleen maar kwaad. De Raad besluit dat de Ene Ring moet worden vernietigd, waardoor Sauron ook werkelijk voorgoed zal verdwijnen. Maar de Ene Ring kan alleen worden vernietigd als hij in de vulkaan Mount Doom wordt gegooid in Saurons land Mordor, waar de Ene Ring werd gemaakt. De Raad stuurt Frodo, de Ringdrager, om de Ring te vernietigen, en acht metgezellen om hem te helpen. Deze negen mensen vormen de Fellowship of the Ring: de vier hobbits Frodo, Sam, Merry en Pippin, de elf Legolas, de dwerg Gimli, de twee mannen Aragorn en Boromir, en Gandalf de Grijze.
Aan het begin van het jaar 3019 begint de Fellowship aan hun lange reis. Voordat ze gaan, geeft Bilbo zijn zwaard Sting en zijn Mithril-pantser aan Frodo. Met Gandalf als hun leider gaat de Fellowship eerst zuidwaarts door het land Hollin. Ze proberen oostwaarts te gaan over het Nevelgebergte door de Roodhoornpas, maar er ligt te veel sneeuw. De Fellowship besluit onder de bergen door te gaan, door de oude Dwergenmijnen, die Khazad-dûm of Moria worden genoemd. Het lukt ze bijna om door Moria te gaan zonder dat er iets gebeurt, maar tegen het einde worden ze aangevallen door Orks. Er is ook een Balrog, een demonisch kwaadaardig wezen uit het Eerste Tijdperk. Gandalf beschermt de Fellowship, maar hij en de Balrog vallen in een afgrond. Aragorn leidt de rest van de Fellowship uit Moria.
Nu ten oosten van het Nevelgebergte komt de overgebleven Fellowship naar het woud Lothlórien, het land van de Galadhrim, een hout-elvenvolk. De Fellowship wordt verwelkomd door Lady Galadriel en Lord Celeborn, de heersers van Lothlórien. De Fellowship blijft een tijdje. Als de Fellowship Lóthlórien verlaat, krijgen ze van de elfen boten waarmee ze de rivier Anduin kunnen afvaren. Elk lid van de Fellowship krijgt ook een cadeau van Vrouwe Galadriel.
De Fellowship reist de rivier Anduin af tot aan de Emyn Muil en de waterval Rauros. Daar stoppen ze om te beslissen waar ze nu heen gaan: naar het zuiden, naar Boromirs thuisstad Minas Tirith, of naar het oosten, naar Mordor. Frodo maakt een wandeling om hem te helpen beslissen. Hij ontmoet Boromir, die zegt dat de Fellowship naar Minas Tirith moet gaan. Boromir begint ook te praten over het gebruik van de Ring tegen Sauron. Frodo beseft dat Boromir wordt beïnvloed door de Ene Ring. Boromir probeert de Ring van Frodo af te pakken, maar Frodo doet de Ring om, wordt onzichtbaar en ontsnapt. Boromir wordt weer zichzelf en heeft veel spijt van wat hij probeerde te doen. Frodo besluit dat hij alleen naar Mordor zal gaan, zodat de Ring niemand anders kan beïnvloeden of kwetsen. De rest van de Fellowship maakt zich zorgen waar Frodo is. Als Boromir hen komt vertellen dat Frodo is weggelopen, gaat de hele Fellowship hem zoeken. Sam denkt na over de situatie, en beseft dat Frodo alleen naar Mordor wil gaan. Sam rent terug naar de boten, en ziet Frodo vertrekken. Uiteindelijk gaan Frodo en Sam samen naar Mordor, om de Ene Ring te vernietigen, en in de hoop dat het hun vrienden in de Fellowship goed zal gaan.
De twee torens
Boek III
Het boek begint met Aragorn, die een stervende Boromir vindt. Boromir vertelt hem dat ze zijn aangevallen door Orks, die Merry en Pippin hebben meegenomen. Boromir zegt dat hij spijt heeft van alles en sterft. Legolas en Gimli arriveren. Als begrafenis leggen de drie Boromirs lichaam in een van hun boten, die ze in de waterval Rauros laten vallen. Ze ontdekken dat Frodo en Sam hen hebben verlaten om naar Mordor te gaan, en dat de Orks die hen aanvielen de Orks van Saruman waren, die Merry en Pippin hebben meegenomen. Ze besluiten de Orks in westelijke richting te volgen om Merry en Pepijn te redden. Ten westen van de Emyn Muil komen ze in het land Rohan, de thuisbasis van de Rohirrim, de Paardenheren. Ze ontmoeten een groep Rohirrim onder leiding van Éomer, neef van koning Théoden van Rohan. Éomer en zijn mannen hebben de Orc-groep aan de rand van het bos Fangorn gedood, maar hebben Merry en Pippin niet gezien. Éomer geeft hen twee paarden, en Aragorn, Legolas en Gimli rijden naar het woud Fangorn.
Merry en Pippin zijn gevangen en meegenomen door een groep orks van Saruman, de Uruk-hai. Wanneer de Orks worden omsingeld en gedood door de groep Rohirrim, ontsnappen de twee hobbits naar het Fangorn-woud. Daar ontmoeten ze Treebeard, een Ent. Enten zijn reusachtige boomachtige wezens. Treebeard neemt de hobbits mee, en zij vertellen hem wat er gebeurt in de wereld buiten Fangorn. De Ents houden een bijeenkomst die de Entmoot wordt genoemd. Tijdens de Entmoot besluiten de Enten tegen Saruman te vechten. Treebeard, de andere Enten en de twee hobbits gaan naar Isengard, Sarumans huis.
In Fangorn ontmoeten Aragon, Legolas en Gimli Gandalf. Hij was gestorven, maar teruggestuurd naar Midden-aarde als Gandalf de Witte, om de strijd tegen Sauron verder te helpen. Gandalf vertelt hen dat het goed gaat met Merry en Pippin. Vervolgens gaan ze naar Edoras, de hoofdstad van Rohan. Gandalf vertelt koning Théoden dat ze ten strijde moeten trekken tegen Saruman. Gríma Wormtongue, een spion en dienaar van Saruman, wordt verstoten. Het volk van Edoras, geleid door Éomer's zuster Éowyn, vlucht naar Dunharrow in de Witte Bergen, terwijl het leger van de Rohirrim naar hun fort bij Helmsdiepte gaat. Aragorn, Legolas en Gimli gaan met de Rohirrim-krijgers mee, maar Gandalf vertrekt weer ongemerkt. Saruman stuurt zijn leger van tienduizend Uruk-hai, Orks en Dunland mannen naar Helmsdiepte. De volgende ochtend arriveert Gandalf met een ander Rohirrim-leger. Zij verslaan Sarumans leger en winnen de Slag bij de Hoornberg.
Gandalf, zijn vrienden en een kleine groep Rohirrim gaan dan naar Isengard, het huis van Saruman. Maar als ze daar aankomen is het al verwoest door de Enten. Ze ontmoeten er ook Merry en Pippin. Ze praten met Saruman, die zich nog steeds schuilhoudt in zijn onverwoestbare toren Orthanc. Gandalf heeft hem uit de Orde der Tovenaars gegooid. Ze vinden de palantír, die door Gríma uit de toren is gegooid. De palantíri zijn magische zwarte stenen waarmee men verre dingen kan zien, en kan communiceren met andere palantíri. De groep verlaat Isengard en rust uit. Pepijn steelt de palantír en kijkt erin, en wordt daardoor ontdekt door Sauron. De groep ontvlucht de plaats voordat de Nazgûl hen vinden. Gandalf en Pepijn gaan naar Minas Tirith, terwijl de Rohirrim en andere leden van de Fellowship teruggaan naar Helmsdiepte.
Boek IV
Frodo en Sam zijn in het Emyn Muil gebergte en reizen oostwaarts naar Mordor. Terwijl ze nog in de Emyn Muil zijn, worden ze aangevallen door Gollem. Maar de hobbits kunnen hem verslaan en vangen. Gollem moet beloven hen de weg naar Mordor te wijzen. Ze gaan door de Dode Moerassen en komen bij de Morannon, de Zwarte Poort van Mordor. Ze kunnen niet naar binnen, maar Gollem zegt dat hij een geheime weg naar Mordor weet. Frodo, Sam en Gollem reizen zuidwaarts door Ithilien. Daar zien ze een gevecht tussen een groep Zuidelijken van Harad en een groep Rangers van Gondor. De hobbits worden gevangen genomen door de Gondoriaanse groep, die geleid wordt door Faramir, de broer van Boromir. Maar de volgende dag laat Faramir de hobbits vertrekken, omdat hij ook vindt dat de Ene Ring vernietigd moet worden. Gollem leidt de hobbits naar Cirith Ungol in het Schaduwgebergte, maar laat de hobbits daar alleen achter. Ze worden opgejaagd door Shelob, een gigantische spin die in deze tunnels leeft. Nadat hij bijna ontsnapt, steekt Shelob Frodo, maar hij raakt gewond en wordt verdreven door Sam. Sam gelooft dat Frodo dood is, en neemt de Ring mee om de zoektocht voort te zetten en hem te vernietigen. Frodo's lichaam wordt gevonden en meegenomen door een groep Orks. Sam volgt hen. De leiders van de Ork-groep praten, en Sam hoort hen zeggen dat Frodo verlamd is, maar nog leeft.
De terugkeer van de koning
Boek V
Gandalf en Pepijn komen aan in Minas Tirith, de hoofdstad van Gondor. Daar ontmoeten ze Denethor II, rentmeester van Gondor en vader van Boromir en Faramir. Pepijn wordt lid van de Bewakers van de Citadel. Minas Tirith bereidt zich voor op oorlog.
De Rohirrim en Aragorn, Legolas, Gimli en Merry zijn op weg naar Helmsdiepte. Onderweg komen ze de Grijze Compagnie tegen die uit Rivendel komt. Het is een groep van dertig Dúnedain, het volk van Aragorn. Bij de groep zijn ook Elladan en Elrohir, de zonen van Elrond. Aragorn gebruikt de palantír. Aragorn besluit naar de dodenpaden te gaan. Aragorn, Legolas, Gimli en de Grijze Compagnie gaan naar Edoras, Dunharrow, en via de Paden der Doden door de Witte Bergen. Daar roept Aragorn een leger van dode geesten op om hem te helpen. De Grijze Compagnie en de Doden van Dunharrow gaan dan naar het oosten.
De Rohirrim en Merry komen naar Dunharrow. Koning Théoden neemt de Rohirrimlegers mee en gaat Gondor helpen in de oorlog. Merry mag niet mee, maar hij gaat stiekem mee met een krijger genaamd Dernhelm.
In Minas Tirith ontmoeten ze Faramir, die hen vertelt over zijn ontmoeting met Frodo. De volgende dag gaat Faramir op pad om de oude stad Osgiliath te verdedigen, maar de stad valt, net als de buitenste verdediging van Minas Tirith. Tijdens de terugtocht raakt Faramir zwaar gewond. Minas Tirith wordt belegerd door de legers van Mordor, geleid door de Heksenkoning, de leider van de Nazgûl die (naar verluidt) door geen enkele man gedood kon worden. Denethor wordt krankzinnig en verbrandt zichzelf, en doodt bijna ook de gewonde Faramir, maar dit wordt voorkomen door Pepijn en Gandalf.
De Rohirrim arriveren. De legers van Gondor en Rohan vechten tegen de legers van Mordor in de Slag om de Pelennor-velden. Daar wordt koning Théoden gedood. Dernhelm, die eigenlijk Éowyn (een vrouw) was, doodt de Heksenkoning met hulp van Merry. Aragorn komt met een vloot van zwarte schepen en een ander leger van mannen uit het zuiden van Gondor de rivier Anduin op. Samen winnen ze de Slag om de Pelennor-velden.
Aragorn geneest de gewonde en zieke Faramir, Éowyn, Merry en vele anderen en bewijst daarmee dat hij de rechtmatige koning van Gondor is. Legolas en Gimli gaan Minas Tirith binnen en ontmoeten Merry en Pippin opnieuw. Daar vertellen ze ook hoe ze met behulp van het Leger van de Doden de zwarte schepen te pakken hebben gekregen. De leiders van de legers van de Mensen besluiten Mordor aan te vallen, als afleiding zodat Frodo de Ene Ring kan vernietigen. Aragorn en Gandalf leiden een leger van 7000 man naar de Zwarte Poort van Mordor. Daar vechten ze de Slag bij de Morannon tegen het overweldigend grote leger van Sauron. Tijdens de strijd raakt Pepijn bewusteloos, maar hij hoort dat de Grote Adelaars hen komen helpen.
Boek VI
Samwise komt bij de Toren van Cirith Ungol, maar de verschillende Orc-groepen daarin hebben gevochten en zijn nu bijna allemaal dood. Sam bevrijdt Frodo en geeft hem de Ene Ring terug. De twee hobbits vermommen zich als orks, ontsnappen uit de Toren en vervolgen hun tocht door Mordor. Het is een zware tocht, en de invloed van de Ring op Frodo is nu erg sterk. Op een keer worden de hobbits gedwongen mee te lopen met een leger orks, maar ze kunnen ontsnappen zonder ontdekt te worden. De hobbits komen bij de Doemberg, waar ze worden aangevallen door Gollem, die de Ene Ring nog steeds wil hebben. Frodo gaat alleen verder de Doemberg in, maar Sam heeft medelijden met Gollem en laat hem leven. Sam volgt Frodo de Doemberg in. Frodo wordt uiteindelijk overmeesterd door de Ene Ring, zegt dat die van hem is en doet de Ring om, waardoor Sauron weet dat hij en de Ring er zijn. Gollem komt nogmaals terug en vecht met Frodo. Gollem bijt Frodo's vinger af met de Ring. Gollem is blij dat hij zijn Ring terug heeft, maar maakt een fout: Gollem en de Ene Ring vallen in de vulkaan, en de Ring wordt vernietigd. Sauron sterft volledig en zijn vesting Barad-dûr wordt vernietigd.
Bij de Slag om de Morannon weten de Orken en andere kwade wezens niet meer wat ze moeten doen en worden ze gemakkelijk verslagen, en de Slag is gewonnen. Gandalf roept drie Adelaars, die vervolgens Frodo en Sam redden.
Ze keren allemaal terug naar Minas Tirith. Aragorn wordt koning van Gondor en Arnor. Elfen uit Rivendel en Lothlórien komen naar Minas Tirith. Aragorn trouwt met Arwen Undómiel, dochter van Elrond. De Fellowship, de elfen en de Rohirrim gaan terug naar Rohan. Koning Théoden wordt begraven. Éomer wordt officieel koning van Rohan, en Éowyn en Faramir trouwen. Ze gaan naar Helmsdiepte, waar de broederschap uiteindelijk uiteenvalt. Aragorn gaat terug naar Minas Tirith, en Legolas en Gimli vertrekken ook naar hun huizen in het noordoosten. De elfen, hobbits en Gandalf gaan verder. Bij Isedgard krijgen ze te horen dat Saruman is vertrokken. Galadriel en de Lothlórien-elfen verlaten de groep om over de bergen naar het oosten terug te keren. De anderen komen in Rivendel, waar de hobbits Bilbo weer ontmoeten.
De vier hobbits en Gandalf verlaten Rivendel, om terug te reizen naar de Gouw. Gandalf laat de hobbits achter in Bree. De vier hobbits komen naar de Gouw, maar Saruman heeft met zijn mannen het land overgenomen. Frodo, Sam, Merry en Pippin leiden de andere hobbits in de strijd tegen hen, en ze bevrijden zichzelf en de Gouw. Na een gevecht vinden de vier hobbits Saruman en Gríma in Bag End. Frodo wil hen ongedeerd wegsturen, maar Saruman wordt gedood door Gríma. Gríma wordt neergeschoten door hobbit boogschutters.
Enkele jaren later gaan Frodo en Sam Bilbo, Elrond en Galadriel en enkele andere elfen ontmoeten. Ze gaan allemaal naar de Grijze Havens, waar ze Gandalf ontmoeten, en ook Merry en Pippin. De Ringdragers Bilbo en Frodo verlaten Midden-aarde, samen met Gandalf en de elfen, en gaan westwaarts over de zee naar Valinor. Het Vierde Tijdperk van Midden-Aarde begint. De drie overgebleven hobbits gaan terug naar de Gouw, en Sam keert terug naar zijn vrouw en kind.
